Onderwijs

Dossier_16
Onderwijsminister Plasterk (PvdA) stelde onlangs dat ‘de gestrengheid’ weer terug moet in het onderwijs. Het instructiemodel krijgt weer voorrang op het ontplooiingsmodel. De nieuwe gestrengheid kan volgens hem ook blijken uit huisregels en omgangsvormen op school. Hiermee rekent hij af met de hervormingen die de laatste decennia vanuit ideologische idealen door met name zijn partijgenoten in het onderwijs zijn doorgevoerd. De negatieve output is bekend: behalve dat leerkrachten moedeloos afhaakten, zijn vooral kinderen uit kansarme gezinnen hiervan de dupe geworden. Hoewel Den Haag zegt dat scholen gebaat zijn bij niet weer allerlei nieuwe plannen, blijft de kwaliteit van het onderwijs onderhevig aan discussie. Het gaat daarbij ook om het voorkomen van een tweedeling tussen zwarte en witte scholen. In dit dossier wordt gereflecteerd op dit belangrijke thema.
    • 03-03-2010Een mager reddingsplanDe emancipatie van de leraarANJA VINKMet het Deltaplan pleit Beter Onderwijs Nederland voor de herwaardering van het vak docent. Maar er is meer nodig om de crisis in het onderwijs op te lossen. 'De macht weer terug aan de leerkracht en de ouders', was de kreet waarmee Beter Onderwijs Nederland (bon) zich in 2006 een alomtegenwoordige plaats op het onderwijspodium verschafte. bon richtte zijn pijlen op de bazen in het onderwijs en kwam op voor de onderbetaalde en geknechte leerkracht die zich volgens bon in allerlei rare bochten moest wringen om aan het nieuwe leren te doen. Die bede leek even verhoord: de commissie-Rinnooy Kan adviseerde in 2007 meer geld en bijbehorende posities voor de leerkrachten. Vier jaar later ligt er een Deltaplan Onderwijs van dertig kantjes van bon. De hand van bon-voorman en filosoof Ad Verbrugge is duidelijk herkenbaar. Het epistel is een combinatie van cultuurkritiek op opvoeding, moraal en het neoliberalisme dat het
    • 11-02-2009Spreiding in het onderwijsgratis‘Niet ras, maar klasse’MARGREET FOGTELOOHet WRR-rapport Vertrouwen in de school doorbreekt het denken in zwarte en witte scholen. Onderwijssocioloog Bowen Paulle was mede-inspirator van het rapport. Hij pleit voor spreiding op basis van klasse. ‘Dit zou vroegtijdige schooluitval kunnen reduceren.’'ALS ACHTERSTANDSKINDEREN met het juiste percentage kinderen uit de middenklasse in de klas zitten, stijgen de prestaties van de eerste groep terwijl de tweede groep er geen negatieve gevolgen van ondervindt. Er zijn indicaties dat een ideale verhouding op een school rond de 35-65 procent is, maar dat lukt alleen met de juiste visies, instrumenten en collectieve afspraken om spreiding op scholen te stimuleren en handhaven. Dit zou vroegtijdige schooluitval kunnen reduceren.’Onderwijssocioloog Bowen Paulle is stellig. Spreiden is juridisch haalbaar en kan werken, mits op basis van klasse en niet op basis van etniciteit. Vanuit de onderwijssociologie ziet hij dat segregatie vooral over kansarme en kansrijke kinderen gaat, over de sociaal-economische achtergrond van leerlingen. Deze
