De Groene Amsterdammer

Exclusief

De Groene Amsterdammer jaargang 2014 nummer 51_52

Iedereen

Economie

Pensioenen

Ewald500 door Ewald Engelen

Het rapport dateert van oktober 2007 en is te vinden op de website van Robeco. Onder de melige titel Nederland Pensioenkampioen bepleit de Nederlandse pensioensector in dat rapport de spoedige instelling van een nieuwe juridische entiteit, de Algemene Pensioeninstelling of API, om optimaal te kunnen profiteren van de aanstaande Europese pensioenmarkt. Nederland heeft in deze markt uitstekende kansen, aldus het rapport, omdat het ‘een van de beste pensioensystemen en daarmee verwante pensioenindustrie ter wereld’ heeft. Vandaar dat het kabinet wordt opgeroepen nu eindelijk haast te maken met de API, een regisseur aan te wijzen om buitenlandse pensioenfondsen binnen te halen en te zorgen voor het wegnemen van fiscale belemmeringen voor het beheren van buitenlandse pensioenen vanuit Nederland.
Het oogt als de onsmakelijke kliekjes van de schranspartij van gisteren. Dat eens zo robuuste pensioenstelsel dat financiële tovenarij paarde aan calvinistische degelijkheid is sinds oktober 2007 een glanzende verkoopfolder vol leugens gebleken. Hoewel de crisis van 2001 een eerste waarschuwing was en er sindsdien een nieuw toezichtstelsel is ingericht, heeft dat in de uitzonderlijke omstandigheden van nu weinig uitgehaald. Vorige week maakte het ABP bekend dat de dekkingsgraad is gedaald tot 83 procent. Iedere Nederlander weet wat dat betekent: lagere uitkeringen en hogere premies.
In Nederland zijn de klappen harder dan elders. Rapportage van Watson Wyatt, een wereldwijde pensioenadviseur, leert dat Nederlandse fondsen in 2008 vijftien procent hebben verloren tegen rond de tien procent voor Britse, Zwitserse en Canadese fondsen. Veel van dit verlies komt voor rekening van de pensioenreuzen ABP en Zorg & Welzijn, die het veel slechter hebben gedaan dan de pensioenfondsen van Rabobank en Shell.
De zelfgenoegzame toon van Nederland Pensioenkampioen was mede ingegeven doordat Nederlandse pensioenbazen de laatste jaren waren uitgegroeid tot graag geziene gasten op de partijtjes van de ‘big swinging dicks’ van Goldman Sachs, Morgan Stanley en Lehman Brothers. ABP en Zorg & Welzijn ontpopten zich tot willige afnemers van de gestructureerde producten waarin deze investeringsbanken zijn gespecialiseerd, en die, zo weten we nu, de brandstof waren voor de huidige financiële veenbrand.
Dat hebben we geweten. Niet alleen hebben zij de crisis aangeblazen, ook hebben de pensioenbestuurders generaties Nederlanders opgezadeld met jaren van pensioentekorten, hebben zij eenzijdig het sociale contract tussen werkenden en fondsen gewijzigd en het vertrouwen van de Nederlandse kiezers in de waardevastheid van hun sociale rechten tot op het bot beschadigd. Ondertussen gedragen de bestuurders zich alsof ze ook maar zijn overvallen door slecht weer, geven ze hun Anglo-Amerikaanse vriendjes de schuld van de crisis en worden de beloftes van een waardevast en betaalbaar pensioen met een beroep op de toezichthouder doodleuk geschonden.
Nederland laat zich erop voorstaan het enige land ter wereld te zijn met een breed toegankelijk kapitaaldekkingsstelsel dat bij pensionering een vooraf vastgesteld percentage van het salaris uitkeert. De meeste Europese landen vertrouwen daarvoor op omslagstelsels die zeer gevoelig zijn voor vergrijzing en ontgroening. Andere landen met een kapitaaldekkingsstelsel zijn in de loop van de tijd overgestapt op een stelsel waarin de zogeheten beschikbare premieregeling domineert. Algemeen wordt dat als duurder en onzekerder gezien, omdat het risico van tegenvallende beleggingsopbrengsten eenzijdig bij de individuele deelnemer ligt en niet, zoals in Nederland, wordt gespreid over de generaties en verdeeld tussen werkgever en werknemer. Wie kan mij echter het verschil duidelijk maken tussen zo’n beschikbare premieregeling en het Nederlandse stelsel, waarvan de contractvoorwaarden bij tegenvallende beleggingsprestaties al net zo gemakkelijk worden verlaagd? Na 2001 is zonder slag of stoot het eindloon als grondslag voor de pensioenuitkering vervangen door het middelloon. En acht jaar later wordt alweer getornd aan het pensioen. Kennelijk zijn ook in Nederland pensioenverplichtingen net zo hard als het financiële feestje toelaat.
De Pensioenkampioen is onttroond. We debatteren nu over verhoging van de pensioengerechtigde leeftijd en verlenging van de reparatieperiode, maar eigenlijk is een meer principiële discussie over de houdbaarheid van het Nederlandse pensioenstelsel op zijn plaats. Niet alleen valt een groeiende groep werkenden, de zzp’ers, buiten het bereik van het georganiseerde pensioen, de argumenten waarmee ons deze gedwongen winkelnering al decennia door de strot wordt geduwd – goedkoop, zeker, hoog rendement, professioneel beheer – bleken stuk voor stuk leugens. Niet zeker maar boterzacht, niet professioneel maar ronduit slecht beheerd, geen rendement maar verliezen, en met de 280 euro die deze bescheiden academicus maandelijks aan premie betaalt, is het stelsel ook al lang niet meer goedkoop. Mag de werkende eindelijk zelf beslissen hoeveel hij wil sparen, wanneer, waarvoor en met hoeveel risico? Ik ben geen kind.

Wachtwoord toesturen Problemen met inloggen?