De Groene Amsterdammer

Sluiten

Film - Absolutely Fabulous: The Movie

Feesten als een moeder

Opening_20absolutely_fabulous

In de meeste films waarin ‘slechte’ moeders een hoofdrol spelen, zijn zij zich bewust van hun imperfecties. Eddy en Patsy uit Absolutely Fabulous vormen de uitzondering. Zij zijn schaamteloze anti-rolmodellen. 

door Basje Boer

Toen hij een kind was, ging zijn moeder ‘op zoek naar zichzelf’. Met dit resultaat: toen moeder zichzelf had gevonden, bleek dat ze ‘een kutwijf’ was. De wrange monoloog uit Maria Goos’ tragikomedie Familie is me op de een of andere manier altijd bijgebleven. De moeder die geschetst wordt, had net zo goed Eddy kunnen zijn, de eindeloos egocentrische moeder uit Absolutely Fabulous die zelfs het boeddhisme gebruikt om met zichzelf bezig te zijn.

Het verhaal gaat zo. De Britse komieken Jennifer Saunders en Dawn French maakten in de jaren tachtig en negentig de populaire sketchshow French Saunders. Ze waren net bezig aan een nieuw seizoen toen French zich om privé-redenen moest terugtrekken. De bbc, die met een leeg tijdslot zat, vroeg Saunders of zij niet een serie uit de grond kon stampen. Dat kon ze. Ze nam een oude sketch en bouwde die uit tot een sitcom. We schrijven 1992. Absolutely Fabulous (ook wel Ab Fab) zou gedurende vijf seizoenen en enkele specials uitgroeien tot een fenomeen. Som je het uitgangspunt van de serie op – alleenstaande moeder met een pr-bureau, een brave dochter, een losgeslagen beste vriendin – dan klinkt Ab Fab als een run-of-the-mill romcom. Het verschil is dit: de hoofdpersoon is onsympathiek. Eddy, gespeeld door Saunders, faalt als moeder, als ondernemer, als vrouw, als mens. Ze is lui en oppervlakkig, achterbaks en onaardig. En – eat that, Hollywood – ze komt ermee weg.

Waar lachen we om wanneer we lachen om Absolutely Fabulous? Kijk je de oorspronkelijke sketch uit French Saunders, dan weet je het. De grap is eenvoudig: Saunders keert de realiteit om. In Ab Fab is de moeder een puber en de dochter de verstandige ouder. Moeder is nukkig, wispelturig en egocentrisch; dochter is bezorgd en streng. Het is een omkering die, vooral in de hyperbolische vorm waar Saunders voor koos, herinnert aan de klassieke klucht. Lachen om de rolverwisseling in Ab Fab is als lachen om een man die zich als vrouw verkleedt. Maar hoe grotesk de personages in Ab Fab ook zijn, ze zijn wel degelijk herkenbaar. Ab Fab duiden als een omkering van de werkelijkheid is dan ook niet afdoende, denk aan de moeder uit Familie. Vrouwen als Eddy en haar vriendin Patsy bestaan; we kennen ze maar al te goed. Zij zijn de babyboomers die niet willen weten dat het feestje voorbij is; de hippies die niet eens de verantwoordelijkheid voor zichzelf kunnen dragen, laat staan voor een ander.

Deze zomer geeft Jennifer Saunders de cult following van haar serie een cadeautje: een film. Want als Absolutely Fabulous: The Movie iets is, dan dat: snoepgoed voor de fans. Cameo’s, plotdetails, dialogen: de film is gelardeerd met knipogen naar de serie. Dat de verhaallijn daarbij in het gedrang raakt, doet niet ter zake. Sterker nog, ook dat is een perfecte verwijzing naar de serie. In plaats van om plot draaide Ab Fab altijd al om de personages, en precies daarin schuilt ook de kracht van de film: in de scherpe manier waarop de personages zijn getypeerd, in de onnavolgbare wijze waarop ze door de acteurs worden vertolkt, in de grappen die Saunders hun in de mond legt.