    • 22-08-2008Van Oxford naar de filistijnengratisDE IDEALEN VAN VANDAAGPATRICK VAN IJZENDOORNOp En gelse universiteiten laten sommige docenten hun studenten geen boeken lezen uit angst dat degenen die opgroeiden in een huis zonder boekenkast zich achtergesteld voelen. Het academische leven is niet meer wat het was.EEN PAAR WEKEN TERUG maakte ik kennis met de academische wereld in het Verenigd Koninkrijk. Aan het University College of Kensington in Londen ontving het nichtje van mijn vrouw haar universitaire bul op het gebied van de consumentenpsychologie. De uitnodiging – ze mocht tegen betaling van 180 pond vier trotse naasten meenemen – zette de toon: een vergeeld stuk papier waar de 8 in ‘2008’ met de hand was bijgeschreven. Aan onbedoeld vermaak was geen gebrek. Achter in een mager gevulde collegezaal hield een bandje na drie nummers op met spelen, waarna de ceremonieleidster en plein public beloofde om het contract na afloop in overleg met de vakbond voor musici te herzien wanneer ze de muzikale
    • 22-08-2008Hoe zou het zijn om ontwikkeld te zijn?BILDUNG VOLGENS PROF DR. PETER BIERIPETER BIERIDe moderne mens dient zichzelf te ontwikkelen en te vormen. Hoe die Bildung werkt en wat ze allemaal inhoudt, legt Peter Bieri, ook bekend als Pascal Mercier, uit.BILDUNG – dat wil zeggen: het proces van ontwikkeling, beschaving, vorming – is iets dat mensen met elkaar en voor zichzelf doen: je ontwikkelt jezelf. Andere mensen kunnen ons omvormen of omscholen, maar onszelf vormen of scholen kunnen we alleen maar voor onszelf. Dat is meer dan alleen een woordspelletje. Jezelf vormen is werkelijk iets anders dan gevormd worden, een opleiding genieten. Een opleiding doorlopen we met het doel uiteindelijk iets te kunnen. Als we ons daarentegen ontwikkelen, dan werken we eraan dat we iets worden – we streven ernaar om op een bepaalde manier in de wereld te zijn. Hoe kunnen we die beschrijven?BILDUNG ALS ORIËNTATIE OP DE WERELDJezelf ontwikkelen begint met nieuwsgierigheid. Als je iemand zijn nieuwsgierigheid ontneemt, dan beroof je
    • 04-07-2008Juf, is dit een viool?gratisMUZIEKONDERWIJS IN DE KNELMARGREET FOGTELOONoten lezen, zingen met de piano – het gebeurt in het reguliere basisonderwijs nog nauwelijks. Scholen kopen ad hoc een muziekpakket in. ‘Zonder structureel aanbod verdwijnt de echte liefde voor muziek.’ Een pleidooi voor de terugkeer van ritme en klank in de klaslokalen.IN HET GYMLOKAAL van de Meester van Eijckschool klinkt een ritme dat niet onderdoet voor Braziliaanse afro-reggae. Zo’n zestig ouders slaan onder leiding van twee docenten met drumstokjes op het deksel van een houten kist. Met deze workshop bedankt de schoolleiding hen voor hun inzet op school. Ook is het een voorbode voor een nieuwe onderwijslijn die na de zomervakantie start.Muziekles nieuwe stijl: de beginselen van muziek leren door ritmes te slaan op de World Music Box, een houten kist van 25 bij 25 bij 25 centimeter waarvan elke zijde net even anders is, zodat hij verschillende klanken voortbrengt. Het idee is van Paul Zeegers, kunsthistoricus en voormalig
    • 22-02-2008Uit de school geklaptgratisONDERWIJSRAPPORTMargreet Fogteloo‘Teleurstelling’ over de verwaarlozing van het onderwijs is een eufemisme. Kostbare leerplichtjaren van kansarme kinderen zijn in meerjarenplannen weggemorst.Samira, Fadla, Tarik, Chantal, Nora, Rania, Furkan, Ouassim, noem ze maar op, de kinderen van een jaar of tien die een aantal zondagen te gast waren op de redactievloer van De Groene Amsterdammer. Ze zijn uit een grote groep aanmeldingen geselecteerd op motivatie en capaciteit om in hun vrije tijd lessen te volgen op de Weekendschool, van ‘docenten uit de werkmaatschappij’, zodat ze hun kennis en ervaring vergroten. Wat tijdens de bijeenkomsten opvalt: ze stellen goede vragen en er ontgaat hun niks. Ze zijn slim en scherp, leergierig, ad rem en geestig. Maar zo goed als ze spreken, zo slecht schrijven ze, grammaticaal. Aan de vooravond van hun middelbareschoolkeuze hebben ze hun taalachterstand niet in het basisonderwijs kunnen bijspijkeren. Deze kinderen behoren tot de groep kwetsbare leerlingen van de samenleving. Ze zijn
