De Groene Amsterdammer

Sluiten

In de wereld

In de wereld

Gedachtepolitie
Tel Aviv – Ssst! Je mag zelfs niet meer fluisteren dat je Israël als een staat voor alle burgers ziet. Israëlisch-Palestijns parlementslid Achmed Tibi draait met zijn afwijzing van de joodse zionistische staat regelrecht de bak in. En Israëlische joodse academici die voor de binationale oplossing van het Israëlisch-Palestijnse conflict kiezen, zoals de historicus Ilan Pappe en de antropoloog Jeff Halper, kunnen beter emigreren. Dat wordt althans de situatie als het vorige week door de Knesset met 47 tegen 34 stemmen goedgekeurde wetsontwerp van de religieuze Habajit Hajehoedi-partij (Joods Thuis) de herzieningscommissie doorstaat. Het ontwerp dat een jaar gevangenisstraf belooft voor iedereen die uitspraken doet tegen het bestaan van Israël als een joodse en democratische staat, leidde tot verhitte kamerdebatten. ‘Hebben jullie je verstand verloren?’ reageerde de voorzitter van de linkse Meretz-partij, Haim Oron. ‘Waar zijn jullie mee bezig? Gedachtepolitie?’
Jamal Zahalka van de Arabische Balad-partij voorspelt dat de gevangenissen na implementatie van de wet overbevolkt raken met goedwillende gematigde Arabische intellectuelen. ‘Israël is joods en als dat je niet bevalt, moet je vertrekken’, was het bitse advies van Ariye Eldad van de rechtse Nationale Eenheid. Zahalka weer: ‘Dit is mijn vaderland. Ga jij maar terug naar waar je vandaan komt.’
Zvoeloen Orlev, de ontwerper van het voorstel, noemt de kritiek demagogische censuur. Hij wijst op het incident met Azmi Bishara, een bekende Israëlisch-Palestijnse criticus van de Israëlische staat en leider van de Balad-partij, die in Israël wordt verdacht van spionage voor Hezbollah tijdens de Tweede Libanonoorlog en naar Syrië is uitgeweken. ‘Dit verhaal leert ons dat uitspraken heel snel kunnen veranderen in daden.’
In een race wie de meest ondemocratische wet kan bedenken, kwam de rechtse partij Beitenu met het idee om Israëlische Palestijnen te verbieden de Nakba (de Palestijnse Ramp) te herdenken, let wel, op straffe van drie jaar cel. Eerder was het de Israëlische minister van Buitenlandse Zaken Avigdor Lieberman die met het gedurfde plan kwam om het staatsburgerschap afhankelijk te stellen van een gelofte van trouw aan de ‘joodse, zionistische en democratische staat’. Maar dit ging zelfs zijn collega’s te ver en het voorstel stierf een eenzame dood.
In een situatie van stijgende polarisatie en radicalisering kan het geen kwaad stil te staan bij de basisbeginselen van de Israëlische staat. ‘Joods’ en ‘democratisch’ in de ‘Basic Law’ zijn volgens de uitleg onvoorwaardelijk met elkaar verbonden. Het betekent dat alle handelingen die indruisen tegen de democratie, omdat ze niet proportioneel zijn of onnodig de rechten van anderen – waaronder vrijheid van meningsuiting en menselijke waardigheid – schaden, tegen het karakter van de Israëlische staat zijn. De conclusie ligt voor de hand. Naar de letter van het nieuwe wetsvoorstel behoren de ontwerpers en aanhangers ervan na implementatie als eersten achter slot en grendel. De wet is een regelrechte aanval op het bestaan van de joodse en democratische staat.
SIMONE KORKUS
Een politiek proces?
Parijs – Julien Coupat blijft ongrijpbaar. Geen woord kwam er over zijn lippen tijdens de zes maanden dat hij in de gevangenis verbleef. Bij zijn invrijheidstelling afgelopen week zette hij zelfs de toegestroomde journalisten op het verkeerde been. Niet door de hoofdingang, maar door een zij-ingang verliet hij de beruchte Santé-gevangenis in Parijs. In de kofferbak van de auto van zijn moeder.
