Het gerucht ging al een tijdje dat RBS, de Schotse bank die in 2007 het grootzakelijke deel van ABN Amro overnam en voor 51 miljard euro eigendom is geworden van de Britse belastingbetaler, zijn ellende grotendeels dankt aan de activa die het heeft geërfd van Rijkman Groenink. Na de grootste bancaire overname ooit kortstondig de grootste bank ter wereld, is Schotlands trots een van de meest geprononceerde verliezers van de crisis gebleken. De bank, waarvan de stamboom terugreikt tot een parlementaire acte van 1727, heeft sinds 2007 meer dan achttien miljard euro aan verliezen moeten afboeken en is nu voor zeventig procent in handen van de Britse staat. Fred 'the Shred' Goodwin, het brein achter het bod op de Nederlandse grootbank, heeft het hoofdkantoor in Edinburgh met pek en veren moeten verlaten, terwijl zijn opvolger, Stephen Hester, zucht onder oekazes uit Londen die hem verbieden concurrerende bonussen te betalen. Hoe schril is het contrast met eind september 2007, toen de gloriërende top van RBS zich naar de Amsterdamse Gustav Mahlerlaan liet chauffeuren om zich pontificaal op de bovenste verdieping van het ABN Amro-hoofdkantoor te installeren.

Volgens een artikel in The Economist van vorige week is de hoogmoed die voor deze val kwam niet der Schotten. Het weekblad voert een aantal betrokkenen op die vol vertrouwen zijn in een spoedig herstel van RBS. Dat optimisme, aldus The Economist, is gebaseerd op de robuustheid van het onderliggende bedrijfsmodel, de degelijkheid van het risicomanagement, en de kwaliteit van de raad van bestuur. Maar de belangrijkste reden is het eenmalig karakter van de oorzaak voor de verliezen die RBS in de armen van de staat hebben gedreven: de 'Dutch disease', zoals The Economist het fijntjes noemt.

Volgens het weekblad zou RBS de crisis nipt hebben overleefd als het niet zo'n grote berg aan giftige activa afkomstig uit de ABN-boedel had meegetorst. Uit cijfers over 2008 en 2009 blijkt dat deze boedel verantwoordelijk was voor meer dan 75 procent van de verliezen en voor rond de vijftig procent van de afschrijvingen. Het meeste pijn, aldus The Economist, deed de grote berg CDO's in de boeken van ABN Amro, oftewel obligaties uitgegeven op herverpakte obligaties uitgeschreven op herverpakte hypotheken van dubieuze kwaliteit. En sinds de crisis weten we: hoe fraaier de verpakking, hoe suspecter het geschenk. En de zakenbank van ABN Amro, zo blijkt uit het artikel, was een meester in het verpakken van onwelriekende stront. Zelfs toen de meeste concurrenten al lang in de smiezen hadden dat het verpakken zijn beste tijd had gehad, ging ABN Amro daar doodleuk mee door. Rond de tachtig procent van de grootste rommel in de boeken van ABN Amro dateert uit 2007, toen de crisis al lang en breed was uitgebroken en de kwaliteit van de verpakte geschenken zijn dieptepunt had bereikt.

Terugkijkend is het zonneklaar dat de zakenbank van ABN Amro derderangs was. Een voormalig ABN Amro-bankier typeert het risicomanagement en de interne communicatie als een 'complete clusterfuck'. Het beeld dat uit het artikel opdoemt is er een van een radeloos bedrijf dat tot op het laatste moment winsten probeerde te persen uit de meest risicovolle markten. Onder toenemende druk van aandeelhouders om eindelijk te voldoen aan de hovaardige rendementsbeloftes die Groenink bij zijn aantreden in 2000 had gemaakt, delven prudentie en risicomanagement steeds meer het onderspit tegen koortsachtige rendementsmaximalisatie in het zakenbedrijf en hardvochtige kostenreductie in het consumentenbedrijf.

De Hollandse hoogmoed die voor de Schotse val kwam, roept verontrustende vragen op over de kwaliteit van het toezicht van DNB. Wist DNB van de vrijbrief die de zakenbankiers feitelijk van Groenink hadden gekregen voor hun desperate jacht op rendement, zelfs in markten die op het punt stonden te imploderen? Dankzij de incompetentie van de commissie-De Wit weten we het nog steeds niet. Wat we wel weten is dat DNB niets heeft gedaan. Dat kan drie redenen hebben. Ten eerste dat DNB van niets wist. Ten tweede dat DNB wel iets vermoedde maar de instrumenten miste om er iets aan te doen. Ten derde dat DNB ondanks krokodillentranen donders goed in de gaten had dat de boeken van ABN Amro waren opgetast met fraai verpakte stront en met opzet niet tussenbeide is gekomen om de Nederlandse belastingbetaler te behoeden voor een reddingsactie die Nederland naar de rand van de afgrond zou hebben gebracht. Ik hoop het laatste, maar vrees het eerste. Hoe dan ook: we mogen Wellink op onze blote knieën danken dat hij De Bank heeft laten vallen. Of het nu uit domheid, achteloosheid of doortraptheid was.