EN WEER MOEST er aan de ovale tafel in de Trêveszaal een ruzie worden uitgepraat. In het jargon van dit kabinet heet dit rollebollend door de media gaan overigens een misverstand. Een dikke streep eronder, zei vice-premier Wouter Bos afgelopen vrijdag na afloop van het kabinetsberaad op de wekelijkse persconferentie, waar met behulp van de zoveelste 'heel zorgvuldig' geformuleerde tekst alle plooien opnieuw moesten worden gladgestreken. 'En nu gewoon weer verder', voegde Bos, die de zich in Vancouver verblijvende minister-president verving, daaraan toe. Maar wat is gewoon bij dit kabinet?
Dan dringen zich toch vier dichtregels van Ida Gerhardt op. Met slechts twee kleine wijzigingen is dit welhaast de volmaakte beschrijving van de sfeer op de vrijdagen daar in die Trêveszaal:
Een maal per week; naar vaste wetten
Nemen zij de eigen plaatsen in
En gaan zich rond de tafel zetten
Van haat eendrachtig het kabinet
Waar maken ze dan ruzie over, daar in het kabinet van CDA, PVDA en ChristenUnie? Inmiddels over alles. Excuus, bijna alles; want niet over het opnemen in de grondwet van het Nederlands als officiële taal. Daar waren ze het vorige week dan wel over eens. Maar verder vertoont dit kabinet alle tekenen van een slecht huwelijk; van dat gezin uit het gedicht van Gerhardt dat van haat eendrachtig driemaal daags aan tafel gaat. Net als in een slecht huwelijk doet het er dan eigenlijk niet meer toe waar de ruzie over gaat en welke argumenten de partners van mening doen verschillen. De manier van hoesten, het smakken bij het eten, het niet dichtdraaien van de jampot, alles irriteert. Zelfs een toegeeflijk gebaar wordt niet meer begrepen, maar wekt ergernis.
Net als bij sommige echtelieden vraag je je af waarom ze nog bij elkaar blijven, deze kabinetspartners. Het kan zijn uit angst voor de eenzaamheid die hen mogelijk in de oppositiebankjes wacht. Of omdat ze hun welstand niet willen opgeven, lees macht. Of uit gewoonte, omdat ook ruziemaken went. Misschien ook wel omdat niemand de eerste stap durft te zetten, bang als schuldige te worden aangewezen en er daardoor bij de boedelscheiding bekaaid vanaf te komen. Dat is een wet waarvan nog steeds wordt aangenomen dat die in de politieke wereld geldt, ook al is deze tussen huwelijkspartners afgeschaft.
Maar misschien blijven ze ook wel bij elkaar voor de kinderen. En die kinderen, dat zijn wij, de kiezers. Regelmatig doen de echtelieden inderdaad voorkomen of ze het vooral ons niet aan kunnen doen om uit elkaar te gaan. Vallen over het Irak-rapport van de commissie-Davids? Over een oorlog van zeven jaar geleden, waar Nederland dan nog niet eens echt aan heeft meegedaan? Dat zouden de kiezers niet snappen. Zeker niet omdat die wel wat beters aan hun hoofd hebben: de economische crisis, het verlies aan banen en zekerheid. De kiezers willen daadkracht zien, niet een demissionair kabinet dat geen ingrijpende beslissingen mag nemen, een verkiezingsstrijd en een tijdrovende kabinetsformatie.
Maar juist daar bijt deze redeneertrant van de partners in de eigen staart: door de verpeste verhoudingen is er van daadkracht weinig sprake. Het ziet er ook niet naar uit dat dit op korte termijn zal veranderen. Hoewel naar buiten toe steeds is uitgedragen dat er geen taboes zouden zijn en er open gediscussieerd zou worden over de hervormingen die het gevolg zullen zijn van de economische crisis, bestaat er al verschil van mening tussen CDA en PVDA over van alles. Over wanneer bezuinigingen in moeten gaan, op korte termijn of juist niet. Over een lastenverzwaring voor de topinkomens. Over het bezuinigen op de politie. Over het ontzien van het onderwijs.
Maar eerst ligt er dus nog de hobbel Uruzgan. Daar ging de ruzie van vorige week over en daar heeft het kabinet de Tweede Kamer vóór 1 maart een beslissing over toegezegd: komt er een nieuwe missie in Afghanistan en zo ja, waar zal die uit bestaan? De PVDA kampt intern met verschillende standpunten ook al doet ze naar buiten voorkomen dat dit niet zo is, het eensgezinde CDA voert mede daarom de druk op en Bos maakte zichzelf door zijn eigen dubbelspel de klos.
Hoe principieel het onderwerp ook is, daar achter gaat ook gewoon een machtsstrijd schuil: wie van de echtelieden moet buigen, niet gemakkelijk in een slecht huwelijk waar het gewone geven en nemen verleerd is. En als dat buigen toch zou gebeuren, wanneer dan? Geen onbelangrijke vraag zo vlak voor de gemeenteraadsverkiezingen. Menige kiezer zal zijn stemgedrag op het reilen en zeilen op het Binnenhof afstemmen. Wie Uruzgan 'wint', heeft daar dus baat bij.
Of zouden de echtelieden het voor elkaar krijgen de beslissing nog net even uit te stellen? Misschien is het gehoon daarover van pers en oppositie inmiddels te prefereren boven het moeten nemen - door de een dan wel de ander - van een nederlaag op dit dossier.
Ook wordt er al gespeculeerd dat het kabinet dat gehoon even voor lief zal nemen om daarna met de uitslag van de gemeenteraadsverkiezing als extra alibi het kabinet alsnog op te blazen.
Voor het vertrouwen in de politiek is dit allemaal ronduit slecht. De coalitiepartijen snijden er ook mee in hun eigen vingers. Een van de redenen om bij elkaar te blijven is de angst voor een grote Partij voor de Vrijheid van Geert Wilders. Maar juist het gedrag van de coalitiepartners werkt de opkomst van de PVV in de hand. Kiezers krijgen keer op keer van het kabinet zelf ammunitie om zich af te keren van de gevestigde politiek. De kinderen willen daardoor zo langzamerhand helemaal niet meer dat de ouders bij elkaar blijven.