    • 09-11-2007Jullie zijn Hollandse kinderengratisKees BeekmansNederland leest, gratis en voor niets, dankzij een actie van het CPNB. Simon Carmiggelt vond De gelukkige klas indertijd ‘een heerlijk boek over het verloren paradijs van onze kindertijd’, maar Kees Beekmans ziet dankzij Thijssen zijn eigen vmbo-leerlingen weer voor zich. Theo ThijssenDe gelukkige klasEen uitgave van de Stichting CPNB ter gelegenheid van Nederland Leest 2007. Tot 16 november gratis verkrijgbaar in de bibliotheek en in het voortgezet onderwijsDe stijl waarin Theo Thijssen De gelukkige klas schreef, is zo natuurlijk, zo gewoon, en tegelijkertijd zo bijzonder dat ik geneigd ben te zeggen dat het daarom zo’n heerlijk boek is. ‘Het is eigenlijk een beetje misdadig wat ik nu ga doen: weer m’n dagboek voortzetten.’ Dat is de eerste zin, en daar is niets gekunstelds aan. Thijssen houdt de lezer heel dichtbij. Maar ik doe hem te kort als ik het succes van dit boek aan de stijl zou ophangen. Voor
    • 07-02-2007De CitocratiegratisKANTTEKENINGEN BIJ EEN ONDERWIJSENQUÊTEAart BrouwerDe Tweede Kamer overweegt een parlementair onderzoek naar het onderwijsbeleid in de afgelopen decennia. Leidt zo’n mini-enquête ergens toe? Over theorie en praktijk van het aloude adagium ‘kennis is macht’.Zoals ieder jaar in de eerste week van februari is de ‘Citostress’ dezer dagen weer vaardig over het basisonderwijs. Duizenden kinderen van groep 8 buigen zich gedurende drie dagen over de ‘Eindtoets’ die hun basiskennis op het gebied van rekenen, spelling, begrijpend lezen, natuurkennis, aardrijkskunde en geschiedenis meet. De uitslag zal bij hun middelbare-schoolkeuze worden ‘meegewogen’, zoals dat heet, samen met het schooladvies van de onderwijzer. Veel ouders hechten weinig waarde aan de Citoscore omdat ze uit eigen ervaring – de toets is voortgekomen uit de ‘Amsterdamse Schooltoets’ en in 1970 landelijk ingevoerd – menen te weten dat de score weinig zegt over je ‘ware’ capaciteiten. Intussen is de toets echter aanzienlijk verfijnd, terwijl bovendien veel capaciteiten die dertig jaar geleden
    • 07-02-2007Toen klas groep werdgratisINTERVIEW MET onderwijzeres blijdorpMargreet FogtelooDe gevolgen van twintig jaar vernieuwingsdrang heeft Pien Blijdorp als juf, soms geamuseerd dan weer verbijsterd, kunnen aanschouwen. ‘Alles moest telkens anders, met een nieuw etiket erop.’Eerst wil Pien Blijdorp kwijt dat ze lesgeven nog steeds een prachtig vak vindt. ‘Werken met kinderen is fijn. Ze zijn spontaan en het zijn net sponsjes; optimaal in staat om op te nemen. Als daar tenminste de ruimte en de tijd voor is.’ Ze zal met groot plezier blijven werken totdat ze over drie jaar 65 jaar wordt. Dan heeft ze 35 jaar lesgeven achter de rug, ruim drie decennia van drastische veranderingen in het basisonderwijs. Nee, ze is niet optimistisch over de toekomst. ‘Het enige wat Den Haag doet om weer grip op het onderwijs te krijgen, is méér administratie. Maar wil het goed komen, dan moet je vanaf de basis opnieuw beginnen. Het is fout gegaan toen de kleuterschool en de
