Kredietcrisis

Dossier_297
In de loop van 2007 in de Verenigde Staten tot uitbarsting gekomen, blijft de kredietcrisis alive ’n kicking. Amerikaanse huishoudens worden massaal hun huis uit gezet, banken vallen om, verzekeraars zitten in het nauw en ook Europa ontspringt de dans niet. In dit Groene-dossier niet het dagelijkse gekrakeel, wél alles over de achtergronden bij wat deskundigen de grootste financiële ramp sinds de depressie van de jaren dertig noemen. Van de diepere oorzaken tot het debat over de mogelijke oplossingen, van de aasgierfondsen tot de Aziatische eeuw – u leest het in dit webdossier.
    • 21-07-2010Laissez-faire gaat niet meer De economie volgens de Chicago-schoolMARS VAN GRUNSVENDe onvoorzien destructieve kracht van de financiële crisis heeft economen gedwongen tot introspectie. Ook de conservatieve denkers van de Chicago School of Economics ontkomen er niet aan. ALS WE DENKEN aan de gevolgen van de financiële crisis, dan denken we in eerste instantie - en terecht - aan de aanhoudende hoge werkloosheid, of aan de miljoenen Amerikanen die hun huis verloren, of aan de nog altijd stroef draaiende kredietmarkten. De crisis heeft echter ook de academische wereld op z'n kop gezet: hoe kon dit gebeuren na alles wat we geleerd hebben van de Great Depression? 'De uitdaging ligt bij het economische vakgebied als geheel', zegt Richard Posner, grondlegger van de law-and-economics-beweging, over de telefoon. 'Maar in het bijzonder bij Chicago.'Met 'Chicago' bedoelt Posner de Chicago School of Economics, de conservatieve stroming in de economie die na de Tweede Wereldoorlog het denken in de VS, maar ook elders in de wereld,
    • 23-06-2010Winst maken met een schoon gewetenEssay Banken moeten moreel besef tonenRUTGER CLAASSENDe financiële crisis heeft genadeloos aangetoond dat in het bedrijfsleven een nieuwe moraal gewenst is. Want ook commerciële beslissingen kunnen zich niet onttrekken aan morele overwegingen. Er zijn leiders en ethische codes nodig. DE KREDIETCRISIS HEEFT DE NODIGE MORELE sentimenten losgemaakt. Zij bracht niet alleen technische problemen op de financiële markten aan het licht, maar leverde ook boos demonstrerende burgers op en politici die dat sentiment proberen te verwoorden door de banken vermanend toe te spreken. Er zijn in de afgelopen decennia voldoende andere economische crises geweest, maar die werden nooit geduid als morele crisis. Dat valt te begrijpen. Nog nooit moesten overheden zo sterk inspringen met belastinggeld. Daarmee bracht deze crisis een breuk in het vertrouwen tussen belastingbetalers en de banken. De banken namen ongelooflijke risico's op basis van abstracte modellen, en de kosten daarvan kwamen bij de belastingbetaler terecht. Om morele asymmetrie recht te zetten is herstel van
    • 19-05-2010Eigen schuld is goud waardGun Griekenland zijn faillissement Koen HaegensEuropa stelt alles in het werk om te voorkomen dat de Mediterrane lidstaten omvallen. Maar waarom? De geschiedenis laat zien dat een land ook baat kan hebben bij een staatsbankroet. Ooit was Nederland het Griekenland van Europa. In 1795 was de bodem van de schatkist in zicht, en daarmee ook het einde van de Nederlandse onafhankelijkheid. 'Zonder crediet, geen geld; zonder geld geen leger; geen vloot; geen binnenlandsche defensie, noch te land, noch te water', dreigde Hiëronymus van Alphen, dit keer niet op rijm - de man was naast dichter ook verantwoordelijk voor 's lands financiën.De waarschuwende woorden van de thesaurier-generaal waren vergeefs. Na de Bataafse revolutie werd de financiële situatie almaar uitzichtlozer. In ruil voor erkenning door Frankrijk moest Nederland honderdduizend gulden aan oorlogsreparaties betalen. Met als gevolg dat alleen al de rente op de staatsschuld zeventig procent van de belastingopbrengsten opslokte. De Napoleontische oorlogen en de economische14 reacties
    • 04-05-2010Preken voor stoelen en bankenCrisiswettenKoen HaegensMaandag zal de commissie-De Wit suggesties doen om de financiële wereld aan te pakken. De tijd voor echte, structurele veranderingen dringt. Stel u voor dat Goldman Sachs, symbool van frauduleus bancair Kwaad, geld kan verdienen aan uw spoedige dood. Een thriller-scenario? Voor vele duizenden mensen die ooit een levensverzekering afsloten, is het werkelijkheid. Het begint ermee dat banken de levensverzekering overkopen van consumenten, liefst oud en ziek. Dat gebeurde op kleinere schaal al - het levert de klant meer op dan wanneer hij de polis terugverkoopt aan de verzekeringsmaatschappij zelf - maar ook hier staat de financiële innovatie niet stil. In navolging van de hypotheekmarkt worden de levensverzekeringen door banken met duizenden tegelijk herverpakt en aan investeerders gesleten, berichtte The New York Times vorig jaar in een artikel. Die investeerders hebben vervolgens financieel belang bij een onverwacht auto-ongeluk of fataal griepje. Hoe sneller de betroffenen immers doodgaan, des te eerder2 reacties
    • 10-03-2010Griekse tragedieGriekenland en de crisisA.P.M. ClijsenEuropa is verontwaardigd over het bedrog waarmee Griekenland zijn positie binnen de EU wil bestendigen. Ze moeten het zelf maar oplossen, wordt gemompeld. Men negeert de Griekse geschiedenis.  Als het over de economische crisis gaat, is Griekenland sinds enige tijd de gebeten hond. De media berichten uitvoerig hoe corrupte politici al bij de toetreding tot de Europese Unie en later tot de eurozone een veel te optimistische voorstelling van zaken over hun economie en staatsbegroting hebben gegeven en hoe zij dit kunststukje de afgelopen jaren nog eens hebben herhaald. 'Die Grieken' hebben hun problemen aan zichzelf te danken en moeten dus op de blaren zitten. Dat zullen ze ook, zoals zij dat het grootste gedeelte van de vorige eeuw gewend waren.Natuurlijk, de Griekse politiek lijkt in het verleden en ook recent bewust misleidende informatie gegeven te hebben om de entree en later de positie binnen de EU veilig te stellen.
