Istanboel telde eind jaren vijftig rond de 700.000 inwoners, zoveel als Amsterdam. Nu zijn dat er bijna vijftien miljoen, zoveel als Nederland. De letterlijke betekenis van het woord voor sloppenwijk, 'gecekondu', is dan ook 'in één nacht gebouwd'. Van toepassing op kartonnen hutten maar figuurlijk, zoals we inmiddels allemaal weten, op stadsuitbreidingen in flatvorm. Waar geldzucht, corruptie en onverschilligheid met een natuurramp samenvallen, kwadrateert dat minimaal de aantallen slachtoffers en het leed. Als ook nog de ene ramp, de schok van 45 seconden, de andere, de mensenstroom van 45 jaar kruist, is de ellende niet te overzien. Naar die stroom kun je ook anders kijken: trans- en emigratie zijn 'van alle tijden' en brengen naast ontworteling en heimwee kansen en mogelijkheden. Maar wie uit de dorpen van Midden- en Oost-Turkije vertrok, deed dat meestal noodgedwongen. Mechanisatie van de landbouw betekende uitstoot van arbeidskracht in een land zonder sociale voorzieningen. Vooral vroege migranten naar West-Europa (zij waren niet de armsten) die naar hun streek van herkomst terugkeerden, profiteerden. Maar hun succes leidde onder meer tot aanschaf van tractoren en dus werkloosheid voor streekgenoten - voor wie migratie niet zozeer het grijpen van een kans als wel bittere noodzaak werd. Europa is inmiddels min of meer gesloten. Dus houd ik het maar op een ramp: als rijke westerse democratieën moeite hebben met het opvangen van migratiestromen die hierbij in het niet vallen, hoe moet Turkije dat dan oplossen?