De 34-jarige Coupat wordt door de Franse justitie gezien als het brein achter de sabotageacties tegen een viertal TGV’s begin november 2008. Op diverse plaatsen in het land werden toen bovenleidingen onklaar gemaakt met gigantische vertragingen als gevolg. Een grootscheepse politieactie, onder andere in het dorpje Tarnac, leverde negen verdachten op, onder wie Coupat. In de maanden die volgden werden de ‘Negen van Tarnac’ inzet van een felle polemiek. Volgens de rechtse minister van Binnenlandse Zaken Michèle Alliot-Marie vormden zij de voorhoede van een nieuwe generatie ultralinkse geweldplegers; volgens linkse kranten en intellectuelen stond de arrestatie symbool voor een op hol geslagen veiligheidspolitiek waarvoor zij president Sarkozy verantwoordelijk houden.
Vooral de aanklacht van ‘terrorisme’ kwam de Franse justitie op veel kritiek te staan. Zeker nadat de baas van de spoorwegen verklaard had dat er nooit mensenlevens in het geding waren geweest en er dus hooguit sprake geweest kon zijn van vandalisme. Filosofen als Alain Badiou en Luc Boltanski spraken zelfs van ‘een politiek proces’. Terwijl zijn medeverdachten één voor één in vrijheid werden gesteld, bleef justitie Coupat in voorlopige hechtenis houden.
In Franse kranten wordt Coupat steevast geportretteerd als zeer belezen en uitzonderlijk briljant. Samen met de bekende Italiaanse filosoof Giorgo Agamben richtte hij eind jaren negentig het tijdschrift Tiqqun op. Coupat zegt zich te laten inspireren door een vorm van anarchisme die in Frankrijk bekend staat als ‘neosituationisme’. Vreemd is het dan ook niet dat de politie hem aanzag voor de auteur van L’insurrection qui vient, een fraai geschreven, maar zéér subversief werkje, in 2007 gepubliceerd door een collectief dat zich aanduidt als het ‘Onzichtbare comité’.
In een zeldzaam interview ontkende Coupat daags voor zijn invrijheidstelling de auteur te zijn van L’insurrection qui vient. Wél betoonde hij zich er een aandachtig lezer van. Zijn versie van zijn arrestatie? ‘Een groep tot de tanden bewapende jongeren verschafte zich met geweld toegang tot ons huis. Ze ontvoerden ons naar een van hun “gevangenissen van het volk” en susten ons in slaap met vragen die in absurditeit en obsceniteit met elkaar wedijverden.’ Op de vraag hoe hij zijn gegoede afkomst (vader Coupat woont naast minister Alliot-Marie) rijmt met zijn voorkeur voor de revolutionaire zaak, riposteerde hij met een citaat van Hegel: ‘Plebejers treft men in iedere klasse aan.’
MARIJN KRUK


Bovendrijvende lijken
Berlijn – Wat als de aanslag op studentenleider Rudi Dutschke in 1968, aan de gevolgen waarvan hij uiteindelijk in 1979 overleed, in opdracht van de Stasi was gepleegd? Het is een van de talloze vragen die de afgelopen weken in Duitsland opkwamen. Aanleiding is het nieuws dat de West-Duitse politieagent Karl-Heinz Kurras voor de Stasi spioneerde en lid was van de Oost-Duitse staatspartij SED. Kurras schoot bij een demonstratie rond het bezoek van de tirannieke sjah van Perzië in 1967 de student Benno Ohnesorg dood. Na die moord radicaliseerde de Duitse studentenbeweging, wat uitmondde in de overvallen, aanslagen en ontvoeringen door de RAF.
De onthulling heeft voor beroering gezorgd. Wat als in 1967 bekend was geweest dat Ohnesorg niet het slachtoffer was van zomaar een politieagent, maar van een communist? Wat betekent dat voor de stichtingsmythe van de antikapitalistische 68’ers? Berust hun opstand tegen de crypto-fascistische West-Duitse autoriteiten op een misverstand?
