ER IS EEN WRANG VOORDEEL aan de huidige onderhandelingen van VVD en CDA met de PVV van Geert Wilders: er wordt in de huiskamers waar ik kom meer gediscussieerd over politiek dan ik me kan heugen. In die gesprekken komen allerlei argumenten aan bod - voor en tegen het minderheidskabinet met gedoogsteun van Wilders - die bij beroepspolitici ook de ronde doen. De grondtoon in de huiskamers is er een van zorg.
Het ingewikkeldste en daarmee ook het interessantste zijn de verschillen tussen wat ik gemakshalve maar de pragmatici en de principiëlen zal noemen. De eersten redeneren, net als de VVD- en CDA-partijtop, dat best met de PVV in zee gegaan kan worden, omdat die partij in haar eentje toch niet de Grondwet kan wijzigen, geen bouwstop op moskeeën kan afkondigen of een hoofddoekjesbelasting kan invoeren. De anderen vinden dat je niet te gemakkelijk mag doen over de standpunten van Wilders op dit punt en dat je principieel moet zijn.
Dit is overigens de verkorte samenvatting van soms zeer verhitte discussies waarin door de pragmatici kwaad wordt gereageerd als de principiëlen waarschuwen in wat voor samenleving je uit kunt komen als een partij als Wilders de macht krijgt. Roep de geschiedenis erbij en je krijgt het verwijt te overdrijven.
De pragmatici voeren als verweer voor hun zienswijze aan wat de peiling van Maurice de Hond afgelopen weekeinde bevestigde: als je Wilders nu uitsluit, maak je de PVV juist nog groter. En de VVD en het CDA kleiner, denken beroepspolitici daar dan nog achteraan. Uit angst voor Wilders ga je dan maar met hem samenwerken.
Wilders weet als geen ander die angst uit te buiten. Dus liet hij vorige week weten dat zijn kiezers worden gedemoniseerd door alle mensen die proberen na te denken over de rechtsstaat en het soort samenleving waarin ze willen wonen. De Partij voor de Vrijheid gunt alleen zichzelf vrijheid, de rest moet z'n mond houden.
Binnen het CDA zijn door de principiëlen afgelopen week uitgebreide brieven verstuurd. CDA-senator Rob van de Beeten schreef dat het 'politiek en moreel volstrekt ondeugdelijk' is om een akkoord met de PVV te baseren op de afspraak dat deze partij de islam mag zien als een ideologie, terwijl het CDA de islam als een godsdienst beschouwt. 'Dit verschil in benadering zou alleen verklaard kunnen worden door de islam als van een andere - lagere - orde te zien dan het jodendom of het katholicisme. En dat was nu juist iets dat het CDA niet wilde.'
Oud-premier Ruud Lubbers vroeg in een brief om een time-out in de onderhandelingen, omdat voor hem onvoldoende duidelijk is geworden of straks VVD-premier Mark Rutte 'zichzelf de ruimte laat om in voorkomende gevallen de islam ook te karakteriseren als een te bestrijden (politieke) ideologie'. Daar weer na kwam een brief van oud-minister Cees Veerman en menig ander CDA-lid die de fractie opriep 'af te zien van dit kabinet, een kabinet dat zo polariserend blijkt uit te werken'.
De time-out waar Lubbers om vroeg kwam er niet. CDA-onderhandelaar Maxime Verhagen en tijdelijk partijvoorzitter Henk Bleker lieten onmiddellijk weten dat daar geen discussie over mogelijk was. Het CDA-lid Lubbers uit Rotterdam mag meedenken, net als het CDA-lid Jansen uit Voorst, maar hij mag niet meedoen.
Vorige week vrijdag deelde informateur Opstelten mee dat de gesprekken tussen de drie partijen nog twee weken extra zouden duren. Preciezer: maximaal twee weken. Een week eerder lagen ze echter nog op schema. Toeval?
Nee. Als Opstelten de onderhandelingen deze week zou hebben afgerond, dan zou het toegezegde congres waarop het CDA zich mag uitspreken over de samenwerking met Wilders gehouden zijn op zaterdag 11 september. Dat is geen datum die twijfelende CDA-leden in het ja-kamp zal trekken. Negen jaar geleden vlogen op 9/11 twee vliegtuigen de Twin Towers in New York binnen. Bovendien spreekt Geert Wilders zich dit jaar op precies die dag op precies die plek uit tegen de bouw van een cultureel centrum voor moslims. Hij heeft al laten weten zich de mond niet te laten snoeren.
Niet alleen Wilders' islamstandpunt, ook zijn manier van communiceren is in de huiskamers een verhit gespreksonderwerp. Zou je zelf willen onderhandelen met iemand die vervolgens via Twitter iemand uit jouw directe omgeving uitmaakt voor oude zeurpiet? Die de zorgen in jouw omgeving direct bestempelt als demoniseren?
Ook hierover tekent zich dan een splitsing der geesten af. Moet kunnen, zegt een deel van de jongere garde die vertrouwd is met het gescheld op internet. Verwerpelijk, wat voor toon zet je daarmee voor de samenleving, oordeelt de oudere.
Wilders twitterde 'oude zeurpiet' aan het adres van CDA-partijvoorzitter Bleker toen deze aan zijn achterban de boodschap afgaf dat het nieuwe kabinet een bindende factor moet zijn in de samenleving en geen splijtzwam. Wie uit de CDA-achterban over de term oude zeurpiet heen wil stappen, moet zich wel realiseren waarop dat een reactie was. Vind je dat jouw partij kan regeren met de gedoogsteun van de PVV, die er geen been in ziet als de Nederlandse samenleving ontwricht raakt doordat groepen mensen elkaar het licht in de ogen niet gunnen?
Wacht het regeer- en gedoogakkoord eerst af, is steevast het antwoord van Bleker als er uit de CDA-achterban weer kritiek opwelt. In die akkoorden zal inderdaad wel staan dat aan de grondwet niet wordt getornd. Maar welke beledigingen tegen de geest van de grondwet en tegen de eigen partij-idealen wil het CDA de komende vier jaar gedogen van de partij waaraan het zich om te kunnen regeren met handen en voeten bindt? De VVD kan zich dat overigens ook afvragen. Had de VVD om die redenen Wilders al niet eens de partij uit gezet?