De Groene Amsterdammer

Sluiten

Michael Chabon: Zoon van de wolvenman

Overlevingskunstenaars op drift


Michael Chabon
Zoon van de wolvenman
Vertaald door Gerda Baardman
Uitg. Anthos/Manteau, 216 blz., € 18,50

door Graa Boomsma

In zijn Grote Amerikaanse Roman De wonderlijke avonturen van Kavalier & Clay (2000) weet Michael Chabon op miraculeuze wijze het leven van een ontsnappingskunstenaar á la Harry Houdini te koppelen aan de onweerstaanbare opkomst van de strip. Waar Europese schrijvers zich nog koesteren in de scheiding tussen hoog en laag in de kunst en de letteren, lachen Amerikaanse auteurs al sinds jaar en dag om een snobistische scheiding der sferen. In het wervelende, slapstick achtige De wonderlijke avonturen van Kavalier & Clay weet Josef K(avalier) uit het door de nazi’s bezette Praag te ontvluchten en stort zich met kompaan Sam Clay in de prille stripindustrie. Hij wil, aan de vooravond van de Tweede Wereldoorlog, snel geld verdienen om zijn in Europa achtergebleven familie te kunnen helpen.
Chabons bundel Zoon van de wolvenman (1999) bevat negen verhalen in de traditie van John Cheever, John Updike en Raymond Carver (maar ook Carson McCullers en Lorrie Moore) die voorstudies lijken van Chabons grote roman. Jongens, vaders in spe en gescheiden mannen komen vroeg of laat tot het besef dat ze met geen mogelijkheid een Hou dini-achtige ontsnappingskunstenaar kunnen worden. Ze zitten vast aan hun jeugd, gevangen in gestoorde relaties, opgesloten in een afwijkende seksuele drift die meer kapotmaakt dan heelt.
In zijn openingsverhaal «Weerwolven in hun jeugd» beschrijft Chabon twee eenzame jongens. In woedebuien verbeeldt de een zich een weerwolf te zijn. De ander, hyperactief bezig met een mierenstad en corpulent, weet hem af en toe van die beest achtige fantasie af te helpen. Beiden proberen te ontsnappen aan hun gevoel «ik ben niemand». Maar ze weten zich opgesloten in een jeugd die al is stukgelopen. De dikke jongen beseft dat zijn vader niet meer mag thuiskomen. Het huwelijk van zijn ouders is op de klippen gelopen. Aan het slot van het verhaal zien beide jongens toevallig, door een kamerraam, de bijna gescheiden ouders van de dikke jongen wanhopig vrijen. Het vormt geen nieuw begin van de relatie, maar een heftig einde. De twee jongens voelen zich ver verwijderd van een wenkende toekomst en een veelbelovend bestaan.
Misschien is dat slot van «Weerwolven in hun jeugd» wel een oerscène in de verhalen van Chabon, waarin seks en geweld niet zijn te scheiden. In het verhaal «Op huizenjacht» doet een makelaar een poging het huis te verkopen waarin hij woonde met zijn vrouw (die nu een ander heeft). De bezichtiging ontspoort op alle fronten. Het huwelijk als toevluchtsoord? «Maar het was een leugen. Seks had alles met geweld te maken, dat was waar, en het huwelijk was zowel een omhulsel voor de waanzin tussen mannen en vrouwen als een broze bescherming daartegen, net zoals godsdienst dat was voor de dood en de natuurwetten voor de onmetelijke, totale leegte waaruit het heelal bestond.»
In het titelverhaal weet Chabon seksualiteit en verkrachting tot een zeer verrassende melange om te toveren. Een verkrachter lukt het in enkele ogenblikken iets voor elkaar te krijgen wat de echtgenoot in geen tien jaar is gelukt: het zwanger maken van zijn vrouw. De vrouw besluit het kind niet te laten aborteren. Prachtig is de manier waarop Chabon het wegdrijven van de echtgenoot weet te beschrijven én het weer terugkomen, naar zijn vrouw, aan de vooravond van de bevalling. Naverteld is het verhaal een draak. Maar door subtiele details en wonderlijke verlangens weet Chabon een overtuigende vertelling neer te zetten. Een echtelijk debacle blijkt ten slotte, dwars door alle geweld heen, een nieuwe verstandhouding op te kunnen leveren. De lijn in Chabons verhalen is niet altijd een neergaande, al lijkt een samenvatting als «er was sprake van een overspelige kus, rampspoed op het zakelijke vlak, een miskraam en seksuele malaise...» (het verhaal Mevrouw Box) representatief voor de hele bundel.
Michael Chabon is een meester in het blootleggen van existentiële angsten op het kruispunt van onbeheerste seksualiteit en ontketend geweld. Hij tekent die angsten meedogenloos uit tot in de kleinste details. Zijn verhalen zijn even onvoorspelbaar als onontkoombaar. Geen lezer ontsnapt aan Chabons greep.
Harry Houdini

Wachtwoord toesturen Problemen met inloggen?