De Groene Amsterdammer

Sluiten

Celestijnse politiek

'BINNEN DE New Age-beweging is er een duidelijke tendens om het niet alleen meer te hebben over individuele groei maar ook over gemeenschappelijk bewustzijn', zegt Neale Walsch, auteur van Een ongewoon gesprek met God. Thom Hartmann, auteur van The Last Hours of Ancient Sunlight: 'Het terrein wordt volwassener, zou je kunnen zeggen. Het is natuurlijk mooi om veel van elkaar te houden, maar als intussen overal mensen voortijdig overlijden, moet er ook iets worden gedaan.'

door Jim Schilder

New Age ging tot voor kort over het individu, over mediteren, verlichting, chakra's en karma's. In de verte ging het ook over een betere wereld maar dat was iets voor later, misschien, ooit. Het ging zeker niet over taaie alledaagse onderwerpen als economie en politiek. Dat is aan het veranderen. In de Verenigde Staten tenminste. In vrij korte tijd verschenen vier boeken van populaire Amerikanen die pleiten voor een spirituele aanpak van de wereldproblemen. Behalve het boek van Hartmann en het tweede deel van Walsch' gesprekken met God, verscheen De Celestijnse visie van James Redfield, auteur van De Celestijnse belofte. In de Visie gaat het over wereldse zaken als armoede, criminaliteit en milieu. En Marianne Williamson, bekend van publicaties over liefde en gebed, breekt in The Healing of America een lans voor een 'holistische politiek'.
Vroeger leidde Williamson een ongeregeld bestaan. Ze reisde veel, gebruikte te veel drugs en alcohol, had los-vaste baantjes en was ongelukkig. Dat veranderde toen ze A Course in Miracles ontdekte, een in spirituele kringen bekende pil met teksten die volgens de auteur rechtstreeks afkomstig waren van Jezus. Geleid door de Course schreef Williamson diverse bestsellers, betrad het lezingencircuit waar ze nu moeiteloos zalen van vijftienhonderd liefhebbers toespreekt, en verscheen bij Oprah Winfrey en in andere veelbekeken tv-programma's. Ze is bevriend met Hillary Clinton en sliep ooit in de befaamde Lincoln-slaapkamer van het Witte Huis.
Neale Walsch was journalist en radiomaker, zag vier huwelijken op de klippen lopen, had ruzie met zijn kinderen, en zat vaak in geldnood. Toen alles weer eens tegenzat, vroeg hij in een brief aan God om uitleg, en kreeg vervolgens de antwoorden die leidden tot de Gesprekken. Aanvankelijk wezen vier uitgevers zijn verslag daarvan af, maar het eerste deel staat inmiddels twee jaar op de bestsellerlijst van de New York Times en is in 24 talen uitgebracht.
James Redfield was jeugdtherapeut, zag veel persoonlijk leed, en vond het bestaande arsenaal aan theorieën en hulpmiddelen onvoldoende om zinvol werk te doen. Hij werkte jarenlang aan De Celestijnse belofte, gaf dat werk in eigen beheer uit omdat de uitgevers het niet wilden hebben, deed de eerste oplage cadeau aan vrienden en boekhandels, en kreeg een contract van Warner Books toen de eerste editie een succes bleek. In 1996 was de Belofte het meest verkochte boek ter wereld.
THOM HARTMANN speelt niet in deze eredivisie, maar heeft niet te klagen over belangstelling. Als psychotherapeut met een specialisatie in aandachtsstoornissen schreef hij verscheidene boeken die redelijk verkochten, terwijl zijn spirituele titels populair zijn in kringen van de nieuwe maatschappijhervormers.
