De Groene Amsterdammer

Exclusief

De Groene Amsterdammer jaargang 2014 nummer 48
Cover1

Nevenfuncties van hoogleraren leiden tot belangenverstrengeling

Ondernemende professoren

door Marcel Metze, Nanouk van Gennip, Adriana Homolova, Sjors Koevoets, Karlijn Kuijpers, Casper Thomas, Betto van Waarden

beeld MIlo

De ivoren toren hebben ze verlaten. Maar wat voeren Nederlandse hoogleraren buiten de campus uit? De Onderzoeksredactie vond hen in een mijnenveld van belangen. Ze houden veel nevenactiviteiten buiten beeld, passen onderzoeks­vragen aan, schaven conclusies bij. Het professoraat is een merk geworden, de hoogleraar een geldgenerator.

Lezen

Iedereen

Economie

Alleingang

door Mathijs Bouman

Als niemand ons een complimentje geeft, dan doen we het zelf maar. Dat moeten de eurocommissarissen gedacht hebben toen ze vorige week een zeventien pagina’s tellende opsomming van de eigen briljante prestaties presenteerden. Om in de gunst te komen van de eurosceptische kiezer zijn de europarlementariërs deze maand enthousiaste Brussel-bashers geworden. De burger wantrouwt de Europese bestuurders, en op dat sentiment kun je als ambitieuze europarlementariër een mooie verkiezingscampagne bouwen. Complimentjes voor Commissievoorzitter José Manuel Barroso en zijn commissarissen passen daar niet bij.
Dat is bijzonder vervelend voor Barroso, want de Portugees voert in de schaduw van de Europese verkiezingen strijd voor zijn eigen herverkiezing. In oktober loopt zijn vijfjarige voorzitterschap af en hij hoopt nog
deze zomer op een nieuw mandaat van de Europese regeringsleiders. Vandaar het rapport met al het moois dat zijn Commissie ons de afgelopen jaren bracht. Natuurlijk stond Barroso voor ‘grote uitdagingen’, zoals de uitbreiding naar 27 lidstaten,
het afwijzen van de Europese grondwet, de kredietcrisis en de recessie. Maar, zo stelt de voorzitter trots: ‘De resultaten van deze Commissie getuigen ervan dat wij hebben vastgehouden aan de kernwaarden en -doelstellingen die de Unie zo succesvol maken.’ Barroso is vooral ‘bijzonder tevreden met onze respons op de economische en financiële crisis’. Zijn Commissie heeft ‘doortastend gereageerd’.
Je moet maar durven. Doortastend was Barroso de afgelopen maanden allerminst. Zijn schuchtere optreden heeft ervoor gezorgd dat Brussel tijdens de crisis tweede viool speelt. Het zijn de nationale overheden die – zonder veel overleg of samenwerking – de crisisbestrijding op zich hebben genomen. Juist toen hij nodig was om de aanpak van de crisis met harde hand te coördineren en opportunisme van nationale regeringen de kop in te drukken, gaf Barroso niet thuis.
De redding van Opel, afgelopen weekend, was daar weer een pijnlijk voorbeeld van. Opel is bij uitstek een Europees bedrijf, met productiecentra in verschillende EU-lidstaten. Maar de onderhandelingen met het bijna failliete moederbedrijf General Motors, over de redding van Opel, werden gedaan door de Duitse bondskanselier Angela Merkel. Voor haar stond het belang van de Duitse werknemer voorop. Opel werd dankzij een Duitse miljardenlening gered en de nieuwe eigenaar, het Canadese Magna, zal de vier Duitse vestigingen open laten. De fabrieken in België en Groot-Brittannië worden waarschijnlijk gesloten, zo meldde persbureau Reuters.
Het was ‘eigen banen eerst’ voor Merkel. Je kunt het haar eigenlijk niet kwalijk nemen. De Duitsers gaan in september naar de stembus en Merkel kan dus geen massaontslagen bij Opel gebruiken. De Europese Commissie stond erbij en keek ernaar. Barroso deed geen poging om een Europese redding van Opel te organiseren. Geen noodoverleg in Brussel met de betrokken landen om te proberen de zaak te coördineren. Geen waarschuwing dat een Duitse Alleingang het Europese project in gevaar brengt. Geen alternatief Europees reddingsplan. Helemaal niets.
Het is makkelijk om in goede tijden Europeaan te zijn. Juist tijdens een crisis, als samenwerking offers vraagt, blijkt wat vijftig jaar Europese integratie waard is. De huidige crisis laat zien hoe fragiel het Europese project is.
Eerder bleek dat ook al bij de ‘redding’ van Fortis. Europa hield de kaken op elkaar terwijl de Nederlandse en Belgische regering rollend over straat gingen. Fortis werd langs de oude nationale grenzen in stukken geknipt. De partijen hadden geen aandacht voor het gemeenschappelijke belang, en er was niemand om ze daarover eens de les te lezen.
Ook andere landen redden het afgelopen jaar hun banken zonder ruggespraak met de rest van Europa. Overheden pompen miljarden in de eigen bankensector en industrie zonder zich een moment te bekommeren om de Europese concurrentieverhoudingen. ING krijgt steun van de Nederlandse staat, en belooft in ruil de kredietverlening aan Nederlandse bedrijven en huishoudens op peil te houden. Dat gaat zonder twijfel ten koste van de kredietverlening van ING in andere Europese landen, maar het is nu ieder voor zich in Europa.
De klok is teruggezet in de Europese
Unie. Weggegumde nationale grenzen
staan plotseling weer met dikke lijnen op de kaart. Pleiten voor het nationale belang is salonfähig onder politici en vanuit Brussel komt geen tegengeluid. Het Europese project dreigt spaak te lopen. Vergeleken met de economische gevolgen van die rampzalige trend is de kredietcrisis een lachertje.

Wachtwoord toesturen Problemen met inloggen?