De Groene Amsterdammer

Sluiten

Essay: Weg met het democratisch doemdenken (2)

De kiezer is niet gek

Anders dan allerlei crisisdenkers doen geloven, functioneert de democratie in Nederland uitstekend. Het vertrouwen in de democratie is groot, machthebbers worden met scepsis gemonitord en de kiezer is gaan kiezen. Precies zoals het hoort in een volwassen democratie.

door Tom van der Meer

beeld Gorilla

Wie niet beter weet zou denken dat Nederland te kampen heeft met een diepgaande democratische crisis. Nationale en lokale politici buitelen over elkaar heen met voorstellen die de legitimiteit van de Nederlandse democratie moeten herstellen. In hun verkiezingsprogramma’s van 2017 roepen politieke partijen op tot districtenstelsels, hogere kiesdrempels, bindende referenda, en burgerinitiatieven. Code Oranje, een initiatief van tientallen burgemeesters, wethouders, raadsleden en anderen, wil de Gemeentewet aanpassen zodat een deel van de gemeenteraadsleden niet door verkiezingen maar door een loterij wordt gekozen. De Eerste en Tweede Kamer verzochten premier Rutte een staatscommissie in te stellen die zich moet bezinnen over het functioneren van de parlementaire democratie, en zo nodig met voorstellen ter verbetering moet komen. Wordt het na honderd jaar evenredige vertegenwoordiging tijd om de representatieve democratie om te vormen of zelfs in te perken?

Veel (oud-)politici, journalisten en columnisten menen dat de representatieve democratie gered moet worden. Ze somberen, mopperen en wanhopen in de krant en op tv openlijk over de staat van onze democratie. Nederland gaat gebukt onder een alarmerende democratische (vertrouwens)crisis, zo luidt de conclusie van een divers gezelschap, waaronder de Raad voor het openbaar bestuur (‘Het is al vijf voor twaalf geweest’), publicist David Van Reybrouck (‘Zonder drastische aanpassing is dit bestel geen lang leven meer beschoren’), oud-Tweede-Kamervoorzitter Gerdi Verbeet (‘Die Tweede Kamer en dat systeem van verkiezingen… Dat zit aan het eind van zijn Latijn’) en zelfs premier Mark Rutte, in de tijd dat hij nog staatssecretaris was (‘Het hele systeem van politieke partijen is failliet’).

Wat die democratische crisis precies inhoudt en wat de oorzaken ervan zijn, daarover verschillen de meningen. Maar de schuld van die vermeende crisis wordt geheel of gedeeltelijk neergelegd bij u, de burger. Volgens de een komt de democratische crisis tot uiting in een steeds diepere vertrouwenskloof tussen burgers en politiek. Volgens de ander kunnen burgers zich nog maar moeilijk warm maken om politiek actief te worden. En weer anderen wijzen naar de opkomst van nieuwe partijen en concluderen dat de kiezer zijn taak niet serieus neemt. De kiezer zou apathisch zijn, de politiek niet langer vertrouwen, en zich in verkiezingstijd wispelturig gedragen. Critici zijn afwisselend neerbuigend over de kiezer (die niet in staat zou zijn de juiste keuzes te maken), verongelijkt over de kiezer (wanneer die volgens betweters een verkeerde keus gemaakt zou hebben), of bevoogdend over de kiezer (wanneer die beschermd moet worden als slachtoffer van de keuzes die hij zelf maakt).

Problemen met inloggen?