    • 03-02-2010The People vs Wall StreetVolkswoede in AmerikaMARS VAN GRUNSVENSinds het uitbreken van de financiële crisis heeft Washington geen enkele hervorming van het financiële stelsel doorgevoerd. Door het hele land beginnen Amerikanen zich te organiseren om gezamenlijk de macht van organized money te breken. IN DE VESTIGING van de Wells Fargo Bank in downtown Des Moines, de hoofdstad van de staat Iowa, gebeurt eigenlijk nooit iets. Aan de loketten worden enkele klanten geholpen - geldopnames en -stortingen, een verzekeringsadvies. Buiten het zicht van de klanten zijn mannen en vrouwen aan het werk, vermoedelijk gekleed in kostuums en mantelpakken, in de nabijheid van computerschermen waar ze een groot deel van de dag naar zitten te turen.En dan, op een ijskoude dinsdagmiddag tegen het einde van januari, stromen opeens honderden betogers de kantoorvestiging binnen, nagenoeg in stilte, alsof de ruimte besmet is met een spreekverbod. Het is een gemêleerde stoet. Zwart, bruin en wit, dik en dun, jong en oud, hoewel
    • 13-01-2010'Steeds meer mensen zijn overbodig'Santiago Niño Becerra over de doodsstrijd van het kapitalismeLEX RIETMANLange tijd maakten critici Santiago Niño Becerra uit voor schurk en oplichter. Maar sinds de kredietcrisis - waar hij in 2006 al voor waarschuwde - behandelen ze de Spaanse professor met respect. ANDERHALF JAAR voor het uitbreken van de kredietcrisis waarschuwde hij er al voor. De wereldeconomie staat aan de vooravond van een onvoorstelbare inzinking, die in hevigheid en omvang alleen te vergelijken is met de Grote Depressie die volgde op de crash van 1929. Met één groot verschil: het economische systeem zal er na deze crisis nooit meer helemaal bovenop komen.Toen luisterde bijna niemand naar Santiago Niño Becerra, hoogleraar economische structuur in Barcelona. Nu wordt zijn boek El crash del 2010 al voor de dertiende keer in een half jaar herdrukt. In Spanje is Niño Becerra's essay verreweg het best verkochte boek over de crisis en een van de succesvolste non-fictieboeken sinds de verschijning voorjaar vorig jaar.Dat het gedachtegoed
    • 25-11-2009De markt is niet perfectDe economische wetenschap in crisisLIESBETH NOORDEGRAAF-EELENS EN OLAV VELTHUISEconomen hebben de kredietcrisis niet voorspeld, laat staan voorkomen. Toch houden ze hardnekkig vol dat hen niets te verwijten valt. Het wordt tijd dat de wetenschap haar deuren opengooit. TOEN DE BRITSE koningin Elizabeth II vorig jaar de prestigieuze London School of Economics bezocht om een nieuw gebouw te openen, vroeg zij zich tussen neus en lippen door af waarom geen enkele econoom de kredietcrisis had zien aankomen. Haar hooggeleerde publiek wist niet wat het moest antwoorden. ‘Iedereen vertrouwde op iemand anders, en iedereen dacht dat hij het bij het juiste eind had’, stamelde een van hen. Deze zomer belegde de British Academy, de nationale academie voor de humaniora en de sociale wetenschappen, een conferentie om de vraag beter te beantwoorden. Uit de brief die de economen na afloop aan de koningin stuurden: er was sprake geweest van ‘falende collectieve verbeelding van vele slimme mensen’. En: ‘Het is moeilijk een
    • 12-08-2009Het gaat niet om de plastic bekertjesBanken en ethisch ondernemerschapPHILIP EBELSDe meeste banken nemen het niet zo nauw met ethisch ondernemen. Ook Fortis, ABN Amro en ING, alledrie met belastinggeld gered, gaan niet vrijuit. Zo kan het gebeuren dat de Nederlandse staat investeert in clusterbommen. ‘WEET U wat uw bank met uw geld doet?’ Dat is de vraag aan de websitebezoeker van de Eerlijke Bankwijzer, een initiatief van Oxfam Novib, Amnesty International, Milieudefensie en FNV, die onderzoekt in welke mate banken maatschappelijk verantwoord ondernemen. Volgens de Eerlijke Bankwijzer is het de moeite waard om bij uw bank te informeren. ‘Sommige banken lenen uw spaargeld uit aan bedrijven die clusterbommen maken of tropisch bos omkappen.’ Een kleurrijke matrix moet duidelijkheid scheppen. Op de x-as de twaalf onderzochte Nederlandse banken; op de y-as een zestiental thema’s en sectoren als klimaatverandering, wapens, landbouw, olie en gas, waarop de banken kunnen scoren van goed (groen) naar slecht (rood). Wat opvalt is dat goed3 reacties
    • 12-08-2009J.P. Morgans krijgersHoe een groep gretige bankiers een catastrofe ontketendeMARS VAN GRUNSVENIn haar boek Fool’s Gold biedt Gillian Tett een antropologisch perspectief op de elitaire bankwereld, wier tribale driften zij verantwoordelijk acht voor het instorten van de wereldeconomie. ALS IEMAND goed uitgerust is om ons te voorzien van zowel een analyse als een narratief van de financiële crisis, dan wel de Britse auteur Gillain Tett. Tett, redactiechef financiële markten bij The Financial Times, versloeg voor haar krant de financiële crisis in Japan tijdens de jaren negentig, waarover ze het boek Saving the Sun schreef. Al in 2005 voorspelde Tett de huidige kredietcrisis.Naast een sterrenstatus in de financiële journalistiek heeft Tett ook een doctoraat in sociale antropologie, waarmee ze naar eigen zeggen een ‘briljante achtergrond voor een financieel journalist’ heeft. ‘Ik kijk naar financiële stelsels vanuit een holistisch perspectief’, zegt Tett vanuit haar kantoor in Londen. ‘Oftewel, ik bekijk hoe de verschillende onderdelen van het systeem zich tot elkaar verhouden. Dat doet
    • 17-06-2009Netheid is niet allesProfiel Barney Frank, ’s werelds invloedrijkste homoFRANS VERHAGENBarney Frank kan in Amerika de wetgeving beïnvloeden, sturen, zelf schrijven of torpederen die cruciaal is in de huidige financiële crisis. En de sfeer bepalen. Hij herarrangeert nu de dekstoelen op de Titanic van de financiële wereld.OP TIEN STOND HIJ, in de tophonderd van invloedrijke personen van The Financial Times: Barney Frank, voorzitter van de Commissie voor Financiële Diensten van het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden. Barney who? U zult hem niet kennen, maar inderdaad, deze morsige, te zware, openlijk homoseksuele politicus, een scherp debater en amusant causeur, progressieve verdediger van de vrije markt, is misschien wel de machtigste politicus in het Congres. Zijn commissie maakt de wetgeving rondom de financiële crisis en Frank zet de toon en de letter van die wetten. Dat Barney Frank ook de leukste politicus is, is mooi meegenomen.Volgens de Washingtonian, het dorpsblad van de Amerikaanse hoofdstad, was Frank vorig jaar de meest amusante man op
    • 20-05-2009De herrijzenis van het Rijnlandse kapitalismeIedereen houdt van RijnlandKOEN HAEGENSDoor de crisis lopen de paradepaardjes van het Rijnlandse kapitalisme – van de Duitse Landesbanken tot de automobielindustrie – op hun laatste benen. Toch lijkt het model in Nederland populairder dan ooit.BERLIJN – In de zomer van 2007 is zakenbank Lehman Brothers nog niet failliet, zijn hypotheekgiganten Fannie Mae en Freddie Mac zelfstandig en groeit de Amerikaanse economie. Donkere wolken pakken zich samen, maar het Angelsaksische kapitalisme is vooralsnog springlevend. Dat geldt niet voor drie banken aan de andere kant van de oceaan. IKB, WestLB en Sachsen LB dreigen failliet te gaan. Ze zitten tot hun nek in de risicovolle, verliesgevende beleggingen. Vooral Amerikaanse hypotheekproducten hangen als molenstenen om hun nek.Opvallend genoeg gaat het niet om zuiver commerciële banken. Snelle Wall Street-jongens en graaiende zakenbankiers zijn hier ver te zoeken. IKB is deels privaat, deels publiek bezit. De andere twee zijn zogenoemde Landesbanken. Eigenaar zijn de Duitse deelstaten en de,
    • 22-04-2009De Grote Depressie in 164.000 negatievenCrisiskunst in negatievenRUTGER VAN DER HOEVENHoe een economische crisis er uitziet, is in het westerse geheugen gebrand door een van de succesvolste propagandaprojecten ooit: de crisisfotografie voor het Amerikaanse ministerie van Landbouw in de jaren dertig. Het begin van een special over kunst in barre tijden. EERDER DIT JAAR won de Amerikaan Anthony Suau de World Press Photo met schrille, contrastrijke zwart-witfoto’s over de gevolgen van de economische crisis in de Verenigde Staten. In Suau’s serie zijn Amerikanen te zien die in de rij staan voor voedselbonnen, die gedwongen verhuizen, moedeloos op het arbeidsbureau zitten of bedelen in de rijke straten van New York. Veel mensen zullen in deze foto’s direct een economische crisis herkennen en aannemen dat een crisis er zo uitziet: kleurloos, somber kijkende mensen, harde contrasten, armoede overal, vooral bij waardige mensen die beter verdienen.Waaróm we hierin een crisis herkennen, is een vraag waar de meesten van ons niet meteen bij stil
    • 15-04-2009‘Het smaakte gewoon naar meer’Mea Culpa van een bankierJEROEN SMITDe commissie-Maas riep de bankwereld op zich voortaan te richten op de belangen van de klant – niet de aandeelhouders en de eigen bonussen. Doel: het vertrouwen in de banken herstellen. Jeroen Smit, auteur van De prooi, kruipt in de huid van een schuldbewuste bankier.WAT IS ER met me gebeurd? Waar is het mis gegaan?Ik weet het nog goed. Net afgestudeerd, een beetje te bang voor het echte bedrijfsleven, maar ook te avontuurlijk voor een leven als ambtenaar, koos ik voor een bestaan als bankier. Het leek me mooi – leven van de prijs van geld, van de marge tussen lenen en sparen. Het voelde als het redelijk alternatief, de gulden middenweg: zorgen voor de smeerolie van de economie.Decennialang kreeg ik het ingetogen respect dat bij mijn functie hoorde, nu durf ik niet eens naar een verjaardagsfeestje. Burgemeester, notaris, bankier: we waren wat. Nu krijg ik de schuld van de
    • 01-04-2009In naam van de man op de straatHet populistische oproer tegen bankiersMERIJN OUDENAMPSENBankiers en bonussen roepen steeds meer de volkswoede op. Kan die boosheid tot iets goed leiden?ER BROEIT IETS op straat. Referenties aan koppensnellende, hooivork zwaaiende menigtes vullen de verbeelding van schrijvers van tendentieuze krantenkolommen. Het is niet eens zo vergezocht. Demonstranten op Wall Street manifesteren zich met borden waarop in dikke letters ‘Jump! Jump!’ is gekalkt. Zij staan niet alleen. Het gevoel van onvrede en animositeit neemt zulke vormen aan dat zelfs Amerikaanse senatoren – normaal gesproken een gezapige en gefortuneerde klasse politici die zich goed geïsoleerd weet van de publieke opinie – geneigd zijn als representant van de volkswoede op te treden. Senator Chuck Grassley stelde voor dat Amerikaanse bankiers het voorbeeld van hun Japanse evenbeeld volgen: diep door het stof gaan, zich nederig verontschuldigen en vervolgens ontslag nemen of zelfmoord plegen. Het onderwerp van discussie, de gefaalde Amerikaanse verzekeringsgigant AIG, reageerde gelaten dat het commentaar ‘niet constructief’ was.
