Obama maakte bekend zo snel mogelijk 30.000 Amerikaanse troepen naar Afghanistan te sturen en erop te rekenen dat nog eens 10.000 geleverd zouden worden door de Navo-partners. De Amerikanen voerden meteen de druk op Nederland op. Minister van Buitenlandse Zaken Hillary Clinton bleek al vóór de toespraak gebeld te hebben met het verzoek niet weg te gaan uit Uruzgan. Ook Richard Holbrooke, Obama's speciale gezant voor Afghanistan en Pakistan, kwam met zo'n verzoek. Joe Biden, de Amerikaanse vice-president deed dat eveneens. Ivo Daalder, de Amerikaanse Navo-ambassadeur, schreef een open brief met dito strekking in de Volkskrant en vanmorgen zei ook Navo-secretaris-generaal Anders Fogh Rasmussen tijdens een persconferentie dat het van het grootste belang was dat Nederland bleef. Ook tijdens de verlengingsdiscussie in 2007 werd vanuit de Navo en de VS druk uitgeoefend op Nederland, maar niet eerder werd zo'n dampend blik gezagsdragers opengetrokken.

Naar verluidt zijn minister Maxime Verhagen (CDA) van Buitenlandse Zaken en zijn collega Eimert van Middelkoop (CU) van Defensie druk doende de mogelijkheden te onderzoeken om de militaire aanwezigheid voort te zetten na december 2010. Dat zou de tweede keer zijn dat Nederland onder internationale druk zijn militaire missie in Afghanistan voortzet.

Coalitiegenoot PvdA ziet dat niet zitten. Aanvankelijk committeerde Nederland zich vanaf augustus 2006 twee jaar voor de leidende militaire rol in Uruzgan. Daarin werd het gesteund door 126 van de 150 Kamerleden, er was immers een duidelijk eindpunt aangegeven en de Navo zou zorgen voor een opvolger. Maar het bondgenootschap liet Nederland in de steek: niemand wilde de slopende missie van de Nederlanders overnemen. Na een stevige discussie met de Kamer besloot het kabinet de missie te verlengen. Afgesproken werd dat op 1 augustus 2010 het commando zou worden overgedragen en de terugtocht zou beginnen. De laatste Nederlandse militair zou in december 2010 uit de provincie vertrekken. Nu schaarden nog maar 104 Kamerleden zich achter de missie.

Deze zomer al leek Verhagen aan te sturen op een tweede verlenging. Vice-premier Wouter Bos (PvdA) maakte toen duidelijk dat dit voor de PvdA uitgesloten was. Zo denkt ook de Tweede Kamer erover. In oktober werd een motie aangenomen, nota bene ingediend door regeringspartijen PvdA en ChristenUnie, die het kabinet oproept 'er rekening mee te houden' dat men geen nieuwe militaire missie in Uruzgan wil én geen nieuwe missie in de regio. PvdA-Kamerlid Martijn van Dam toonde zich de afgelopen week mordicus tegen verlenging. Als PvdA en ChristenUnie daarbij blijven, zou verlenging nog slechts de steun krijgen van een minderheid van 65 Tweede-Kamerleden.

Maar dat hoeft verlenging niet tegen te houden. Het inzetten van de krijgsmacht is een regeringsaangelegenheid. Normaliter wordt gezocht naar voldoende draagvlak in het parlement, maar strikt genomen is dat niet nodig. In de samenleving is zelfs nooit draagvlak geweest. Uit de 'Monitor Steun en Draagvlak', de maandelijkse opiniepeiling die Defensie sinds het begin van de Uruzgan-missie in augustus 2006 houdt, blijkt dat de bevolkingssteun afneemt. Bij het begin van de missie was 36 procent van de bevolking voorstander van de missie en 26 procent tegenstander. Vorige maand was de verhouding 34 procent vóór en 36 tegen.

Met de aanstormende gemeenteraadsverkiezingen zou het meningsverschil over Afghanistan kunnen uitmonden in een fatale regeringscrisis, wordt al gefluisterd. De PvdA zou de kans te baat willen nemen zich eindelijk eens principieel te betonen door stug aan haar weigering vast te houden. Teken aan de wand is dat PvdA-minister Bert Koenders (Ontwikkelingssamenwerking) gisteren te kennen gaf tegen het verlengen van de terugtrekking te zijn. Koenders beklemtoonde dat de aanwezigheid juist zou moeten worden voorgezet met ontwikkelingsprojecten.

Dat is zo gek nog niet. Van Middelkoop heeft bij herhaling aangegeven dat de krijgsmacht voortzetting van de missie in zijn huidige omvang niet aankan. En, minstens zo belangrijk, Obama benadrukte in zijn speech dat het opvoeren van de troepensterkte zou moeten samengaan met 'a civilian surge'. 'Surge' is te vertalen als 'een tijdelijke toename', of 'een golf'.

Obama heeft maanden genomen om zijn huiswerk te doen, en weet nu ongetwijfeld dat elke poging om een opstand zoals die van de Taliban neer te slaan tot mislukken gedoemd is als de bevolking niet gewonnen wordt. Daarin zou Nederland een grote rol kunnen spelen. De Nederlandse Isaf-troepen hebben zich over het algemeen terughoudend getoond bij het militair bestrijden van de Taliban. Toen hij commandant was van de Taskforce Uruzgan vatte kolonel Hans van Griensven tijdens een gesprek met The New York Times het Nederlandse beleid samen met de woorden: 'We zijn hier niet om te vechten met de Taliban, we zijn hier om de Taliban irrelevant te maken.' In het kleine gebiedje dat de Nederlanders beheersen, lijkt dat aardig te lukken. Uit een Afghaans rapport over de situatie in Uruzgan bleek althans dat hulpprojecten onder supervisie van de Nederlanders bij de bevolking aanslaan.