Voor een verklaring van de nieuwe New Age verwijst Hartmann naar de spirituele vernieuwing in de jaren zestig. 'Dat was de tijd dat de Beatles bij de Maharishi op bezoek gingen, dat men liederen uit het Tibetaanse Dodenboek zong, high werd en de liefde bedreef. Vervolgens gingen er in Vietnam veel Amerikanen dood en dat veroorzaakte een schok. De overheid, zoveel was duidelijk, probeerde ons te vermoorden. We begonnen een politieke strijd met gereedschappen van de spirituele vernieuwing: gemeenschapszin, bewustzijn, een bereidheid het oude los te laten. De afgelopen tien jaar is iets dergelijks gebeurd. Eerst was er sprake van een spirituele renaissance, en een jaar of vijf geleden begon het te dagen dat ons leven wordt bedreigd. Er waren onthullingen over chemisch afval, problemen met atoomcentrales, groeihormonen in vlees, kikkers met drie poten dankzij vervuild water, en je denkt: waar was de overheid toen bedrijven hiermee bezig waren, en waar is ze nu? Opnieuw probeert de overheid ons te doden. En opnieuw neemt men de gereedschappen ter hand van spiritualiteit, geloof, bewustzijn. Nu wordt de schijnwerper op de politieke arena gericht om dit proces van verval te keren.'
Vrolijk word je niet van zijn laatste boek. Het bevat passages als: 'In de afgelopen 24 uur is 800 miljoen vierkante meter regenwoud vernietigd. Twaalf miljard kilo giftige stoffen zijn op het milieu losgelaten. Meer dan 45-duizend mensen zijn van honger gestorven, van wie 38-duizend kinderen. En meer dan 130 plant- of diersoorten zijn verdwenen door toedoen van de mens.' Op basis van VN-rapporten, analysen van de olie-industrie en financiële instellingen beschrijft Hartmann wat er kan gebeuren als de bodem van de olieput in zicht komt en de aantasting van het milieu in het huidige tempo doorgaat. Hij signaleert dat een derde van de Amerikanen medicijnen gebruikt die de psyche beïnvloeden. En dat het aantal zelfmoorden onder tieners tussen 1970 en 1990 is verdubbeld. Hartmann: 'In dat boek staat misschien tien procent van het materiaal dat ik tot mijn beschikking had. Tijdens het schrijven werd ik letterlijk ziek.'
Williamson op haar beurt signaleert dat een vijfde van alle Amerikaanse kinderen en de helft van alle zwarte kinderen in armoede leven, en dat de Verenigde Staten het enige geïndustrialiseerde land is zonder fatsoenlijke gezondheidszorg. 'Als wij onze economie "goed" noemen, zeggen we eigenlijk: afgezien van mijn kanker is alles in orde.' Ze stelt dat onderwijs, media en politiek nu hetzelfde doen als de katholieke kerk eeuwen geleden deed: men zegt de bevolking niet hoe maar wat zij moet denken, en op den duur wordt er gewoon niet meer gedacht. We hebben het zover laten komen dat we ons als kinderen gedragen, schrijft ze: 'We deden niet meer mee en leren nu hoe gevaarlijk het is een andere kant op te kijken. We moeten weer deelnemen aan het politieke proces. Kennedy zei ooit dat hij een "idealist zonder illusies" was en dat moeten wij ook zijn.'
Williamson stelt overigens dat het niet de bedoeling is 'het systeem' om zeep te helpen. 'Er is niks moois aan een samenleving waar het geld niet meer rouleert. Het gaat er niet om het kapitalisme te vernietigen maar het heersende ethos te veranderen. Het gaat er niet om een bedrijf op een kinderachtige manier te demoniseren maar om het belang van een bewustzijn en de positieve resultaten die dat heeft voor iedereen.'
OVER LINKS EN RECHTS gaat het niet meer en het is niet makkelijk te zeggen wat er voor in de plaats komt. Hartmann is na jaren van links activisme naar het centrum opgeschoven. 'Niet naar het politieke centrum maar naar de ruimte tussen alle dingen.'
Alle auteurs menen dat verbetering van de wereld nog steeds 'bij jezelf' begint en dat het verbeterde zelf op een andere manier in de wereld komt te staan. Ze voorzien, of hopen op, een spirituele groei die de mens in contact brengt met zijn 'hoger zelf', met het intuïtieve weten. Dan verdwijnen alledaagse angsten ('ik kan die rotbaan niet opzeggen wegens de hypotheek') en de behoefte om een algemeen ongenoegen te bestrijden met eindeloze consumptie. Dan maakt strijd om de macht plaats voor een zoeken naar overeenkomsten in de tegenstellingen.