    • 25-03-2009Het ‘andere antwoord’ op de crisisEen nieuw geluid?AUKJE VAN ROESSELJuist dankzij de crisis in de economie zien veel mensen mogelijkheden voor wezenlijke veranderingen. Grijpt het kabinet met zijn crisispakket die kansen?DE KREDIETCRISIS biedt ook kansen. Dat was al snel de boodschap toen afgelopen najaar het bank- en verzekeringsconcern Fortis dreigde om te vallen, de overheid met miljarden moest bijspringen en de kredietcrisis daarmee ook Nederland had bereikt.De overname van Fortis lijkt nu al weer een eeuwigheid geleden: inmiddels zijn er ook andere banken ‘geholpen’, leeft Nederland niet meer in de waan dat de crisis ons niet zo hard zal raken, realiseren we ons dat de arbeidsmarkt van een tekort aan personeel naar een overschot gaat waardoor we ineens weer met werkloosheid te maken krijgen en rekent het Centraal Planbureau (CPB) voor dat de overheid met een groot begrotingstekort komt te zitten.Maar dat de kredietcrisis ook kansen biedt, dat gevoel bleef. Die kansen zijn zelfs door menigeen ingekleurd. Zo pleitten
    • 11-03-2009Frank Heemskerk over de crisisIk mis zelfreflectieJOERI BOOMSinds de crisis moet alle heil weer komen van de overheid, liefst in de vorm van subsidies. Laten de raden van advies en de economen eerst maar eens naar zichzelf kijken, meent staatssecretaris van Economische Zaken Frank Heemskerk.OP DE DAG van het interview is de staatssecretaris overal. Op de televisie, op verscheidene radiozenders, in zo’n beetje alle dagbladen. Met een boodschap: besteed uw vakantiegeld dit jaar eens in Nederland. Dat levert de middenstand miljarden op. ‘Lekker weg in eigen land’, zegt hij, elk woord benadrukkend, met een grijns van oor tot oor. Het is de leuze die Meta de Vries al jaren op de radio roept namens het Nederlands Bureau voor Toerisme, dat mede gefinancierd wordt door Economische Zaken. ‘Ik had natuurlijk wel verwacht dat het de aandacht zou trekken, maar niet dat ik van alle kanten het verwijt zou krijgen dat dit protectionistisch is’, zegt Frank Heemskerk (PVDA), staatssecretaris
    • 20-02-2009Den Haag en de crisisDe jaren dertig zijn terugAUKJE VAN ROESSELAfgelopen dinsdag refereerde premier Balkenende aan de grote crisis van de jaren dertig om de ernst van de huidige situatie te benadrukken. Wat kan Balkenende leren van Colijn EEN OUD-KAMERLID weet één ding zeker: overeenstemming over ingrijpende maatregelen van de omvang die het kabinet nu te wachten staan, is alleen te bereiken aan het begin van een kabinetsperiode, niet halverwege. Kijk hoe de coalitiepartijen elkaar al in de haren vliegen. Wat hem betreft komen er meteen verkiezingen. Duidelijk een lid van een oppositiepartij.Want ondanks de aanvaringen over de hypotheekrenteaftrek, de AOW-leeftijd en de aanrechtsubsidie zullen coalitiepartijen CDA, PVDA en ChristenUnie zich er veel aan gelegen laten liggen eruit te komen. Zij weten dat de kiezer, nu de economische crisis om zich heen begint te grijpen, niet zit te wachten op ruziënde politici. Als het kabinet valt, vrezen zij de rekening gepresenteerd te krijgen in de vorm van zetelverlies.Het kabinet-Balkenendereageer
    • 21-01-2009Wij zijn allen keynesianenCOMEBACK VAN DE KLASSIEKENKOEN HAEGENSNiet Marx, maar zijn aloude liberale tegenstrevers beleven met de kredietcrisis een revival. Maar over welke Smith en welke Keynes hebben politici het eigenlijk?PLOTSELING IS JOHN MAYNARD KEYNES overal. Alleen al de afgelopen week maakte Duitsland plannen bekend om vijftig miljard euro in de economie te pompen, gaf de Amerikaanse Senaat toestemming voor besteding van 350 miljard aan financiële reddingsgelden en kondigde ook de Nederlandse regering nieuwe steunmaatregelen aan. Om de haverklap valt daarbij de naam van dé econoom van de twintigste eeuw. Van de nieuwe ‘keynesiaanse’ regeringsploeg van Obama tot de Britse minister van Financiën Alistair Darling, die Keynes’ gedachtegoed onlangs heel zinnig noemde. Aan de universiteit van Cambridge wordt een Keynes Society opgericht.‘An old economist finds new rock star status’, kopte de Christian Science Monitor dan ook. Maar Keynes is niet de enige die een comeback maakt. De overgebleven fans van de neoliberale ordening klampen zich nog steviger
    • 09-01-2009De uiengeur van de depressieDE KRACH EN DE GEVOLGENDICK SCHAAPDoor de crisis die de wereld in zijn greep heeft worden er vaak vergelijkingen getrokken met de grootste economische depressie van de laatste eeuw, die van de jaren dertig. Gaat de huidige kredietcrisis dezelfde gevolgen krijgen als de beurskrach van 1929? Een scherpe terugblik.DE GEUR VAN UIEN bleef na de crisis van 1929 lang een ‘armoelucht’. Bij ons in de straat in IJmuiden woonde een groot Brabants gezin naast een poort. In die poort stonk het altijd naar uien. Die ‘stank’ hing ook aan de kleren van de kinderen uit dat gezin. Op school werden ze daarom gemeden. Van familieleden op het land kregen ze balen uien om in leven te blijven. Aardappels en uien waren hun belangrijkste voedingsmiddelen. Toch was in die tijd de ui de beste vriend van de armen. Die gedachte kreeg later vorm bij het lezen van de prachtige Oda a la Cebolla van de beroemde
    • 28-11-2008Rust in de polderHET NOODPLAN VAN BALKENENDEAUKJE VAN ROESSELHet kabinet-Balkenende IV kondigde vorige week maatregelen aan waarmee het de economische crisis te lijf wil gaan. Misschien had het kabinet beter even niets kunnen doen.NIEUWE AUTO’S BLIJVEN ONVERKOCHT. Huizen staan veel langer te koop. De nieuwe bank blijft in de showroom op de meubelboulevard. De dienstreis is geschrapt; telefonisch overleggen kan ook. En de boter hoopt zich op, margarine is goedkoper.De recessie slaat hard toe. Ook in Nederland, al hield het kabinet lange tijd vol dat wij er relatief goed voor stonden. Maar nu dat is veranderd in misschien relatief minder slecht, is de vraag: wat kan het kabinet het beste doen om het tij te keren?De voorstellen buitelden de afgelopen tijd al over elkaar heen. Geef iedereen vijfhonderd euro met de Kerst! Nee, dat geld wordt toch maar in een spaarsok gestopt of verdwijnt anders wel richting het buitenland, Nederland is immers een open economie. Verlaag de belastingen!