Het opleiden, verschepen, verzorgen, uitrusten en doen opereren van één Amerikaanse militair in Afghanistan kost maar liefst één miljoen dollar. Militair historicus Christ Klep vertelde op Radio 1 dat het bedrag voor een Nederlandse militair ongeveer gesteld moet worden op 500.000 euro, inclusief opleiding. Ons materieel is goedkoper, legde hij uit, en 'onze McDonald's een stuk kleiner'. Volgens die berekening scheelt het niet-verlengen van de militaire missie Nederland 1500 (de minimale troepensterkte in Uruzgan) maal 500.000 euro = zevenhonderdvijftig miljoen! Dat geld zou geïnvesteerd kunnen worden om de leefomstandigheden van de Uruzgani's te verbeteren, en vooral om 'goed bestuur' te vestigen in de provincie.

Obama heeft duidelijk gemaakt dat hij in juli 2011 hoe dan ook wil beginnen met het terugtrekken van de gevechtsbrigades. Die zijn niet bedoeld om de Taliban te verslaan, maar om het tij te keren: er moet een einde gemaakt worden aan de militaire druk die de Taliban uitoefenen op Kabul. Obama zei het niet met zoveel woorden, maar de échte strijd is een strijd om legitimiteit: wie biedt de bevolking het beste bestaan? De semi-democratisch gekozen regering in Kabul of de zelfbenoemde schaduwregering van de Taliban? Nederland zou zijn diensten kunnen aanbieden om die strijd, de échte strijd, te winnen. Om de Taliban de wind uit de zeilen te nemen moet een einde gemaakt worden aan de corruptie en de machtswillekeur die de Afghaanse overheid nu plagen. Dat vergt een jarenlange operatie waarin Nederlandse civiele expertise een grote rol kan spelen.

In 2007 sprak ik met de toenmalige Nederlandse tribal adviser op Kamp Holland. Hij liep op klompen, droeg burgerkleding en sprak vloeiend Pashto en Dari. Ons gesprek werd verschillende malen onderbroken door zijn rinkelende gsm. Vriendschappelijk stond hij dan ambtenaren en stamhoofden uit Uruzgan in hun eigen taal te woord. Door zijn uitstekende connecties wist deze man, die ook tijdens officiële contacten geen uniform droeg, beter wat er speelde in Uruzgan dan de militairen. Hij vertelde me dat het militaire aspect van de missie uiteindelijk contraproductief was. 'De Afghanen zien steeds weer die uniformen. Voor hen zijn alle pogingen hen op weg te helpen het werk van buitenlandse militaire machten. Als je iets blijvends wilt neerzetten moeten die uniformen uit. De militairen moeten op z'n minst een stap terug doen.' Dat was twee jaar geleden. Inmiddels is het inzicht van de tribale adviseur gemeengoed in Den Haag. Tegenwoordig wordt de missie geleid door een militair én een BuZa-ambtenaar, en benadrukt Nederland aan wie het maar wil horen zijn 3D-benadering van defense, development en diplomacy.

Mits doordacht en stevig gepresenteerd zou Nederland met een aanbod om niet militair te verlengen, maar het vrijkomende geld te besteden aan een ruimhartige bijdrage aan Obama's civilian surge een goede indruk kunnen maken bij de Amerikanen en de Navo. De ene na de andere Navo-generaal heeft verkondigd dat deze oorlog niet te winnen is met uitsluitend militaire middelen. Die uitspraak ligt onder meer bestorven op de lippen van James Jones, in 2006 de hoogste Navo-militair en tegenwoordig de belangrijkste veiligheidsadviseur van Obama. 'Dit conflict is uiterst complex', zei James Jones in juni 2006 tegen me, toen ik hem vergezelde op een reis naar Afghanistan. 'Er is geen militaire oplossing. Het is niet goed om te veel aan de militairen over te laten in dit land.' Het zou een mooie eerste alinea zijn van het Nederlandse antwoord op het Amerikaanse verzoek in Uruzgan te blijven.

De tweede alinea kan dan gewijd worden aan de aankondiging dat het budget voor de ontwikkeling van het gebied drastisch verhoogd zal worden. Tot op heden heeft Nederland ongeveer 250 miljoen euro bijgedragen aan de (civiele) wederopbouw van Afghanistan. Dat is slechts eenvijfde van wat is uitgetrokken voor de militairen. Tot de terugtrekking eind 2010 zal Defensie zo'n 1,3 miljard euro besteden.

Nu inzetten op grootschalige, effectieve en langdurige hulp aan de Afghaanse overheid is essentieel om de oorlogsdoelen die Obama in zijn speech formuleerde te bereiken: disrupting, dismanteling and defeating Al-Qaeda and it's extremist allies. Het is bovendien de logische voortzetting van een ontwikkeling – de civilisering van de Uruzgan-missie – die al door Nederland in gang is gezet. En het zou ons een regeringscrisis schelen. Om met president Obama te spreken: het is tijd voor verandering.