De Groene Amsterdammer

Exclusief

De Groene Amsterdammer jaargang 2014 nummer 43

Iedereen

Schuldig aan Srebrenica

Het was een landmark ruling, schreef de International Herald Tribune - een van de invloedrijkste kranten ter wereld. Andere internationale media gebruikten het predicaat 'historisch'. Een mijlpaal is de uitspraak van het Haagse gerechtshof van afgelopen dinsdag zeer zeker. Het hof oordeelde dat de Nederlandse staat aansprakelijk is voor de dood van drie Bosnische Moslim-vluchtelingen. Zij werden in de enclave rond Srebrenica door Nederlandse militairen van de compound gestuurd die was omsingeld door Bosnisch-Servische troepen van generaal Ratko Mladic. In totaal werden ongeveer achtduizend Bosnische Moslims (voornamelijk mannen, maar ook jongens van 15, 16 jaar) vermoord. De zaak was aangespannen door nabestaanden van de drie vermoorde vluchtelingen.

door Joeri Boom

Eindelijk hebben rechters het aangedurfd in een zaak over een VN-vredesmissie uit te gaan van de feiten, en niet van formaliteiten. Op papier stond Dutchbat onder bevel van de VN. Eerder oordeelden rechters dat klagers dus dáár moesten aankloppen. Een kansloze exercitie: als hoogste internationale rechtsorgaan genieten de Verenigde Naties immuniteit van rechtsvervolging. Naast het VN-commando bestond in Srebrenica echter ook een officieuze Nederlandse bevelsstructuur. Volgens het Hof had de Nederlandse regering zelfs 'effectieve controle' over Dutchbat. Den Haag gaf instructies die indruisten tegen de richtlijnen van de VN. Die hadden weliswaar niet de Nederlandse troepen bevolen te vechten, maar wél dat ze 'al het mogelijke' moesten doen om de doodsbange vluchtelingen te beschermen. Het meewerken met Mladic bij het in bussen afvoeren van vluchtelingen en het van de compound wegsturen van mannen toen reeds bekend was dat er gemoord werd, was onrechtmatig. Naar verwachting zal de uitspraak een eventuele cassatie bij de Hoge Raad overleven, en dus zal Nederland schadevergoeding moeten gaan betalen aan nabestaanden.

De zaak is zowel internationaal als nationaal een mijlpaal. Internationaal gezien kunnen landen die aan vredesmissies deelnemen niet langer de verantwoordelijkheid voor het gedrag van hun troepen zonder meer afschuiven op de ongenaakbare VN. Voor Nederland geldt bovendien dat de regering zich niet meer kan verschuilen achter het argument 'dat we niets verkeerd deden', en dat de internationale gemeenschap als geheel - niet Nederland - faalde in Srebrenica. Dát was de reden die Wim Kok gaf voor het zo nobel ogende aftreden van zijn kabinet in 2002. Géén erkenning van Nederlandse fouten was de lijn die opeenvolgende regeringen daarna hebben aangehouden. Dat kan nu niet meer.

Officieel zwijgt Defensie erover, maar Nederlandse militairen hebben lering getrokken uit Srebrenica, getuige de zware gevechten die ze in juni 2007 leverden in het district Chora van de Zuid-Afghaanse provincie Uruzgan. Ze werden er overrompeld door een overmacht aan Talibanstrijders. Aan het hoofd van de Nederlanders stond kapitein Larry Hamers, die destijds in Srebrenica luitenant was. Hij herkende de situatie in Chora. 'Het ligt ingeklemd tussen de bergen, net als Srebrenica', zei hij in De Groene Amsterdammer. De Taliban hadden het voorzien op de bevolking die zich loyaal had opgesteld jegens de regering. Ook in Chora zochten vluchtelingen hun toevlucht bij de Nederlanders. Larry's mannen werden teruggedrongen tot in de dorpsstraten. Een Nederlander sneuvelde en drie anderen raakten ernstig gewond, maar ze hielden het gebied uit handen van de Taliban.

Niet de militairen, maar vooral politici moeten zich de uitkomst van de Srebrenica-rechtszaak aantrekken. Want opnieuw bezigen ze termen als 'verantwoord risico' die ook klonken ten tijde van Srebrenica. Minister Uri Rosenthal gebruikte de kreet afgelopen week bij het vertrek van de eerste Nederlandse militairen en politietrainers naar de Afghaanse provincie Kunduz. Risico's 'verantwoord' noemen suggereert dat je de zaken onder controle hebt. Maar in een oorlogsgebied is dat nu juist een levensgevaarlijke illusie gebleken.

Lesstof is er de komende tijd nog genoeg. Naar verwachting zullen ook andere nabestaanden van Srebrenica-slachtoffers nu naar de rechter stappen. Dutchbatters worden inmiddels ook individueel aangeklaagd. Er is een strafzaak in voorbereiding tegen overste Thom Karremans, zijn plaatsvervanger majoor Rob Franken en adjudant Berend Oosterveen, die nog veel stof zal doen opwaaien. Natuurlijk, degene die verantwoordelijk is voor de massaexecuties, Ratko Mladic huist inmiddels in een Scheveningse cel. Maar zolang Nederland blijft ontkennen wat iedereen aanvoelt, namelijk dat de regering het lot van de eigen militairen stelde boven dat van de vluchtelingen wiens bescherming ze op zich had genomen, zal er onrust blijven. Dan zullen nabestaanden van degenen die onder de ogen van Dutchbat werden gedeporteerd, Nederland terecht blijven bestoken met rechtszaken.

 

Wachtwoord toesturen Problemen met inloggen?