    • 24-10-2008Het procesHoofdcommentaarKOEN HAEGENS
    • 15-10-2008Voorzien maar nog lang niet verholpenCRISISVOORSPELLERSRUTGER VAN DER HOEVENIn allerlei media wordt de kredietcrisis verhelderd door economen die de crisis niet zagen aankomen en die geen structurele verklaring geven. Wat zeiden economen die wél tijdig aan de bel trokken?AAN DE VRIJE VAL waaraan de borreltafelwaarde van het predikaat ‘econoom’ begonnen is, lijkt geen einde te komen. Terecht: niemand kan worden afgerekend op het ontberen van een glazen bol, maar economen houden er in hun werk een foutmarge op na die nergens anders acceptabel zou zijn. Een studie uit 2002 naar het vermogen van economen om recessies te voorzien, concludeerde dat hun falen ‘vrijwel totaal’ was: van de zestig nationale recessies die plaatsvonden in de jaren negentig hadden economen er twee zien aankomen en in beide gevallen hadden zij de ernst van de naderende recessie enorm onderschat. Bij de huidige financiële crisis is het onvermogen even compleet. Net zo onbevredigend is het dat de verklaringen van de huidige crisis
    • 13-10-2008Lachen om de kredietcrisisKoen Haegens
    • 08-10-2008Geen markt voor kritiekECONOMEN EN DE KREDIETCRISISKOEN HAEGENSAchteraf is iedereen een haarscherp criticus: de financiële zeepbel móest knappen. Vóór de kredietcrisis waren tegengeluiden schaars. Samen met de banken en verzekeraars staat ook de economische wetenschap op de rand van het faillissement.NET IETS TE GRETIG berichtten Britse kranten over wat misschien de eerste prominente zelfmoord is van de kredietcrisis. Het gaat om Kirk Stephenson, werkzaam voor een private equity-firma. De parallel met die andere beurscrash in 1929 ligt voor de hand. Toen sprongen beurshandelaren volgens de overlevering uit het raam. Nu zou de 47-jarige miljonair de ultieme consequentie hebben getrokken uit zijn financiële falen door voor de trein te springen.Als het al waar is – wantrouw nieuws dat zich leent voor filmscripts – dan staat Stephenson vooralsnog alleen in zijn ondraaglijk lijden. Neem de ontslagen bazen van de omgevallen hypotheekgiganten Fannie Mae en Freddie Mac. Zij kregen geen ontslagvergoeding mee, maar het leed wordt verzacht door een kleine
    • 03-10-2008Laissez faire!HET ANTWOORD VAN AYN RAND OP DE KREDIETCRISISMACHTELD ALLANDe Amerikaanse filosofe en cultschrijfster Ayn Rand (1905-1982) laat aan de hand van haar romanheld John Galt zien dat economieën het best gedijen als ondernemingen met rust worden gelaten. Nu Amerika kreunt onder de kredietcrisis klinkt dan ook alom de vraag: waar is John Galt?ALS EEN AMERIKAANSE christen in een geloofscrisis verkeert, stelt hij zichzelf de vraag: what would Jesus do? Wanneer het Amerikaanse kapitalisme in crisis verkeert, stelt men zich de vraag: what would Ayn Rand do? De filosofe/schrijfster Ayn Rand (1905-1982) wordt in Amerika nog altijd gezien als de Jezus van het laissez-faire-kapitalisme. Toen vorige week de bubbel aan het pussen sloeg en de overheid naarstig noodverbanden begon aan te leggen, waren er zelfs mensen die een van Rands romanpersonages om een oplossing smeekten. Waar is John Galt? schreef een beurscommentator van The Wall Street Journal, en iedereen wist blijkbaar dat hij het had over de held uit
    • 26-09-2008Regulering in crisisBEZWERING VAN DE KREDIETCRISISAART BROUWERDe roep om drastisch overheidsingrijpen in de economie was sinds de jaren dertig niet zo luid. Maar is deze crisis niet het gevolg van verregaande overheidsbemoeienis?HET BUSINESSPROGRAMMA van BBC World Service sprak afgelopen weekeinde met diverse ervaringsdeskundigen over de onrust op de financiële markten. Een van hen was een jonge Brit die uitgerekend in het huidige instabiele financiële klimaat bezig is een eigen zakenbank op te richten. Hij vatte de nieuwsgaring van de laatste weken als volgt samen: ‘Aan de grote media kun je momenteel vrijwel geen zinvolle informatie ontlenen. Veel journalisten verlekkeren zich aan woorden als “depressie” en “meltdown” en aan allerlei ondergangsvisioenen. Intussen draait de reële economie gewoon door. Zolang het publiek zich laat misleiden door paniekverhalen staat het weerloos tegenover de feiten. Het is niet in staat om verstandig te beleggen of goed beleid van zijn overheid af te dwingen.’Het taalgebruik lijdt kennelijk ook onder de kredietcrisis.
    • 08-08-2008Wakker worden in SingaporeDE TOEKOMST VAN HET NEOLIBERALISMEKOEN HAEGENSWerkelijk historische ontwikkelingen gaan niet met vakantie. Dus laaide de kredietcrisis deze zomer op en mislukten de internationale handelsbesprekingen. Nieuwe illustraties van een neoliberalisme op zijn retour – maar wat komt ervoor in de plaats?'DE VERHOUDINGEN in de wereld zijn voorgoed veranderd’, constateerde staatssecretaris Heemskerk (Economische Zaken, PVDA) tijdens de onderhandelingen van de Wereldhandelsorganisatie in Genève. Zodanig dat vorige week opnieuw geen akkoord werd bereikt over verdere liberalisering van de wereldhandel. Europa, de Verenigde Staten en de nieuwe economische machten willen allemaal hun producten exporteren. Maar niemand is bereid de eigen markt volledig open te gooien.Het vrijemarktkapitalisme liep de afgelopen maand meer deukjes op. De Amerikaanse staat maakte een record-begrotingstekort bekend: 482 miljard dollar. Ze moest bovendien een reeks banken overeind houden die in de problemen waren gekomen door de kredietcrisis. Een verontwaardigde Republikeinse senator zei even te hebben gedacht dat hij ‘wakker was geworden in Frankrijk’. En Frankrijk, dat
