Hij is al meer dan drie eeuwen dood, maar zijn gedachtengoed doet nog steeds wenkbrauwen omhoogschieten. Verheerlijkt en verafschuwd - wat is toch het geheim van die 'kleine jood uit Voorburg'? DAT DE OP 24 NOVEMBER 1632 geboren Baruch de Spinoza zich kon ontwikkelen tot een van de grootste filosofen van de zeventiende eeuw, en tot de grootste Nederlandse filosoof van alle eeuwen, mag een godswonder heten. De eind zestiende, begin zeventiende eeuw naar de Republiek der Verenigde Nederlanden gevluchte Portugese 'marranen' - joden die uit lijfsbehoud tot het katholicisme waren overgegaan - vormden een zeer kleine gemeenschap waarin de inteelt welig tierde. Het maakte het Amsterdamse milieu van sefardische joden wel benauwend. De hoogbegaafde Spinoza werd aanvankelijk gezien als een van de toekomstige geestelijke leidslieden, maar zijn eigenzinnige denkbeelden werden als zo bedreigend ervaren dat hij door de Portugees-joodse gemeenschap werd uitgekotst.