De Schadenfreude is in de rechtse pers niet van de lucht. Ter linkerzijde klinken relativerende geluiden. Voormalig maoïstenleider Christian Semler schreef in de Tageszeitung dat Kurras’ stiekeme activiteiten hooguit enkele West-Duitse DDR-fellow travellers van gedachten hadden veranderd. Voor de rest van de studentenbeweging gold het Oost-Duitse socialisme sowieso als ‘kleinburgerlijk’ en ‘autoritair’, zeker na de neergeslagen Praagse lente. Bovendien was Ohnesorgs dood slechts de aanleiding tot de radicalisering van de studentenbeweging, niet de oorzaak ervan. De moordenaar mocht dan voor de Stasi werken, dat gold niet voor de rechters die hem in een schijnproces vrijspraken, noch voor de politiecollega’s die bewijs verdonkeremaanden en Kurras complimenteerden met zijn daad.
De Duitse media komen elke dag met nieuwe what if-vragen. Wat als Kurras niet slechts een Stasi-agent was, maar een dubbelspion die ook voor de West-Duitse inlichtingendienst werkte? Wat als de aanslag op hoofdaanklager Siegfried Buback in 1977 niet het werk van de RAF was, maar van de Stasi? En wat als die organisatie de hand had achter de aanslag op Rudi Dutschke door de extreem-rechtse, uit Oost-Duitsland afkomstige Josef Bachmann?
Dat laatste vraagt Dutschkes jongste zoon Marek zich nu openlijk af, omdat een geheime brief die Dutschke in 1975 schreef voor zijn vrouw, slechts te openen in het geval van ‘ongeluk’, daarvoor aanwijzingen bevat. Onderzoekers van Stasi-archieven zien geen aanwijzingen dat Kurras in opdracht van de Stasi handelde, maar uitsluiten is onmogelijk.
Illustrerend voor die nooit afgesloten Duitse geschiedenis is een heel andere vondst. Een medewerker van het Berlijnse Charité-ziekenhuis meent een van hoofd, handen en voeten ontdaan lijk in zijn collectie te hebben geïdentificeerd. Het zou gaan om niemand minder dan de revolutionaire Rosa Luxemburg, na de Spartakusopstand in 1919 vermoord, in een kanaal gedumpt en later opgevist en begraven. Of in plaats daarvan pas na negentig jaar weer boven komen drijven in een ziekenhuis?
KOEN HAEGENS


Mbeki als Shrek niet te zien
Johannesburg – Televisiekijkers die op 26 mei om 20.30 uur afstemden op SABC3 wachtte een verrassing. In plaats van op een documentaire over politieke satire werden ze onthaald op de tekst: ‘Tonight’s episode of Special Assignment will not be aired, owing to the fact that due process with regard to consultation has not been concluded.’
Onvoldoende consultatie? Vreemd, want het programma zou oorspronkelijk al op 14 april zijn uitgezonden, als aanloop naar de verkiezingen. Toen werd het op het laatste moment van de zender gehaald, omdat de rechtskundig adviseurs van de SABC meer tijd nodig hadden om de inhoud tot zich door te laten dringen. Je zou denken dat zes weken later iedereen wel genoeg tijd heeft gehad om dat 45 minuten durende programma goed te bekijken. Blijkbaar niet. De subtekst is duidelijk: de staatsomroep SABC is bang dat de documentaire materiaal bevat dat de bazen van het land (lees het ANC) niet bevalt. Een van de makers is de politieke cartoonist Jonathan Shapiro, alias Zapiro, tegen wie al een aanklacht loopt, omdat hij de nieuwe president Jacob Zuma zou hebben beledigd in een cartoon waarin Zuma Vrouwe Justitia verkracht.