    • 16-05-2008De eeuw van Azië begintVERRASSENDE LESSEN UIT DE KREDIETCRISISEWALD ENGELENDe buitenlandse investeringsfondsen die Amerikaanse en Europese banken te hulp schieten, zijn zwa-luwen van de nakende Aziatische zomer. Laten we blij zijn met hun inmenging. Het kan een wereld-brand voorkomen.2007 WAS EEN JAAR met twee gezichten. Tot augustus reikten de koersnoteringen tot in de hemel, waanden financiële handelaren zich in een risicovrij paradijs, en staarden bestuurders met hebzuchtige blik naar de onstuimige groei van financiële centra en hun markten. Vanaf augustus kwam dat alles ech-ter in zijn tegendeel te verkeren. Markten droogden op, banken boekten af en financiële centra verloren werkgelegenheid. Net als zeven jaar eerder lijkt aan een nieuwe ronde van financiële overmoed een dramatisch einde te zijn gekomen. Wat zijn de lessen die uit de kredietcrisis moeten worden getrokken? Rond het midden van het jaar bereikten de financiële markten hun historisch hoogtepunt. Op internatio-nale valutamarkten – wereldwijd de grootste financiële markt – is de waarde van de handel
    • 26-03-2008WereldmuntEconomieMathijs Bouman
    • 29-06-2007Boom + bubbel = boemVijf scenario's voor de wereldeconomieKoen HaegensDe Nederlandse economie zit met drie procent groei volgens waarnemers op de top van de cyclus. Maar voorbij de landsgrenzen tekenen zich alweer doemscenario’s af. Vijf ingrediënten voor een nieuwe crisis.1) Als  de dollar valt.... Stel je een gemeenschap voor waarin één persoon alles uitgeeft en opeet wat de rest spaart en maakt. Het is de vaak getrokken vergelijking met de wereldeconomie, waarin de Verenigde Staten al jarenlang meer goederen importeren dan uitvoeren. De grootste economie ter wereld kampt hierdoor met reusachtige tekorten op de betalingsbalans en een almaar oplopende buitenlandse schuld. Die wordt voor een belangrijk deel gefinancierd door vlijtig sparende, aanzienlijk minder consumerende Aziatische burgers en bedrijven. De oeso, het imf en de Europese Commissie spreken over een op langere termijn onhoudbare situatie. Vroeg of laat gaan de Aziaten iets anders doen met hun spaargeld, valt de dollar en moeten de Amerikanen bezuinigen. De vraag is of dit
    • 25-05-2007'Het neoliberale project is nog niet gestopt'Interview met Geograaf David HarveyKoen HaegensHet postmodernisme is op sterven na dood. Het neoliberale tijdperk, waar het volgens David Harvey de culturele uitdrukking van was, is springlevend. De ‘geograaf van de grote greep’ ziet van Amerika tot China en het Frankrijk onder Sarkozy een autoritaire, nationalistische variant opkomen.DE WERELDBANK EN HET IMF zijn politiek én financieel nagenoeg failliet, er is amper nog een politicus die zich neoliberaal durft te noemen en welke van de snelst groeiende economieën verdient dat predikaat nu werkelijk? China staat onder leiding van de Partij, Rusland van Poetin, in Brazilië wijst Lula’s sociaal-democratie de weg richting modernisering en in India hebben de communisten van oudsher een stevige vinger in de pap.Toch vindt de veel geciteerde geograaf en marxist David Harvey, vorige week kort op bezoek in Nederland, het te vroeg om de doodsklok te luiden over het neoliberalisme. ‘Ik las pas geleden over de verkoop van een projectontwikkelaar in China. Dat
    • 23-06-2010Meester van de crisisJosef Ackermann: bankier, lobbyist, orakelKOEN HAEGENSSinds de crisis is Deutsche Bank-chef Josef Ackermann machtiger dan ooit. Tegelijkertijd regeringsadviseur en hoofd van de internationale bankenlobby, heeft hij er in de aanloop naar de G20-top in Toronto alles aan gedaan om werkelijke financiële hervormingen te dwarsbomen. HET LEEK WEL EEN chirurg, de man die eerder deze maand sprak in de met kroonluchters versierde stallen van de Spaanse rijschool in Wenen. Voor een publiek van honderden bankiers toonde Josef Ackermann zich voorstander van 'robuuste', maar toch ook 'verfijnde' en vooral 'uitgebalanceerde' ingrepen in het financieel stelsel. Tegelijkertijd waarschuwde de bestuursvoorzitter van Deutsche Bank voor de 'groeiende politisering' van het debat hierover. Een door de bankensector zelf vervaardigd rapport over de gevolgen van regulering moest dat gevaar onderstrepen. Te veel financiële regelgeving zou alleen al in de eurozone, de Verenigde Staten en Japan drie procent groei kosten en 9,7 miljoen nieuwe banen.   Bizarre getallen, maar Ackermann vertrok in de
    • 02-06-2010 De Grote Amerikaanse Bubbel MachineGoldman Sachs verkoopt strontMatt TaibbiDe Amerikaanse investeringsbank Goldman Sachs ligt in Europa onder vuur, omdat die eerst tien jaar Griekenland hielp zijn begroting te vervalsen en vervolgens klanten hielp speculeren op een Grieks staatsfailliet. Ook in de VS is de bank mikpunt van kritiek vanwege zijn cynische rol in de hypotheekcrisis en de krankzinnige winsten die hij boekte terwijl belastinggeld de financiële sector van de totale instorting moest behoeden. Dat Goldman Sachs zo nadrukkelijk in de beklaagdenbank zit is geen toeval, want de bank orkestreerde elke grote marktmanipulatie sinds de Grote Depressie. Het draaiboek is steeds hetzelfde: een bubbel opblazen, rotzooi verpakken als prachtige investeringen, daarmee geld wegscheppen bij de midden- en onderklasse, en snel wegwezen als de bubbel klapt. De innige verweving met de Amerikaanse politiek maakt dat Goldman overal mee wegkomt – en ze blazen de volgende bubbel al weer op. Het eerste wat je moet weten over Goldman Sachs: hij zit
    • 12-05-2010De moeder aller zeepbellenDe wankele eurozoneALEXANDER JUNG e.a.De grote economieën hebben lange tijd boven hun stand geleefd en door de financiële crisis zijn de overheidsschulden dramatisch opgelopen. Nu komt de rekening, maar niet alle landen zullen het kunnen betalen. Europees noodplan of niet. Robolis versus Thomsen. Het is de laatste schermutseling tussen enerzijds de oude ideeën en idealen van welvaart op krediet en een royale staat en anderzijds het nieuwe besef dat de tijd is gekomen om voor de kosten op te draaien. De vraag is alleen: wie gaat betalen?Savvas Robolis is een van Griekenlands meest gelauwerde economen. Hij adviseert ministers en bazen van vakbonden, hij is een succesvol auteur en is regelmatig te gast in populaire praatprogramma's. Maar sinds kort is het Robolis, kopstuk van de linkse Griekse academici, duidelijk dat zijn rol is uitgespeeld.Zijn tegenpool is Poul Thomsen, de Deense hoofdonderhandelaar namens het Internationaal Monetair Fonds (imf) en op dit moment een soort hoofdinspecteur van het vrijwel failliete Griekenland.