Is de Ab Fab-film meer van hetzelfde? Een tijdportaal naar de nineties? Het gekke is: Absolutely Fabulous: The Movie lijkt beter in zijn tijd te passen dan de serie destijds. Nu discussies over identiteit (ras en gender; discriminatie en representatie) op steeds scherpere toon worden gevoerd, valt op dat die kwestie altijd al in het dna van Ab Fab zat. Wat is een verwisseling van geijkte rollen anders dan een spel met identiteit? En het zijn niet alleen moeder en dochter die in Ab Fab van rol wisselen. Je kunt ook beargumenteren dat Patsy – stoïcijns en stoer, waar Eddy wispelturig en rusteloos is – de rol van Eddy’s echtgenoot op zich neemt. Ab Fab speelt niet alleen met de verwachtingspatronen van rollen, maar ook specifiek met die van gender. Saunders maakt de hedendaagse relevantie van haar oorspronkelijke idee buit door in haar film subtiel aan identiteitskwesties te refereren. En haakt daarmee aan bij een trend: ook de recente Hollywood-producties Bad Neighbours 2 en Zootropolis maakten scherpe grappen over moderne gevoeligheid rond ras en sekse.

Troef in deze is Ab Fab’s centrale duo, Eddy en Patsy. In een tijd waarin expliciet wordt gezocht naar vrouwelijke rolmodellen en de antiheld zo populair is dat zelfs superhelden er een ambigue moraal op nahouden, bieden de schaamteloze, zich suf drinkende en aan niemand verantwoording afleggende vrouwen de ideale combinatie van de twee: het anti-rolmodel.

Ze zijn niet de enigen. Oertype Bridget Jones, bedacht door schrijver Helen Fielding en dit najaar in haar derde film te zien, faalt zowel in de liefde als op het werk, bezondigt zich aan alles wat lekker is en maakt zich daar door­lopend zorgen over. Een ander stereotype is de vrouw die ‘feest als een kerel’. Ze drinkt, gebruikt drugs, heeft one night stands, is grof in de mond. Meestal moet ze het doen met een bijrol, maar in The Bachelorette (2012) vullen drie van zulke vrouwen de centrale rollen. Ook hun gedrag wordt geproblematiseerd, iets wat vooral blijkt uit het feit dat de – opvallend ­onsym­pathieke – vrouwen wel feesten, maar er geen plezier aan beleven.

In de komedie Bad Moms, binnenkort in de bioscoop te zien, zijn het jonge werkende moeders die gebukt gaan onder de sociale druk om ‘perfect’ te zijn. Van de weeromstuit besluiten ze zich te ‘misdragen’. Wat dat inhoudt, verraadt de tagline van de film: ‘Party like a mother’. De film, zo blijkt althans uit de premisse, draait om vrouwen die geen plezier maar een punt maken. Ook de moeders uit videoclip M.I.L.F. $, de nieuwe single van popster Fergie, zoeken elkaar op om een statement te maken. In het filmpje, waarin celebrity moms onder meer borstvoeding geven en onder een melkdouche staan, wordt moederschap expliciet geseksualiseerd. Door heel hard te roepen dat moeders heus nog wel ‘fuckable’ zijn (‘milf’ staat voor ‘mother I’d like to fuck’) legt Fergie niet de macht bij zichzelf, maar bij wie al dan niet met haar naar bed zouden willen.