In de rel rond Special Assignment balt zich veel samen: de onafhankelijkheid van de media, de chaos bij de SABC, de macht van het ANC, de vrijheid van meningsuiting en de onvermoede kracht van satire. Het fundament van de kwestie ligt bij de SABC, die tijdens de apartheid geheel in dienst stond van de Nationale Partij en haar ideeën over de blanke superioriteit. Onder president Thabo Mbeki verwerd de omroep tot een megafoon en geldruif voor Mbeki en zijn trawanten. Zo erg werd het dat er zelfs een lijst in omloop kwam met mensen die vanwege hun politieke denkbeelden niet door de SABC geïnterviewd mochten worden.
Toen Mbeki door het Zuma-kamp vroegtijdig opzij werd geschoven, duvelde de SABC in een zwart gat. Op topniveau woedt een smerige machtsstrijd en vorige maand werd duidelijk dat de SABC tijdens het Mbeki-tijdperk op zo’n gigantische manier geld had lopen vermorsen dat de omroep ruim zeventig miljoen euro in het rood staat. Wekelijks zijn er demonstraties van schuldeisende producenten, acteurs, muzikanten en scenarioschrijvers.
En die episode van Special Assignment? Die is tot woede van de SABC in een uitgelekte versie te zien op de website van het weekblad Mail&Guardian. Schokkend? Laster? Alleen als je aanstoot neemt aan Mbeki als Shrek of aan een interview met een Zuma-pop over veelwijverij.
Onderwijl wordt de SABC ervan beschuldigd een reddende melkkoe te hebben gevonden. De omroep zou de kleinzoon van Nelson Mandela bijna driehonderdduizend euro hebben geboden voor de exclusieve rechten van de begrafenis van diens beroemde opa. In totaal zou de omroep ruim zeventig miljoen euro voor de plechtigheid hebben uitgetrokken. De betrokken partijen ontkennen deze lijkenpikkerij.
FRED DE VRIES


Britain’s got Talent
Londen – De burgers van Luton weten precies waar ze aan toe zijn. Wie de pech heeft in het zuiden van Luton te wonen, een buitenwijk van Easy Jet, wordt in het parlement gerepresenteerd door Margaret Moran, de sociaal-democrate die behalve haar tweede ook haar derde woning bleek te hebben onderhouden met gemeenschapsgeld. De politieke belangen van de noorderlingen worden gediend door Morans partijgenoot Kelvin Hopkins, die elke dag met de trein naar Londen reist en heeft overwogen een pied-à-terre aan te schaffen. In dezen heeft het bonnetjesschandaal het voordeel van een districtenstelsel wel aangetoond. Zo weten de bewoners van Kettering dat hun afgevaardigde, de Conservatief Philip Hollobone, de zuinigste van het land is. Daarentegen gaan de kiezers in Congleton en Macclesfield gebukt onder de wetenschap dat hun afgevaardigden Nicholas en Ann Winterton door het leven gaan als ‘Meneer en Mevrouw Onkosten’.
Maar in plaats van dit zelfreinigende systeem te prijzen gaan er weer geluiden op het systeem van evenredige vertegenwoordiging in te voeren. Dat was Tony Blair ooit al eens van plan, totdat hij erachter kwam hoe voordelig het huidige systeem voor zijn partij is. Nu hebben tientallen bekende Britten in The Observer gepleit voor een ‘eerlijker’ kiesstelsel. Immers, slechts enkele tientallen marginale kiesdistricten doen ertoe. Conservatieven in een hoogbouwwijk van Wigan of verdwaalde socialisten in Suffolk zullen nooit hun stem vertegenwoordigd zien, ook al worden Kamerleden geacht iedere kiezer in hun district te steunen. In de praktijk luisteren ze liever naar hun partijleider dan naar hun geweten of achterban. De partijdiscipline zal met de invoering van het systeem zoals we dat in Nederland kennen alleen maar sterker worden, terwijl bovengenoemd voordeel komt te vervallen. Hoe kunnen Nederlanders Agnes Wolbert wegstemmen wanneer blijkt dat ze bonsaiplantjes declareert, of Ernst Kramer zijn modellocomotiefjes?