    • 12-01-2007Allemaal hoogopgeleidgratisDe achteruitgang van het onderwijsKoen HaegensOmdat het aantal hoogopgeleiden niet snel genoeg stijgt, maken overheid en onderwijsinstellingen het makkelijker om hoger opgeleid te zijn. Maar almaar lagere eisen zorgen voor een nieuw probleem: er zijn te veel hoogopgeleiden in Nederland.‘Het hbo heeft zich ontwikkeld tot een criminele organisatie.’ Het zijn niet zozeer de boude woorden van professor Arnold Heertje die eind 2006 opvallen in Felix Meritis, als wel de reactie van het publiek. Voor het merendeel oudere leraren, naar eigen zeggen stuk voor stuk al tientallen jaren in het vak, wisselen met elkaar van gedachten op een door Beter Onderwijs Nederland en de Algemene Onderwijsbond georganiseerd debat. Maar als Heertje over de verloedering van het vaderlandse onderwijs en de ‘valsheid in geschrifte’ door de hogescholen spreekt, verandert de zaal in een kokend voetbalstadion. ‘De hbo’s schrijven valse studenten in, ze geven valse vakken en er worden valse cijfers gegeven. Die worden niet langer bepaald door
    • 06-05-2005Met het Nieuwe Leren naar het Stenen TijdperkgratisEssay: Pleidooi voor de ideologie van het Oude LerenPiet Gerbrandy Wie de crisis in het onderwijs te lijf wil gaan door de school als bedrijf te zien en de leerlingen als klanten helpt het naar de verdommenis. Pleidooi tegen de ideologie van het Nieuwe Leren en voor die van het Oude.Kennis komt voort uit ellende. Wie volmaakt gelukkig is, zoals een zuigeling aan de borst van zijn moeder, zal nooit de behoefte ontwikkelen om kennis te verwerven. Dat had Jupiter goed gezien, aldus Vergilius in het eerste boek van de Georgica (vertaling Piet Schrijvers): Zelf wilde de Vader dat landbouw zwaar zou zijn: hij schiep als eerste op methodische wijze het boerenbedrijf en wette het menselijk weten met zorgen; Hij liet zijn koninkrijk niet in kwalijke loomheid verlammen. Vóórdat Jupiter heerste, bedwongen boeren geen akkers, zelfs verdelen van land, grond met een grensscheiding merken was niet geoorloofd, men kende gemeenschapsbezit en de aarde wekte spontaan in grotere vrijheid alles tot
    • 10-02-2010Nil desperandumEssay Het belang van de stam-aoristusPIET GERBRANDY Over de toekomst van het gymnasiale onderwijs is de afgelopen maanden veel inkt gevloeid. In tegenstelling tot wat al die erudiete classici beweren wankelt de wereld helemaal niet als het gymnasium wordt afgeschaft. 'NON VITAE, SED SCHOLAE DISCIMUS', zegt Seneca in een fictieve brief aan zijn leergierige jonge vriend Lucilius, oftewel: het onderwijs is tegenwoordig niet meer gericht op het leven, maar op de school. De school is een in zichzelf gekeerd instituut geworden, met eigen waarden, tradities en protocollen, die nog maar weinig te maken hebben met de praktijk van het dagelijks leven. De afzonderlijke disciplines blinken uit in esoterisch jargon dat tot doel heeft de niet-ingewijde buiten te sluiten, waarbij de vraag of de woorden buiten het eigen vakgebied ook nog iets betekenen irrelevant is geworden. Seneca, zo veel moge duidelijk zijn, vindt dat een verkeerde zaak. In zijn optiek dient alle onderwijs in het teken te staan
    • 22-08-2008StudentenspecialgratisHet rapport-Dijsselbloem zei hardop wat iedereen al dacht: de kwaliteit van het onderwijs daalt. Maar wat moet die kwaliteit zijn?Bij het begin van het academisch jaar staat De Groene Amsterdammer stil bij het belangeloze leren, waar juist de universiteit toe zou moeten bijdragen.Filosoof Grahame Lock hekelt de cultuur van de huidige academie. Schrijver Pascal Mercier pleit voor Bildung. De University Colleges proberen te voldoen aan de roep om een brede vorming.