Hartmann: 'Als je vecht met de wapens van je tegenstander, dan word je die tegenstander. Kijk naar de Russische revolutie die in het begin succesvol was maar faalde. Mensen als Gandhi en Martin Luther King hadden een veel beter model: je bestrijdt de macht niet, je loopt ervan weg. Als de mensen eenmaal beseffen dat je niet gelukkiger wordt naarmate je meer koopt, als ze doorhebben dat die religie van het consumentisme een leugen is, dan zullen ze er voor weglopen. De kracht ligt in het doen ontwaken van de mensen. De New Age-beweging verandert zichzelf van een lieve, zachte stem in de wekker.'
Er is echter geen tijd om te wachten tot iedereen wakker is alvorens over te gaan tot actie, vindt Williamson. Ze ziet enerzijds veel heil in gebed want, luidt de gedachte, er zijn wonderen mogelijk als genoeg mensen de geest op hetzelfde doel richten. Redfield verwijst in zijn boek naar een onderzoek onder twee groepen hartpatiënten in een ziekenhuis in San Francisco. Voor de ene groep werd veelvuldig gebeden door een aantal vrijwilligers, voor de andere groep niet. De eerste groep bleek veel minder last te hebben van allerlei riskante bijverschijnselen dan de tweede groep.
Williamson bestrijdt de notie dat de gewone mens in Washington niks te vertellen heeft en bepleit herstel van de politieke betrokkenheid. Ze noemt organisaties die politiek en spiritueel actief zijn, en geeft kantooradressen en -telefoonnummers van politici zodat een kiezer zijn ongenoegen kan uiten over bijvoorbeeld de jaarlijkse subsidie van 265 miljard dollar aan welvarende bedrijven. Met Neale Walsch heeft ze de American Renaissance Alliance opgericht die is bedoeld, vertelt Walsch, 'om een opleving te bewerkstelligen in de manier waarop Amerika zichzelf beleeft. Die moet het beste combineren van onze spirituele en politieke tradities, zonder de scheiding tussen staat en kerk in gevaar te brengen.'
VANUIT DE ALLIANCE is de zogeheten citizen salon in het leven geroepen: lokale clubjes die op gezette tijden bijeenkomen voor gericht gebed, meditatie en eventuele acties. Daarnaast zijn er verspreid over het land zo'n tweehonderd groepjes die zich buigen over het gedachtengoed van God zoals verwoord in de boeken van Walsch. Een van die gedachten is dat het tijd wordt voor een wereldregering, gemodelleerd naar de bestuursstructuur van de Verenigde Staten: staten die tot op zekere hoogte zelfstandig zijn en voor de gemeenschappelijke kwesties een overkoepelende regering gebruiken.
Hartmann heeft het niet zo op politici. 'De macht ligt bij de bedrijven die het de politici mogelijk maken politicus te zijn. In dit land kan een politicus op staats- of landelijk niveau alleen maar gekozen worden als hij heel veel geld heeft. Dat geld komt meestal van bedrijven, die meer invloed hebben op het politieke proces dan de mensen.' Maar de mensen kunnen wel wat doen. Het vlees voor de hamburgers van grote Amerikaanse ketens komt uit Latijns-Amerikaanse landen, zegt Hartmann. Om aan grond voor veeteelt te komen, worden regenwouden gekapt. 'Je kunt wel tegen de hamburgerketens zeggen dat het beleid verkeerd is maar dat helpt niet. We moeten niet langer hun producten kopen. Als genoeg mensen het belang inzien van zulke kleine daden, dan kunnen de gevolgen enorm zijn.'