Bovendien heeft het districtenstelsel een remmend effect op radicalisme. Er moet nog heel wat water door de Theems vloeien eer de British National Party verder zal reiken dan de Oost-Londense prachtwijk Barking & Dagenham. In plaats daarvan werpen buitenstaanders zich op als potentieel Kamerlid. Schrijver Robert Harris denkt erover na zich kandidaat te stellen in Rutland (waar het plaatselijke Kamerlid een klapband van zijn maaimachine liet repareren met belastinggeld) en David van Day, zanger van het jaren-tachtig-popduo Dollar en deelnemer van I’m a Celebrity… Get Me Out of Here, heeft zijn zinnen gezet op Mid-Bedfordshire. Voormalig BBC-journalist Martin Bell, die in 1997 een omstreden Tory wist te verslaan in Tatton, heeft nog geen keuze kunnen maken. Deze antifrauderidder, in zijn symbolische witte pak, voelt zich als een kind in een snoepwinkel.
PATRICK VAN IJZENDOORN
Jodenhaat ‘zonder opzet’
Rabat – Een zekere Mohammed Oumouloud meende dat het een goede zaak zou zijn als ‘de varkensgriep op alle joden zou neerdalen’. De man deed deze uitspraak onlangs, nee, niet in een café of kroeg, maar in het Marokkaanse parlement. Oumouloud is namelijk afgevaardigde van de kleine, maar niet geheel onbeduidende Union Constitutionelle, een partij die zich volgens haar eigen programma sterk maakt voor de mensenrechten.
Het is niet de eerste keer dat deze parlementariër zichzelf al dan niet bewust in de schijnwerpers zet. Oumouloud deed twee jaar geleden al enig stof opwaaien door tijdens een plenaire vergadering hardnekkig in het Amazigh te blijven praten, zijn moedertaal. Dat kwam deze Berber uit Inezgane – een stadje dicht bij Agadir – toen op een vermaning van de Kamervoorzitter te staan. De officiële taal van het land(sbestuur) is immers het Standaard Arabisch.
Volgens weekblad Le Journal zou minister van Gezondheid Yasmina Baddou zelfs hebben geapplaudisseerd toen Oumouloud zijn gewraakte uitspraak deed. In kringen van de minister wordt dit overigens weer ontkend. Baddou is namens haar functie belast met het nemen van maatregelen tegen de in Marokko nog niet gesignaleerde varkensgriep.
Ondanks het vermeend ministeriële enthousiasme voor zijn antisemitisme moet de geachte afgevaardigde Oumouloud toch nattigheid hebben gevoeld, want hij was er snel bij om ten overstaan van journalisten uit te leggen dat zijn woorden waren bedoeld ‘als noodzakelijke steun aan de Palestijnen’. Daarmee namen Marokkaanse mensenrechtenorganisaties echter geen genoegen. Ze lieten verklaringen uitgaan waarin zij protest aantekenden tegen ‘het aanzetten tot haat’. In weekblad TelQuel zei Khadija Rouissi, presidente van Bayt al Hikma (‘Het huis van de Wijsheid’), het te betreuren dat Oumouloud geen onderscheid maakte tussen racisme en het verdedigen van de Palestijnse zaak. ‘Men kan heel goed het Palestijnse volk in zijn gerechtvaardigde en legitieme strijd steunen zonder haat over de joden uit te storten’, aldus Rouissi.
Een officiële reactie van de politiek liet langer op zich wachten. Volgens een commentator was dat omdat politici ‘het nu te druk hebben met campagne voeren’. Op 12 juni worden in Marokko gemeenteraadsverkiezingen gehouden. Vorige week is de afgevaardigde uit de Souss niettemin op het matje geroepen door de disciplinaire commissie van zijn eigen partij. Verder heeft de fractie van de Union Constitutionelle in het parlement haar excuses aangeboden voor de onbezonnen uitspraak van de kalende Berber in haar gelederen, nederig aanvoerend dat het hier om een faute non intentionelle zou gaan.
KEES BEEKMANS


Wachtwoord toesturen Problemen met inloggen?