Dat het ooit ongenaakbare instituut aan het Amsterdamse Westeinde onder vuur ligt is een understatement. Wat eens een bolwerk van technocratisch prestige was, is na Icesave, DSB, ABN Amro en de crisis een geliefd haatobject geworden. Van het vanzelfsprekende prestige van De Nederlandsche Bank resteert weinig meer. Dat roept de vraag op of dat prestige vroeger wel terecht was en of de ontheiliging van DNB eigenlijk niet een goede zaak is. Feit is dat president Wellink niet meer kan rekenen op onvoorwaardelijk vertrouwen, maar dat steeds opnieuw moet verdienen. DNB is voorgoed een glazen huis en toezicht een politieke handeling geworden, ook al beseffen de bewoners dat nog onvoldoende.
Vorige week bleek dat weer eens. DNB presenteerde op donderdag haar jaar-verslag en 's avonds zat de president bij Journaal en Nova. De volgende ochtend blikte Wellink ons ook nog eens bezorgd toe vanaf de pagina's van Het Financieele Dagblad. Steeds was de toon teleurgesteld berustend, als van een ouder die vergeefs heeft gewaarschuwd en het eigen gelijk bevestigd heeft gekregen. En steeds was de inhoud politiek, ook al bracht Wellink het met een buitenaards aplomb. Nee, nu aan de hypotheekrenteaftrek komen is niet verstandig. Dan smoor je het prille economische herstel, bromde Wellink. En in het FD suggereerde Wellink een onderzoek naar de rol van Kroes bij het opbreken van ING. Te streng zou ze zijn geweest en te mechanisch zou ze de regels hebben toegepast. 'ING was in de kern een gezonde bank. De Commissie gaat uit van het tegendeel', doceerde Wellink.
Het lijkt erop dat Wellink aan de voorjaarsschoonmaak is begonnen, onder het motto: het eigen stoepje vegen en de smurrie op andermans drempel smeren. Van Wijnbergen wordt van een selectief geheugen beticht. Voor de crisis was alles appeltje eitje, na de crisis alles rot en beschimmeld. Ja, zo kan ik het ook, aldus Wellink, met de 'benefit of hindsight'. Het parlement krijgt er van langs doordat het zich niets van zijn wijze waarschuwingen aantrok. Merkel wordt onverantwoord gedrag verweten door de mogelijkheid open te laten om Griekenland uit de euro te schoppen. En de AFM krijgt het verwijt het woekeraarsgedrag van DSB niet hard genoeg aangepakt te hebben, 'maar met alle respect, als men het over het businessmodel heeft, is dat meer een zaak voor de AFM. Die gaat over gedrag', aldus Wellink.
Volgens eigen oordeel is DNB een wonder van prudentie en consistentie. Jaar in, jaar uit heeft men gewaarschuwd voor financiële gekkigheden, maar ja, de wetgever luisterde niet, en de consument wilde nu eenmaal meer voor minder. 'Je leeft in een samenleving waarin bepaalde zaken zijn toegestaan. Als toezichthouder moeten we lieden binnen het hek houden die zich naar de rand van de wetgeving begeven', aldus Wellink. En dat hebben we gedaan. Niet meer, niet minder. Klopt dat wel? Is DNB dat toonbeeld van nuchterheid geweest waar Wellink ons op trakteert? Is zij ongevoelig gebleken voor de collectieve waanzin van meer en steeds gekkere financiële producten?
Diep in de digitale krochten van de website van DNB bevinden zich pagina's die recht praten wat krom was. Een nieuwsbericht van 20 januari 2010 geeft een apologetisch overzicht van de beleidsmaatregelen die DNB door de jaren heen heeft getroffen om de veiligheid van 'complexe producten, zoals derivaten' te garanderen. Wij zaten er bovenop, zo suggereert het nieuwsbericht, aan ons heeft het niet gelegen. Niets is minder waar. De maatregelen die het document noemt, waren vooral bedoeld om banken in staat te stellen hypotheken te verpakken en door te verkopen. Geen spoor van voorzichtigheid of terughoudendheid, eerder van slaafse dienstbaarheid. In 1997 waren banken nog verplicht om DNB te informeren over voorgenomen securitiseringen. In 2004 ging het hek van de dam; zolang u zich aan onze eisen houdt, hoeven wij niets te weten.
Vanaf dat moment neemt het verpakken van hypotheken een ongekende vlucht. Van pakweg vijftien securitisaties in 2004 naar ruim veertig in 2007. Terwijl de Nederlander zich in die periode zwaar in de tophypotheken steekt, helpt DNB Nederlandse banken om de troep zo snel mogelijk door te verkopen om de reservebuffers zo laag mogelijk te houden en de winstgevendheid zo veel mogelijk te stimuleren. En zo is Nederland in vijftien jaar tijd het land met de grootste huizenschuld, de meeste verpakte hypotheken en de meest geschonden banken ter wereld geworden.
DNB stond erbij, keek ernaar en fiatteerde het. 'Bij DNB draait alles om financiële stabiliteit', heet het op de website. Nu misschien. Voor de crisis stond toch echt alles in het teken van het Nederlandse bankbelang. Hoezo schoon stoepje?