    • 04-05-2010Geen reden tot zelfbeheersing De graaicultuurMarcel MetzeDe beloning van topmanagers is voor het tweede jaar op rij gedaald, in de VS en ook in Nederland. Nemen de (meestal) heren de kritiek eindelijk serieus? Nee. Het Grote Graaien blijft onaangetast en zal zich verder verbreiden. De berichten over 'versobering' van de beloningspakketten buitelden de afgelopen maanden over elkaar heen. Shell, kpn, dsm, ing en talloze andere bedrijven hebben de salarissen en/of bonusregelingen van hun topmanagers het afgelopen jaar laten krimpen, met soms meer dan twintig procent. In de Verenigde Staten daalden de topinkomens bij de grootste bedrijven ook, maar met minder dan een procent. In Groot-Brittannië dwongen de aandeelhouders bij vele bedrijven een daling van de bonussen af. Indiceert dit alles nu een einde aan de trend naar steeds hogere topbeloningen? Zeker niet. In de VS grepen sommige bedrijven de eerste tekenen van economisch herstel, dit voorjaar, direct aan voor een unfreezing. Alleen Amerikaanse bedrijven die tijdens
    • 10-02-2010Niemand aan het stuur Op zoek naar de wortels van de financiële crisisMARCEL METZETijdens de verhoren van de commissie-De Wit zagen we bankiers, toezichthouders en politici die zichzelf schoon praatten, krokodillentranen plengden en elkaar de bal toespeelden. We dachten dat er verstandige mensen aan het stuur zaten... DE VERHOREN van de Tweede-Kamercommissie-De Wit waren wat mij betreft voornamelijk ritueel vertoon. Ze dragen misschien bij aan het kanaliseren van de publieke verontwaardiging over de financiële crisis maar nauwelijks aan beter begrip van de mechanismen daarachter. Who's done it, zo luidt de repeterende kernvraag van Kamerleden en journalisten. Wie heeft schuld aan de (bijna-)deconfitures van Fortis, DSB en Landsbanki/Icesave, van de Amerikaanse zakenbanken Bear Stearns, Lehman Brothers en Merrill Lynch, de Britse Lloyds Bank en Royal Bank of Scotland, aan de miljardenverliezen bij andere banken in binnen- en buitenland, aan de enorme steunoperaties, waarvan wij de lasten nog jaren zullen voelen? Graaiende bankiers, lakse toezichthouders, opportunistische credit rating agencies, ongeïnteresseerde politici of toch ook wijzelf,reageer
    • 03-02-2010Informatie bij 'The People vs Wall Street'MARS VAN GRUNSVEN
    • 16-12-2009De kredietcrisis. Whodunit? Hoogmoed of hebzucht?EWALD ENGELENNiet eerder in de geschiedenis moesten zo velen boeten voor de onverantwoordelijkheid van zo weinigen. Hebzuchtige bankiers, luie toezichthouders en arrogante economen stortten de wereld in een kladderadatsj. Of zijn wij allen schuldig, wij, de domme consumenten? ONEENS ZIJN DE EXPERTS het nog altijd over oorzaken, gevolgen en verloop van de financiële crisis die de wereld in september 2008 op de rand van de afgrond bracht. Zelfs over de begindatum bestaat onenigheid. Sommigen leggen die bij de val van Lehman Brothers op 15 september 2008, anderen laten de crisis beginnen met de kapitaalinjecties door Bear Stearns aan twee huisfondsen eind juni 2007 en weer anderen wijzen het voorspel van dalende huizenprijzen in Californië en het faillissement van hypotheekverstrekker New Century begin april 2007 als het eigenlijke begin aan.Dat er een kakofonie aan meningen over de crisis bestaat is niet zo vreemd. Per slot van rekening heeft ook de Great Crash
    • 09-09-2009Stop de zeepbellenDe bonussen zijn niet het probleemFRANK DEN BUTTERDe ministers van Financiën van de G20-landen willen de bonussen in het bankwezen aan banden leggen. Maar het probleem ligt elders: bij de winsten die geen enkel maatschappelijk belang dienen.DE TIJDEN VAN voor de kredietcrisis lijken te herleven. Financiële instellingen maken weer winst, waarbij de zakenbanken, die in de herfst van 2008 nog op sterven na dood waren, voorop lopen. Het voorbeeld is Goldman Sachs, die in het tweede kwartaal van 2009 een winst van 3,44 miljard dollar noteerde. Daarbij is flink geprofiteerd van het financiële infuus, dat verschillende overheden, waaronder de Amerikaanse, in de vorm van een kostbare bailout hebben gegeven. Navrant is dat de oude tijden ook in die zin herleven dat weer enorme bonussen worden uitgedeeld. Zo hebben stafleden van Goldman Sachs onlangs een bonus gekregen van gemiddeld 550.000 euro. Ook andere banken doen weer mee in dit spel. Het is daarom begrijpelijk dat zowel vanuit de
    • 12-08-2009Over kleptocratie en kapitalismeEssay Peter Sloterdijk en de werking van de nemende handPETER SLOTERDIJKDe linkse ideologie definieert eigendom als diefstal. Maar de grootste nemer is de moderne belastingstaat. We leven onder een semi-socialisme – en niemand roept op tot een fiscale burgeroorlog. Als we de klassieken mogen geloven, staan willekeur en lichtgelovigheid aan het begin van alle economische verhoudingen. Rousseau heeft hierover het nodige geschreven in de inleiding tot het tweede deel van zijn Discours over de ongelijkheid tussen mensen uit 1755. ‘De eerste, die een stuk land omheind heeft en op de gedachte kwam te zeggen: “Dat behoort mij toe!”, en die de mensen vond die naïef genoeg waren hem te geloven, is de ware grondlegger van de burgerlijke maatschappij.’Zo begint datgene wat wij het economische leven noemen. Met de vaardigheid een omheining te maken en het ingesloten terrein onder het bewind van de hek-heer te stellen met de woorden: Ceci est à moi. De eerste nemer is de eerste ondernemer.
    • 24-06-2009Geluk voorbij de groeiIs economische groei noodzakelijk?KOEN HAEGENSOnze economie is als een fiets: het is doortrappen of omvallen. De krediet-, energie- en klimaatcrisis stellen ons voor de vraag of het niet anders kan.OVER EEN TIJDJE zullen het noorden van Californië, Oregon en Washington zich afscheiden van de Verenigde Staten. Als reactie op de milieuvervuiling, klimaatverandering en energiecrisis vormen zij een nieuwe staat die niet langer streeft naar economische groei. Ecotopia is een ‘stable state’. Kan dat? Wel volgens de Amerikaanse schrijver Ernest Callenbach, die tijdens de opkomst van de milieubeweging deze ecologische utopie schetste in zijn succesvolle boeken Ecotopia (1975) en Ecotopia Emerging (1981).Niet dat die omschakeling van een economie van het méér naar een economie van het genoeg over rozen gaat. Vervuilende industrieën moeten in Ecotopia hun deuren sluiten, de economie krimpt. Vliegverkeer wordt verboden, net als het bezit van benzine of diesel verbruikende auto’s. Weliswaar moeten de uit het oude vaderland overgenomen Bill of Rights
    • 10-06-2009Verkeerde lessen uit de crisisWaarom Bos’ bankenplan niet deugtEWALD ENGELENAls grote en complexe banken niet de oorzaak zijn en kleine en simpele niet de oplossing, wat is dan wél de oorzaak van de crisis en welke lessen moeten er dan worden getrokken?NU HET ERGSTE stof is neergedaald, verschuift de aandacht langzaam naar de toekomst van het financiële stelsel. In de lopende discussies kunnen drie soorten voorstellen worden vernomen. Ten eerste dat er meer supranationale coördinatie moet komen. Dit wordt geopperd door de Europese Commissie, de Britse toezichthouder en het Financial Stability Forum en reikt van een supertoezichthouder tot supranationale commissies voor het toezicht op grensoverschrijdende kredietinstellingen. Ten tweede dat er meer aandacht moet komen voor het belang van deugden als prudentie, zelfbeheersing en matigheid door de introductie van nieuwe beloningssystemen, andere werving en selectie, en door bankiers te toetsen en te binden aan professionele codes. En ten derde dat banken van de toekomst op de leest van het nutsbedrijf
    • 29-04-2009Als alles misgaatVijf zwarte crisisscenario’sKOEN HAEGENSWeek in, week uit blijkt het dieptepunt in de kredietcrisis nóg dieper. Om aan die deprimerende reeks eens en voor altijd een einde te maken, zet De Groene Amsterdammer haar zwartste bril op. Vijf griezelscenario’s voor de wereldeconomie.1 ZEEPBELLEN! OVERAL!Was de kredietcrisis een horrorfilm, dan is de slechterik zojuist van het dak gevallen. Dood – toch? De hypotheekbubbel lijkt onder controle. Amerikaanse banken melden als vanouds miljardenwinsten. De belaagde hoofdrolspeelster haalt opgelucht adem. De zon schijnt, vogels fluiten, de kettingzaag kan terug in de schuur. Maar dat hebben we eerder gezien. De crisis verloopt in golven. Na een hoogtepunt, zoals het faillissement van Lehman Brothers in september 2008, volgde telkens een periode van relatieve rust. Ook nu weer klinken optimistische geluiden. President Obama ziet licht in het duister. Minister Bos van Financiën heeft het over ‘steeds meer positieve beeldjes’.De ervaren kijker weet dat het verhaal niet zomaar voorbij kan zijn.