    • 22-08-2008‘Bildung is iets voor in het weekend’gratisINTERVIEW MET GRAHAME LOCKJOOST DE VRIESIn het hoger onderwijs regeert het businessmodel. Daarin is geen plaats voor academische verbreding. Op een enkele plek is daaraan te ontsnappen. Maar de student moet zelf op zoek. Filosoof Grahame Lock: ‘Maak je eigen Bildung.’TWEE KLEINE BERICHTEN, uit de kranten van afgelopen maandag.Eén: in Bussum is de eerste privé-basisschool van Nederland geopend. De vier ingeschreven kinderen zijn verwelkomd met taart en champagne (voor hun ouders). De school is gestart door oud-onderwijzers, uit onvrede over het huidige onderwijssysteem. De moeder van Daan, een van de leerlingen, legt in een citaat uit dat haar zoon in het reguliere onderwijs te weinig aandacht krijgt: ‘Hij is snel afgeleid, maar eigenlijk is dat logisch als je in een klas zit met dertig anderen.’ De vier leerlingen hebben zeven mensen tot hun beschikking: een onderwijzer, een zorgcoördinator, twee onderwijsassistenten, een psycholoog, een gymleraar en een handenarbeiddocent. De ouders betalen per jaar 12.500 euro. De
    • 22-08-2008In het rijk van HumboldtgratisANTOINE VERBIJDe enige actie die Duitse studenten nog voeren, is die voor een crèche op de universiteit. Het Bildungsideaal van Humboldt vinden de studenten – ook die van de Humboldt Universiteit in Berlijn – minder van belang.BERLIJN – Het ziet er machtig Pruisisch uit. Wie het voorhof van de Humboldt Universiteit aan de boulevard Unter den Linden betreedt, loopt tussen twee imposante standbeelden door. Links Wilhelm von Humboldt, de grote staatsgeleerde, rechts zijn broer Alexander, de grote ontdekkingsreiziger. Wie door het gietijzeren hek gaat, weet dat hij niets weet. Vergeleken met deze mastodonten van de kennis is elke hedendaagse intellectueel een brabbelende kleuter.Wilhelm stichtte de universiteit in 1810. Lange tijd heette ze de ‘Friedrich-Wilhelms-Universität’, naar de Pruisische koning van toen. In 1949 veranderden de volksrepublikeinen van de DDR de naam in ‘Humboldt-Universität’. En tegen de grijze marmeren trappen van de hal schroefden ze in stemmig zwart de spreuk: ‘De filosofen hebben
    • 22-02-2008De open deur moet telkens ingetraptgratisONDERWIJS EN RECHTSSTAATAukje van RoesselDe presentatie van het rapport over twintig jaar onderwijsvernieuwing viel samen met die van het rapport over de kernwaarden van de rechtsstaat. Inhoudelijk hebben beide rapporten direct met elkaar te maken.Vrijheid, gelijkwaardigheid en solidariteit zijn de kernwaarden van de Nederlandse rechtsstaat. Het lijkt een open deur. Maar ideologisch denken en het onvoldoende in acht nemen van die waarden leidden tot een verwaarlozing van een kerntaak van de overheid: het zeker stellen van deugdelijk onderwijs. Bij hoog en bij laag werd volgehouden dat het toeval was. Er zou zelfs gevreesd zijn dat er geen aandacht zou komen voor de presentatie van het rapport over de kernwaarden van de rechtsstaat, omdat een paar uur eerder de parlementaire onderzoekscommissie onder voorzitterschap van het pvda-kamerlid Jeroen Dijsselbloem met haar oordeel over twintig jaar onderwijsvernieuwing naar buiten zou komen. Dat oordeel was hard: de overheid heeft een van haar kerntaken, het zeker stellen van deugdelijk