Nu zijn er al jarenlang talloze organisaties in de weer voor een beter milieu, maar de ene is de andere niet. Hartmann: 'Ik zie een scheuring tussen de diverse organisaties. De ene stroming waardeert het milieu uit esthetische overwegingen en zegt: we moeten de bossen bewaren en de beren beschermen zodat onze kinderen er nog van kunnen genieten, we moeten zuinig zijn op de regenwouden omdat er medicijnen vandaan komen die levens kunnen redden. Dat is hetzelfde argument als de overtuiging dat een regenwoud gekapt moet worden omdat het hout mooi meubilair oplevert. De achterliggende visie is dat de wereld er is voor de mens, dat het tot de basisrechten van de mens behoort de wereld naar zijn hand te zetten. De andere stroming handelt vanuit een besef dat alle soorten leven onderling verbonden zijn. Als je de ene soort iets aandoet, doe je alle andere ook iets aan. Als je overal de stem van het leven hoort, neem je andere beslissingen.'
CORINNE MCLAUGHLIN weet daar alles van. Ze is medeoprichtster van de alternatieve gemeenschap Sirius in Massachusetts. Die had een probleem toen de groentetuinen werden bedreigd door vraatzuchtige herten uit de omgeving. Volgens de klassieke benadering zouden de dieren met vuurwapens of hoge hekken worden bestreden, maar die aanpak is gebaseerd op het conflictmodel en de superioriteit van de mens. Sirius trad daarom meditatief in contact met de herten om ze te vragen de groente met rust te laten. Dat kostte moeite omdat er vroeger veel op herten was gejaagd zodat hun collectief bewustzijn niet open stond voor contact. Uiteindelijk bleven de herten toch uit de groentetuin en in ruil konden ze tijdens het jachtseizoen op het landgoed van Sirius terecht.
McLaughlin, co-auteur van handboek Spiritual Politics en directeur van het Center for Visionary Leadership in Washington, doet haar best het nieuwe denken onder de aandacht van beleidsmakers te brengen. Ze was coördinator van een door president Clinton ingestelde onderzoeksgroep voor alternatieve gemeenschappen, en is in haar huidige baan betrokken bij trainingen voor politici en rijksambtenaren waarbij regelmatig spirituele waarden langskomen.
Niet dat alle leden van het Amerikaanse Congres nu De Celestijnse belofte op het nachtkastje hebben liggen, maar sommigen kennen het. Doug Tanner, leider van het Faith and Politics Institute in Washington: 'Ik weet van verscheidene congresleden dat ze Redfield en Walsch hebben gelezen. En Williamson. Zij nam hier onlangs deel aan een forum waar zo'n zeventig belangstellenden op af kwamen. De Californische afgevaardigden zijn er makkelijk in. Anderen zien er misschien wel iets in, maar praten er liever niet over. Voor de doorsnee politicus is het denken van Walsch en anderen nog te zweverig.'
Het instituut van McLaughlin, waarvan niet alleen Marianne Williamson bestuurslid is maar ook een vroegere manager van AT&T, heeft net een congres achter de rug over spiritualiteit op de werkvloer, waaraan werd deelgenomen door onder andere de top van de Marriott hotelketen en 's lands thesaurier. In samenwerking met Neale Walsch en Williamson is nu een grootse bijeenkomst in voorbereiding over spiritualiteit en bestuur.
'Op het werk wordt nu meer dan ooit over spiritualiteit gepraat. Tijdens mijn spreekbeurten, vaak voor zo'n duizend tot 1500 gasten, worden de mensen laaiend enthousiast zodra ik begin over die integratie, over het toepassen van spirituele principes om de wereld te veranderen', zegt Neale Walsch, wiens agenda dankzij het succes van Gesprekken met God nu voor een jaar is volgeboekt. 'Het publiek wil weten waar het zich kan aanmelden, wat men kan doen. Het menselijke ras heeft geen geduld meer met zichzelf. Politieke instituten en economische constructies functioneren niet zoals we hadden gehoopt. Onze religieuze en spirituele overtuigingen blijken afgezien van een aantal wijze lessen vrijwel zinloos te zijn geweest voor de verandering van de basisinstincten van de mens inzake geweld en rechtvaardigheid. De bereidheid tot actie bereikt nu hetzelfde niveau als het besef van het probleem.'

Wachtwoord toesturen Problemen met inloggen?