Eddy en Patsy kukelen dronken door de kaders en verbaasd kloppen ze het puin van hun couture

Het vrouwelijke anti-rolmodel is per definitie imperfect; dat is wat haar herkenbaar maakt. (Waarom lachen we als Bridget Jones struikelt? Omdat we zelf ook wel eens struikelen!) Deze personages worden echter niet gekenmerkt door hun imperfectie, maar door het feit dat ze zich hyperbewust zijn van hun imperfectie. Ze weten welke ongeschreven regels er voor vrouwen gelden en hoewel ze zich buiten die verstikkende kaders begeven, wordt hun gedrag er nog altijd door bepaald. Ze verzetten zich ertegen, piekeren erover, schamen zich voor hun falen of doen er hun voordeel mee. Juist dit is het verschil met Eddy en Patsy. Zij negeren de regels niet alleen; ze hebben er amper benul van dat er überhaupt regels zijn. Ze kukelen dronken door de kaders en verbaasd kloppen ze het puin van hun couture. Ze kennen gêne, zeker. Het overgewicht van Eddy is een running gag. Maar haar handelen komt niet voort uit haar drang tot conformeren. De motivatie van Eddy en Patsy – hun essentie – is dat ze niet een ander, maar zichzelf willen behagen. Waarom ze eigenlijk met Eddy omgaat, wordt Patsy in de film gevraagd. Ze antwoordt: ‘Omdat het bloody good fun is.’

Toen Absolutely Fabulous in de jaren negentig door de vpro werd uitgezonden was ik een tienermeisje en, zoals de meeste tienermeisjes, een sucker for romance. Maar ook toen vond ik het verfrissend om vrouwen te zien die eens niet bezig waren met het vinden van een man. Eddy, tweemaal getrouwd en tweemaal gescheiden, is amper in de romantische liefde geïnteresseerd. Patsy ziet mannen louter als lustobject. Hun belangrijkste relatie is hun vriendschap; een vriendschap die loyaal en fundamenteel is, en bovenal onsentimenteel: er worden woorden noch hugs aan vuilgemaakt. Een no-nonsense vriendschap die op een no-nonsense manier wordt gepresenteerd: in de populaire cultuur is die meestal voorbehouden aan mannen. Vrouwenvriendschap wordt afgeschilderd als nep, met een fundering van afgunst, backstabbing en roddels, of als overdreven emotioneel.

In Ab Fab spelen mannen überhaupt de bijrol. Het valt me pas op wanneer ik de serie terugkijk. Eddy’s onnozele assistente Bubble, de terugkerende cameo van zangeres Lulu, Patsy’s collega’s: Ab Fab’s universum bestaat al sinds seizoen één vrijwel exclusief uit vrouwen: imperfecte, onafhankelijke, succesvolle vrouwen.

Ook in de Absolutely Fabulous-film zijn de verwijzingen naar feminisme en gender­kwesties onnadrukkelijk. Een van de sterkste ­plotvond­sten draait om de aantrekkingskracht tussen rijke oude mannen en knappe jonge vrouwen. Wat de vrouwen op leeftijd intussen doen? Die vermaken zich met elkaar. Een ­verhaallijn rond Patsy’s liefdesleven is weliswaar vergezocht, maar heerlijk consistent met de aard van haar personage. Saunders gebruikt die plotwending als slim commentaar op een tijd waarin ­Facebook, om maar iets te noemen, haar Amerikaanse gebruikers een totaal van 71 ­genderopties biedt, van agender tot gender fluid. Het voelt alsof Ab Fab altijd al grappen over de moderne massale zoektocht naar ­identiteit heeft gemaakt. De punchline was er al maar het kwartje valt nu pas.

Absolutely Fabulous: The Movie sluit af met een scène die knipoogt naar de meest klassieke klucht van het witte doek: Billy Wilders Some Like It Hot (1959). De zin waarmee die film eindigt, had ook Ab Fab perfect kunnen afsluiten. Jack Lemmon zit, verkleed als vrouw, in een speedboot. Hij trekt zijn pruik af en bekent zijn minnaar: ‘I’m a man.’ De minnaar antwoordt, blind van verliefdheid: ‘Well... Nobody’s perfect.’ En vaart verder, richting happy ending.


 

Absolutely Fabulous: The Movie draait nu in de bioscoop. Bad Moms draait vanaf 11 augustus

Beeld: Joanna Lumley en Jennifer Saunders (r) als Patsy en Eddy in Absolutely Fabulous: The Movie  (David Appleby) 

Problemen met inloggen?