    • 16-11-2007Complot?gratisEconomieBas Jacobs
    • 02-11-2007LerarensalarisgratisEconomieBas Jacobs
    • 07-02-2007‘Het ligt aan de kaalslag’gratisINTERVIEW MET LERAAR DE LA PORTERutger van der HoevenMet bijna dertig jaar in het onderwijs heeft leraar Richard de la Porte alle vernieuwingen zien langskomen die een parlementaire commissie nu gaat onderzoeken. Hij hoopt op een grote omslag, maar ergert zich ook aan het opgewonden debat.Het Bertrand Russell College in Krommenie trekt de leerlingen van de Zaanstreek, van de dorpen met hun curieuze mengeling van klassiek polderlandschap, steeds uitdijende nieuwbouwwijken en de restanten van de zware industrie die hier al in de negentiende eeuw neerstreek. The world leader in linoleum in het geval van Krommenie. ‘Ik was hier vijftien jaar de benjamin’, zegt Richard de la Porte (1955), een kalme, opgeruimde vijftiger die 28 jaar voor de klas heeft gestaan en na verschillende functies in de schoolleiding nu afdelingsleider is voor bovenbouw vwo. Hij heeft zowel ervaring in het op schoolniveau doorvoeren van de Zoetermeerse plannen die nu een parlementair onderzoek zullen ondergaan, als ervaring met hoe die
    • 19-01-2007Een docentvijandig landgratisHoofdcommentaarAart Brouwer
    • 08-03-2006We moeten elitair durven zijngratisInterviewPiet GerbrandyHoogleraar Geert Buelens over hartstocht, goede poëzie en enthousiaste studentenHet gebouw aan de Utrechtse Trans waarin de vakgroep neerlandistiek huist, is een labyrint van ondoorzichtig aan elkaar gekoppelde panden. De kamer van de nieuwe hoogleraar moderne letterkunde kan alleen bereikt worden via een andere kamer, die leeg staat. Aan het eind van een nauwe gang op de bovenste etage, in een smal, spits toelopend hok, werkt Geert Buelens (1971) achter zijn computer een boterham weg. Is de situering van zijn kantoor typerend voor de rol die hij speelt? Is de Nederlandse letterkunde een vak in de marge geworden, nu het cultuurlandschap wordt gedomineerd door Talpa, ‹Spits› en Dan Brown en de universiteiten worden gestimuleerd om geld te verdienen met economisch nuttig onderzoek? Of beweegt Buelens zich zelf aan de marge van de neerlandistiek, die zich misschien nog altijd introvert bezighoudt met de bronnen van Leopold en de komma bij Krol?
    • 03-12-2004Het gymnasiumgratisEssay: Gaan de barbaren de boel overnemen?Piet GerbrandyIs het realistisch om het klassieke-talenonderwijs met de tijd mee te laten gaan? Of staan de barbaren op het punt de tent over te nemen?«Ik daagde de jongens met vriendelijk vermaan en lankmoedige tucht uit om door het wrange tot de zachte kern van succes te komen, zodat ze de zoete vrucht van de bittere wortel zouden plukken. Als ze daarna hun mannentoga hadden aangetrokken en de onstuimige adolescentie hadden bereikt, leidde ik hen naar een goede levenswandel, een goede vakkennis en een krachtige welsprekendheid, ook al weigerden ze het juk van mijn gezag te torsen en lieten ze hun monden niet beteugelen met een getand bit. Hard was het om ze in de hand te houden, een moeizame ervaring met zelden enig effect, als ik mijn jarenlange ondervinding overzie, mijn pogingen met zachte censuur de jeugd die niet wilde leren te besturen. Ik verdroeg het allemaal, totdat ik op
Meest_gelezen