De Groene Amsterdammer

Exclusief

De Groene Amsterdammer jaargang 2014 nummer 40

Ontheemd in Tokio

door Joost de Vries

Na de nederlaag van Japan in 1945 mocht ook Nederland een rol spelen in het berechten van Japanse oorlogsmisdadigers. De ingewikkelde situatie waarin rechter Bert Röling terechtkwam inspireerde twee auteurs. Na de nederlaag van Japan in 1945 mocht ook Nederland een rol spelen in het berechten van Japanse oorlogsmisdadigers. De ingewikkelde situatie waarin rechter Bert Röling terechtkwam inspireerde twee auteurs. 

Lezen

Iedereen

Alles amusement

Opheffer-24-11-vermaak

De Nederlandse dichter Anton Parijs - niemand heeft ooit van hem gehoord, ik kan op het internet niets over hem vinden, ik weet alleen dat het een man van een jaar of zestig is die in de jaren tachtig in eigen beheer een bundeltje heeft uitgegeven met de enigszins problematische titel Ernstig misverstand - schreef het gedicht The importance of being Homo Ludens, aangenaam. Dat gedicht ging zo:

door Opheffer

beeld MILO

De mens vermaakt.
Vermaakt, vermaakt.
Vermaakt vermaakt
Vermaakt! Vermaakt.
 
Ziet een vrouw.
Vermaakt de vrouw.
Vermaakt de vrouw.
De vrouw vermaakt.

Baart kind.
Vermaakt kind.
Kind vermaakt, vermaakt.
Vermaakt. Vermaakt.
Vermaakt zijn ouders.
Zijn ouders vermaken hem.

Ik vond dat een aardig gedicht. Het gebruik van het homoniem vermaken, wat driedubbelzinnig is, het gebruik van de komma's, vond ik hier op z'n plaats en gaf het gedicht kracht.
Ik moet vaak aan dit gedicht denken als ik iets lees of bekijk wat niet de bedoeling heeft te vermaken.
Ik lees bijvoorbeeld het boek Tonio van A.F.Th. van der Heijden. Dient dat boek, dat handelt over de dood van zijn zoon, ter vermaak? Het is de zwartste geschiedenis die je je kunt voorstellen. Je wilt dit eigenlijk niet. Je wilt dit niet meemaken en dus niet lezen, want je weet dat lezen in feite 'meemaken' is.
En toch denk ik dat het boek me vermaakt.
Precies in de driedubbelzinnige betekenis van het gedicht van Parijs. De stijl vermaakt, het verhaal vermaakt, je wordt zelf vermaakt. Het amuseert, je verandert, je krijgt een erfenis toebedeeld.
Ja, het amuseert - opeens zit je door de stijl zo in het verhaal dat je moet lachen. Dat is vermaak. Niemand die je gelooft als je het vertelt, maar wie het leest, zal het meemaken.
Anton Parijs - neem contact met me op als je dit leest! - legt in een ander gedicht de nadruk op amusement in het gedicht Amusement.
Alleen de dieren lachten.
De honden schaterden,
Terwijl de katten proestten.
De mensen keken er wat vreemd naar.
Wat deden die dieren?
Er liep een kanarie op ze af
En streek ze over hun haar.
Wat zijn jullie lief, zei hij.
En lachte.
Geen mens die hem begreep.
De mensen wachtten
Tot de dieren uitgelachen waren.
Dat is nog een lang evolutionair proces.
Vermoedelijk zijn de mensen dan al uitgestorven.
Of toch maar niet opnieuw ontstaan.

Ik heb Parijs dit horen voorlezen - ik denk twintig jaar geleden - op een dichtersmiddag in de Haagse Kunstkring. Hij was dan ook een Hagenaar, herinner ik me. Na de voorleessessie sprak ik hem en kocht zijn boekje. We waren het erover eens dat alles eigenlijk amusement is. Tenminste, als het echte kunst is.
We vertelden elkaar verhalen over onze ouders en de Tweede Wereldoorlog. We dronken er bier bij, en liepen van de Haagse Kunstkring op de Denneweg naar Pulchri op het Lange Voorhout, wat ik me herinner als 'om de hoek'. Daar waren andere kunstenaars wier naam ik me niet meer kan herinneren. In ieder geval waren zij het niet met ons eens dat alle kunst amusement is. Hij maakte zich daar zelfs kwaad over.
'Televisie, dat is amusement, dat is vluchtig, dat is een kroket uit de muur. Maar dat ambieer je toch niet als je echt in je eigen kunstenaarschap gelooft?'
Anton en ik probeerden hem ervan te overtuigen dat wat hij maakte - hoe ernstig ook - toch amusement is. Misschien amuseert het niet iedereen, maar juist wie van zijn kunst houdt, zou erdoor geamuseerd raken.
'Vermaakt worden', voegde ik toe.
Na die avond heb ik Anton nooit meer gezien en nooit meer iets van hem gehoord.
Ik kom er weer op door het boek van Van der Heijden.

Wachtwoord toesturen Problemen met inloggen?