De Groene Amsterdammer

Sluiten

De verheffende trots van Albert Murray

In alles Amerikaans

Schrijver en blues-exegeet Albert Murray wantrouwde het idee dat het zwarte Amerikaanse leven kon worden samengevat met de stopwoorden slavernij en onderdrukking. Daarvoor had hij een te hoge dunk van de zwarte cultuur.

door Stephan Sanders

Hij overleed in 2013, Albert Lee Murray, 97 jaar oud. Ja, een veelbewogen leven, zoals dat heet wanneer je bijna een eeuw in je botten hebt zitten, maar vooral toch: een voorbeeldig Amerikaans leven. Murray werd geboren in Alabama, het diepe, gesegregeerde zuiden van Amerika; bezocht het beroemde all black Tuskegee Institute, nog opgericht door de legendarische zwarte leider Booker T. Washington; daar was Ralph Ellison zijn medeleerling, de latere schrijver van de roman Invisible Man (1952); de band tussen de twee mannen groeide uit tot een allesbepalende vriendschap die tot aan Ellisons dood in 1994 stand hield.

De zuidelijke zwarte jongeman was inmiddels verhuisd naar het noorden, waar hij aan New York University zijn master behaalde en waar hij relatief laat, als vijftiger, debuteerde. Als wat? Als schrijver, kunstcriticus, literair recensent, dichter, muziekkenner, filosoof, algemeen publiek intellectueel, connaisseur van de jazz, en eerste exegeet van de blues. Daarvoor was Murray officier bij de Amerikaanse luchtmacht – er zijn artistiekere kringen denkbaar. Deze laatbloeier liet in 1970 op een volstrekt originele manier van zich horen met de publicatie van de essaybundel The Omni-Americans, een boek dat tegen de tijdgeest in ging van Black Power en zwart nationalisme, maar dat toch, moesten de critici erkennen, een door en door zwart Amerikaans boek was.

Vilein, tegendraads en hautain nam Murray het op voor het beste van zwart Amerika, voor complexiteit en excellentie – en al die kwaliteiten vielen wat hem betrof niet te herleiden tot een Afrikaans verleden, maar moesten worden gezocht in het samengestelde, gemengde karakter van Amerika. De Afrikaanse ‘diaspora’ had juist in Amerika gezorgd voor een hypersensitieve cultuur, de cultuur van de ‘brown skinned men’ zoals Murray hardnekkig bleef zeggen, want hij geloofde niet in de politieke dichotomie van zwart versus wit. De titel zegt het al: The Omni-Americans, de ‘Alles-Amerikanen’, die elkaar vanuit verschillende etnische ­origines zozeer beïnvloed hebben dat zonder zwart, bruin, joods, latino en Italiaans er helemaal geen specifieke Amerikaanse cultuur zou bestaan.

Problemen met inloggen?