IN DE TIJD dat ik in de hoogste klas van de lagere school zat, volgde ik de eenvoudig onderwezen geschiedenislessen aan de hand van een beduimeld, schaars geïllustreerd boekje. Van de zwart-witplaatjes herinner ik me er geen, op één na. Van de daaronder staande tekst slechts het woord: Westerbork. Treinrails zag ik. In mijn herinnering zonder begin, zonder eind, overwoekerd door dor, taai-geel gras, met her en der een door de wind gestriemde klaproos.