    • 22-04-2009De terugkeer van de HoovervillesDe groeiende dakloosheid in AmerikaTOM RONSETijdens de Grote Depressie waren de tentenkampen van verpauperde Amerikanen het symbool bij uitstek van de crisis. ‘Hoovervilles’ werden ze genoemd, naar de president wiens beleid de sociale misère nog erger had gemaakt. Ze zijn er weer.‘HET IS onaanvaardbaar dat er kinderen en families dakloos worden in een land dat zo rijk is als het onze’, zei president Obama op een persconferentie enkele weken geleden. Sindsdien hebben in Amerika weer vele duizenden gezinnen hun huis verloren. Elke dertien seconden wordt iemand uit zijn huis gezet. In sommige scholen in steden als Cleveland en Detroit is al tien procent van de leerlingen dakloos. In 2008 werden ruim 2,3 miljoen woningen in beslag genomen en het tempo waarin dat gebeurt neemt steeds verder toe. De werkloosheid blijft fors stijgen en minder dan de helft van de werklozen krijgt een uitkering. Steeds meer mensen kunnen de afbetalingen niet meer aan en verliezen hun
    • 08-04-2009De Repeterende BreukLessen uit de jaren dertigJAAP VAN WESELDe huidige economische crisis lijkt op de Grote Depressie van de jaren dertig. Toch zijn er uit die periode geen lessen getrokken. Het politieke debat in Amerika anno 2009 is in veel opzichten een kopie van dat van toen.DE PRESIDENT maakt zich ernstige zorgen. De banken speculeren met andermans geld. Ze verkopen riskante aandelen met geleend geld aan investeerders, en er is nauwelijks controle op die praktijken. Een alom gerespecteerd jurist schrijft een boek met de titel Other People’s Money and How the Bankers Use It. De president leest het boek en doet een beroep op de jurist om wetten te formuleren die paal en perk moeten stellen aan dit soort praktijken en orde in de financiële chaos moeten scheppen. Zo geschiedt. Maar met behulp van het Republikeinse Congres, dat zich met man en macht verzet tegen overheidscontrole op het vrijemarktsysteem, slagen de banken erin de wettelijke bepalingen te omzeilen.
    • 25-03-2009Geen blauwdruk voor een nieuwe economische ordeDe linkse kritiekcrisisRUTGER VAN DER HOEVENOp 2 april spreken politiek leiders op de G20-top in Londen over hoe de wereld van na het neoliberalisme er uit moet zien. Het tij is gunstig voor voorstanders van radicale verandering. Maar waar blijft hun andere economie?   ‘WE WILLEN HET KAPITALISTISCHE SYSTEEM opnieuw uitvinden, omvormen en een einde maken aan de kwaadaardige praktijken van het verleden. Laissez-faire c’est fini’, sprak een machtig staatshoofd in de aanloop naar de G20-top van volgende week. ‘Iedereen realiseert zich dat er fundamentele veranderingen nodig zijn’, schreven de regeringsleiders van twee economische grootmachten in een doorvoeld pleidooi voor een Handvest voor Duurzaam Economisch Handelen, waarin ‘de krachten van de markt aangevuld worden met een set waarden, beginselen en regels, zodat recht wordt gedaan aan de belangen van mensen in dit tijdperk van globalisering’. Het eerste citaat kwam uit de mond van de rechtse etatist Nicolas Sarkozy, het tweede uit de pen van4 reacties
    • 25-03-2009‘Hier helpt geen keynesianisme tegen’KOEN HAEGENSHet neoliberalisme wordt al maanden ten grave gedragen, maar de tegenstanders van het eerste uur spelen geen rol in de discussie. Ook de Duitse andersglobalisten komen er niet uit.BERLIJN – Tien jaar en een historische crisis waren ervoor nodig, maar nu heeft Oskar Lafontaine zijn revanche. Triomf en woede vechten op deze dinsdagavond in een Berlijns debatcafé bij de linkse politicus om voorrang: ‘Jarenlang ben ik versleten voor een idioot met achterhaalde ideeën. En nu melden de media dat we allemaal keynesianen zijn geworden!’Inderdaad: eind jaren negentig maakten zijn keynesiaanse ideeën Lafontaine tot paria in Europa. Hij was amper tot minister van Financiën voor de SPD benoemd, of hij stapte al weer op. Nu praten alle wereldleiders over staatsinvesteringen, proberen ze de binnenlandse vraag te stimuleren en laat de Amerikaanse Fed bankbiljetten bijdrukken.Veel reden tot blijdschap heeft Lafontaine desondanks niet. Zijn nieuwe partij Die Linke weet niet te profiteren van
    • 25-02-2009De dreiging van ieder voor zichEuropa en de crisisRUTGER VAN DER HOEVENDe economische crisis zet Europa onder grote druk. Fundamenten als de Europese solidariteit en de gedeelde markt staan op losse schroeven nu de werkloosheid stijgt. ‘HET IS TWINTIG jaar nadat Europa werd verenigd, in 1989 – wat een tragedie als jullie toestaan dat Europa weer uiteensplijt’, zei Wereldbank-president Robert Zoellick vorige week tegen de Financial Times. Zoellick sprak over de zeer slechte week voor Oost-Europa, waar de financiële crisis zo hard heeft toegeslagen dat staten als Hongarije en Letland bankroet dreigen te gaan, en over de reactie in West-Europa. Daar maakte bijvoorbeeld de Franse regering duidelijk alles te zullen doen om ervoor te zorgen dat de Tsjechische en Roemeense werknemers van Peugeot en Renault het slachtoffer zullen worden van de crisis en niet de Franse. En de andere West-Europese landen, waar met honderden miljarden werd gesmeten toen de eigen banken op het spel stonden, houden voorlopig elke verplichting af.Komend4 reacties
    • 30-01-2009Het korte leven en de dood van Planeet FinanciënDE EXCESSEN VAN HET HEFBOOM-TIJDPERKNIALL FERGUSONNog maar kort geleden stond de dollar gelijk aan een hoeveelheid goud en kenden bankiers de mensen aan wie ze geld leenden. Sindsdien is een schaduwwereld ontstaan, Planeet Financiën, die vanuit het niets binnen een generatie groter werd dan onze planeet Aarde. Historicus Niall Ferguson schetst de ontwikkeling van die abstracte en vaak absurde wereld, waar wiskundige modellen zich niets aantrokken van de geschiedenis en de menselijke aard, en waar waarde geen enkele betekenis had. WAT WE HET AFGELOPEN JAAR hebben meegemaakt was meer dan een financiële crisis. We zijn getuige geweest van de dood van een planeet: Planeet Financiën. In 2006 was de totale economische productie van de wereld – alle goederen en alle diensten samen – rond de 48,6 biljoen dollar waard. De totale beurswaarde van alle aandelen ter wereld was 50,6 biljoen, oftewel vier procent groter dan de productie. De totale waarde van alle nationale en internationale obligaties
    • 21-01-2009Het neoliberale dramaDE ONVERMIJDELIJKE LESSEN UIT DE KREDIETCRISISCYRILLE OFFERMANSDe mondiale crisis leert ons dat het neoliberalisme als oude politiek moet worden bestempeld. Het zelfregulerende vermogen van de markt blijkt een fictie. Er moet een nieuwe politiek komen waarin de economische groei ondergeschikt is aan ecologie en rechtvaardigheid.HIJ HAD NOG ZO GEWAARSCHUWD, de fractieleider van de VVD. Niet vorige week of vorige maand, een jaar geleden al. Er was zwaar weer op komst. Maar de regering wilde niet luisteren, dus zaten we nu met de gebakken peren. De meteorologische metafoor – ‘zwaar weer’ – zou de indruk kunnen wekken dat Mark Rutte het over de klimaatcrisis had. Dat hij in het kader van de groenrechtse interventie in dat debat waarschuwde voor de onherroepelijke gevolgen van een mondiale temperatuurstijging en dat hij opriep tot maatregelen, bijvoorbeeld tot een versnelde overschakeling op postfossiele, regenereerbare energie. Maar nee, dat bleek niet het geval. Het ging over de kredietcrisis. Daarin had de regering
