De Groene Amsterdammer

Exclusief

De Groene Amsterdammer jaargang 2017 nummer 2

Iedereen

Poëzie - Het meisje van Maartje Smits

Wat er in je onderbroek zit

Maartje_20smits_201_20kleiner


In de debuutbundel van Maartje Smits probeert een meisje voorzichtig volwassen te worden.

door Basje Boer

Athaneum Boekhandel

Als je een meisje bent - Maartje Smits

De Harmonie
Athenaeum Boekhandel

Lena Lena speelde buiten op een zomerdag. Dat klinkt actiever dan ik het bedoel; het was een lóme zomerdag. Ik geloof dat zij en haar vriendinnetje gingen zwemmen, en daarna droogden ze zich in de zon. Lena Lena versierde de blote rug van haar vriendin met steentjes. En tot slot, op het laatste plaatje, stak ze een takje tussen haar billen. Ik weet niet waarom, maar er zat iets heel meisjesachtigs in Harriët van Reeks prentenboek De avonturen van Lena Lena. Ik vereenzelvigde me meer met Lena Lena dan met welk ander kinderboekpersonage ook. Waar zit dat meisjesachtige ’m in? In dat speels-nieuwsgierige? Dat zacht-brutale? Dat voorzichtig-avontuurlijke? Het ­verfraaien van die rug, zo’n delicaat en naïef-erotisch spel – is dat typisch iets wat meisjes doen?

In Als je een meisje bent, de ­debuutbundel van dichter Maartje Smits, groeit een meisje op. In de eerste gedichten introduceert ze haar moeder. Ze vraagt haar hoe dat precies moet, leven: ‘in mijn hoofd een rijtje vragen met mama erboven/ mama de eerste/ waarom lakschoenen ordinair zijn’. Daarnaast noteert ze wat haar en haar moeder van elkaar onderscheidt (‘een moeder vermaakt/ een meisje versiert’), want door te bepalen wie de ander is, weet je wie je zelf bent. Smits beschrijft het ongemak van haar lichaam, dat eerst onhandig vrouwelijk is (‘borsten wegbidden’) en later niet vrouwelijk genoeg (‘boven die gootsteen hangen de borsten die ik zou willen hebben/ voor­gevormde deksels tepelloos gebied’). Ze vertelt over een eetstoornis, over onzekerheid en pashokjes. Om, tot slot, de genoegens van het lichaam te ontdekken, er eindelijk controle over te krijgen. Het uit te buiten.

Die paradoxale verhouding tot het eigen lichaam, is dat typisch ­meisjesachtig?

Ik bedenk het nu pas, dat Lena Dunham dezelfde naam draagt als mijn kinderboekenheldin. En ik zie ook nu pas die andere parallel tussen Dunham, de vrouw achter tv-serie Girls en een van de gezichten van het nieuwe feminisme, en het personage Lena Lena. Dunham joeg conservatief Amerika tegen zich in het harnas toen ze in haar memoires schreef dat ze als kind haar zusje had gedwongen te laten zien wat er in haar onderbroek zat. Ik geloof dat ze er ook wat in wilde stoppen. Een takje misschien. En ik herinner me nog iets anders. Dat ik, toen ik wat ouder was, de verhalen van Lena Lena een beetje gênant vond, viezig. Want met de ontdekking van seksualiteit komt de schaamte.

Smits’ gedichten barsten welhaast uit hun voegen

Op het omslag van Als je een meisje bent staat een foto van Scarlett Hooft Graafland: een wit huisje in een uitgestrekt IJslands landschap. Wie beter kijkt, ziet dat blote ­meisjesbenen het dak van het huisje omlijsten; op de punt prijken de billen. Als Lena Lena ooit groot was geworden, en niet kind was gebleven in een boek, was zij het op dat huisje geweest. Zacht, brutaal, voorzichtig, avontuurlijk, delicaat, naïef, erotisch. Geestig.

Smits’ gedichten zijn dat ook: geestig. ­Lichtvoetig. Ik zou willen zeggen: ­brutaal, maar dat klopt toch niet. Speels. ­Onderzoekend. In haar bundel roept Smits een universum op dat past bij haar generatie (ze werd geboren in 1986): een ­universum vol ­verwijzingen naar het internet, een ­universum dat getuigt van een modern soort feminisme en dat ­knipoogt naar het lullige Nederland van Unox, de Efteling, verschillende vormen van ­recreatie, het kantoorbestaan. In het lange ­titelgedicht, dat de bundel afsluit, komt het allemaal op overtuigende wijze samen: het virtuele en het fysieke, het avontuurlijke en het hyperzelfbewuste, de ­meisjes en de ­vrouwen, de onzekerheid en de overmoed.

Er zit iets brutaals in Smits’ gedichten, maar ze zijn niet echt brutaal. Er zit iets gedurfds in, iets stoer-kwetsbaars, maar ook iets frustrerend voorzichtigs. Het voelt alsof haar werk meer ruimte nodig heeft, alsof het welhaast uit zijn voegen barst, met gedichten die broeien tussen hun arbitraire titels en de kaders van de pagina’s. Wat ook wel weer aandoenlijk is: het klopt met de inhoud. Dat meisje dat zo voorzichtig volwassen probeert te worden, is de vorm binnen geslopen. Ik hoop dat er in een volgende bundel niet alleen steentjes zijn, maar ook een takje. Vrij van kaders, met de billen bloot.


Basje Boer is deejay op Crossing Border. Maartje Smits treedt op 5 november op.

 Foto: Monica Curtin

Problemen met inloggen?