    • 05-12-2008PetropolitiekDE GEVOLGEN VAN HET OLIETEKORTRUTGER VAN DER HOEVENDe wereld staat aan de vooravond van een structureel olietekort. Dat heeft grote gevolgen voor welvaart, democratie en machtsverhoudingen. Deel I in een serie van twee: de internationale gevolgen.TOEN DE OLIEPRIJS AFGELOPEN zomer doorschoot naar 150 dollar per vat, truckers de snelwegen blokkeerden en het Amerikaanse Congres in allerijl olie-experts ontbood, was energieveiligheid heel even de internationale prioriteit nummer één. Maar met de kredietcrisis en de terugval van de olieprijs verdwenen de zorgen even snel als ze opkwamen. Ten onrechte: de wereld staat aan de vooravond van een olietekort. En door het zakken van de olieprijs gaat dat des te harder aankomen.De gevolgen daarvan gaan verder dan pijn aan de pomp: sommige wetenschappers meten er de loop van de wereldgeschiedenis aan af. In 1986 zakte de olieprijs ineen en bleef daarna dertien jaar laag. In diezelfde periode bezweek de Sovjet-Unie en viel het IJzeren Gordijn, daalde het aantal oorlogen en
    • 14-11-2008‘Deze crisis is so not over’INTERVIEW MET NOREENA HERTZKOEN HAEGENSVolgens econome Noreena Hertz luidt de kredietcrisis het einde in van het ‘Gucci-kapitalisme’. Internationale regulering blijft niet beperkt tot de financiële wereld.Een feest van herkenning, dat is de kredietcrisis voor insiders van de schuldenproblematiek waar ontwikkelingslanden al decennia mee worstelen. In plaats van arme landen zijn het nu arme huishoudens die op zwart zaad zitten. Maar de rol van de banken is vrijwel identiek, bevestigt Noreena Hertz, prominent econome, voormalig gezicht van de andersglobaliseringsbeweging en schrijfster van een boek over het gevaar van de internationale schuldenlast, I.O.U. ‘Ik heb verhalen gehoord van Afrikaanse ministers die benaderd werden door banken met koffertjes geld, om ze om te kopen. De agressieve wijze waarop banken leningen opdrongen aan derdewereldlanden was een van de oorzaken van de schuldencrisis van de jaren zeventig. De banken wisten dat als die landen niet betaalden hun regeringen zouden bijspringen. Hetzelfde gebeurt nu met gewone Amerikanen en Britten. De
    • 22-10-2008Hoe nu verder?DE OPPOSITIE OVER DE CRISISAUKJE VAN ROESSELAlle seinen staan op rood: er komt een recessie. Welke vraagstukken komen daarmee op de politiek af? Drie financieel woordvoerders van drie oppositiepartijen kijken alvast vooruit.NEE, DE GESCHIEDENIS herhaalt zich niet. Deze financiële crisis is anders dan die van 1929. Experts kunnen dat haarfijn uitleggen. Maar sommige overeenkomsten zijn te frappant, misschien zelfs te leuk – ware het niet dat dit in deze tijden een opgepast woord lijkt – om onvermeld te laten.Tijdens het beurstumult op Wall Street zo’n kleine tachtig jaar geleden verscheen plotseling een verklaring van John D. Rockefeller, in de negentiende eeuw puissant rijk geworden in de oliehandel, maar op het moment van de beurskrach al jaren teruggetrokken levend. Rockefeller liet weten dat hij samen met zijn zoon in die sombere oktobermaand van 1929 Amerikaanse aandelen aan het kopen was. Waarom deed Rockefeller dat?Om dezelfde reden als waarom de schatrijke Amerikaan Warren Buffett eind vorige week in
    • 15-10-2008‘De rekening is gekomen’THEODORE DALRYMPLE OVER DE KREDIETCRISISYORAM STEINEconomie staat niet los van menselijk gedrag. Theodore Dalrymple analyseert de huidige financiële waanzin vanuit de rol van ideeën: de kredietcrisis laat zien dat een groot deel van de bevolking een deugd als behoedzaamheid is kwijtgeraakt.VAN de PVDA tot de VVD, van NRC Handelsblad tot het voormalige Opinio, iedereen loopt met hem weg. Theodore Dalrymple (pseudoniem van Anthony Daniels) heeft grote invloed op het Nederlandse denkklimaat. De vraag is: waarom? Zijn werk is een vrij vernietigende, maar wel geestig opgeschreven kritiek op zo’n beetje alles waar Nederland zich decennialang ‘gidsland’ in waande: de verzorgingsstaat, de vrije seksuele moraal, het gedoogbeleid, de milde straffen, het multiculturalisme en de afkeer van autoriteiten. Al deze progressieve verworvenheden worden door Dalrymple’s scherpe pen belachelijk gemaakt. Hij weet ook niet waarom een conservatief als hij zo’n warm onthaal krijgt – hij werd zelfs bij het ministerie van Justitie uitgenodigd om daar zijn verhaal te doen.Natuurlijk
    • 08-10-2008FortwasEconomieBAS JACOBS
    • 03-10-2008FortisEconomieMATHIJS BOUMAN
    • 03-10-2008De beursgenoteerde staatLESSEN UIT DE KREDIETCRISISWILLEM SCHINKELDe Amerikaanse kredietcrisis, die inmiddels ook Nederland en andere Europese landen heeft bereikt, betekent niet de dood van het kapitalisme. De staat is juist een marktpartij geworden. Hoe krijgt de overheid weer greep op de markt?ONZEKERHEID. DAT IS HET dominante gevoel bij de huidige ‘kredietcrisis’. Doorgaans kun je die onzekerheid wegstoppen door er simpelweg niet aan te denken. Of door er vanuit te gaan dat de economie misschien daadwerkelijk een onzichtbare hand heeft die het allemaal op zijn pootjes terecht doet komen. Maar als dagelijks over een crisis gerapporteerd wordt, zijn zulke quasi-religieuze geloofsvormen ontoereikend. Het faillissement van de 158 jaar oude bank Lehman Brothers is (voorlopig) het grootste ooit in de wereld van het krediet. En als zelfs de grootste verzekeraar van de wereld (AIG) wankelt, is die wereld haar bestaan dan nog wel zeker? De crisis heeft inmiddels ook Nederland bereikt. De kredietcrisis illustreert hoezeer financiële markten in
    • 26-09-2008Na de kredietcrisisHoofdcommentaarKOEN HAEGENS
    • 16-05-2008Voorbij de risicomaatschappijDE LANGE GESCHIEDENIS VAN DE KREDIETCRISISKOEN HAEGENSDe kredietcrisis van 2008 is als de remake van King Kong: andere acteurs, zelfde verhaal, zelfde gorilla. De oorzaken gaan dan ook dieper dan de slechte hypotheken en risicovolle financiële producten van vandaag.DE BEELDSPRAAK in een getekend commentaar van Johan Braakensiek in dit blad uit 1907 vertoont opvallende gelijkenis met de huidige kredietcrisis. In Braakensieks prent zweven Amerikaanse aasgie-ren, met namen als Morgan (bank) en Harriman (ondernemer), boven de Amsterdamse beurs. Wat was er aan de hand, in 1907? Na een razendsnelle groei van de Amerikaanse industrie, handel en transport heerste er krapte op de geldmarkt. Lenen werd steeds duurder. Toen daar een reeks schandalen rond grote bedrijven bovenop kwam – door Braakensiek in zijn tekening gehekeld als ‘Amerikaansche praktij-ken’ – verloor het publiek alle vertrouwen. De ‘1907 Bankers’ panic’ was een feit. Als ingrediënten voor de bankers’ panic van 2008 worden het verstrekken van subprime hypotheken aan armlastige huishoudens
    • 02-04-2008Duivels dilemmaEconomieBas Jacobs
    • 20-08-2007Het kaartenhuis stort inHistorisch archief belichtKoen Haegens
    • 29-06-2007Afbetalen is voor de dommenAmerikaanse economische toestandenPeter VermaasAmerikanen zijn verslaafd aan krediet: iedereen heeft gemiddeld acht creditcards. Maar met steeds meer faillissementen en een stagnerende huizenprijs dreigt de zeepbel van roofleners en leugenaarsleningen te klappen.NEW YORK – Met een gerust hart stuurde Janne O’Donnell haar zoon Sean Moyer eind jaren negentig vanuit een provinciestadje in Oklahoma naar een universiteit in de grote stad. Ze ging de eerste dag met hem mee en het viel haar meteen op dat creditcardbedrijven op de universiteitscampus in Dallas probeerden de nieuwe lichting studenten te paaien met welkomstcadeaus: een T-shirt of een frisbee in ruil voor een handtekening. ‘Maar ik maakte me geen zorgen’, zegt moeder O’Donnell in de onlangs verschenen documentaire Maxed Out. ‘Sean was achttien jaar oud en had geen baan. Wie zou hém nou een creditcard willen geven?’ Janne O’Donnell had het mis. Visa, Mastercard, Discover en een aantal andere creditcardbedrijven wilden haar zoon Sean maar al te graag
Meest_gelezen