J.M. Coetzee

Dossier_321
foto credit: Bert Nienhuis
    • 03-02-2010Wie denkt de zondaar dat-ie is?ARNON GRUNBERGBestelJ.M. Coetzee, Zomertijd. € 22,90 Bij J.M. Coetzee's verjaardag (70) staat Arnon Grunberg stil bij diens mening over bekentenisliteratuur. In 1985 schreef de Poolse dichter en Nobelprijswinnaar Czeslaw Milosz het gedicht Een bekentenis:Here God, ik hield van aardbeienjamEn de donkere zoetheid van een vrouwenlichaam.Maar ook van ijskoude wodka, haringen in olie,Van geuren: kaneel en kruidnagelen.Dus hoezo ik een profeet? Waarom zou een geestIemand als mij bezoeken? Zoveel anderenZijn terecht uitverkoren, geloofwaardig.En wie zou mij geloven? Want men zagHoe ik me op het eten wierp, roemers leeg,En gretig naar de hals van de serveerster kijk,Gebrekkig en me daarvan bewust. Belust op grootsheid,In staat haar waar ook te herkennen.En toch niet helemaal helderziende,Wist ik wat er overblijft voor minderen, als ik:Een festijn van kortstondige hoop, een verzameling hovaardigen,Een toernooi van gebochelden, de literatuur.1Het gedicht kan worden gelezen als een opsomming van ironische maar ook weemoedige relativeringen. In de eerste plaats van de
    • 30-09-2009De angst voor grote vragengratis WILLEM JAN OTTENJ.M. COETZEE ZOMERTIJD Vertaald door Peter Bergsma Cossee, 297 blz., € 22,90Toen ik in 1970 in Amsterdam filosofie ging studeren was er juist een verbod afgekondigd op het stellen van zingevingsvragen. Ik heb te weinig wijsgerig vernuft om me te herinneren hoe de officiële redenering van de op dat moment dienst doende analytische filosofie ook alweer ging, maar het kwam erop neer dat ‘heeft het leven zin?’ een onzinvraag moest worden genoemd.We werden uitgenodigd om blij te zijn dat het leven geen zin had.Mij leek het aanvankelijk een grote sprong voorwaarts in mijn leven, dat welbeschouwd nog moest beginnen. Maar in de collegezalen sloeg er iets toe wat ik tot op dat moment nog niet zo rigoureus had leren kennen: een intense verveling. Filosofie werd gegeven in de verleden tijd – ik leerde niet denken, maar weten wat er gedacht was. En zo er wél ter plekke gedacht werd, dan
    • 27-05-2009Dahlia’s in een onbarmhartig landgratisVerfilming van Coetzee’s roman DisgracePAULINE TERREEHORSTHet leven kent geen genade. Het desolate landschap in de film Disgrace biedt ook geen enkele ontsnappingsmogelijkheid. Het is tuinieren tegen de klippen op.DE FILM VERBEELDT de eenzaamheid het best. Of het nu de cowboy is die alleen komt en weer alleen vertrekt, na orde op zaken gesteld te hebben, nooit mooier verbeeld dan in George Stevens’ Shane, of de vreemdeling die verdwaalt in een metropool, zoals in Sofia Coppola’s Lost in Translation, het beeld van de eenzame man of vrouw die zich een weg zoekt onder barre omstandigheden in een genadeloze omgeving, blijkt goed te passen bij de toeschouwer die in een donkere zaal ook op zichzelf en zijn fantasie is teruggeworpen. In dat opzicht was Disgrace al filmisch voordat iemand zich meldde om deze veel bekroonde roman van J.M. Coetzee uit 1999 (onderscheiden met onder meer de Booker Prize) te verfilmen.Waarom koos Coetzee uit de vele aanbiedingen die
    • 19-08-2005«Schrijven is bedenken»gratisJ.M. Coetzee, Langzame manJacq VogelaarJ.M. Coetzee Langzame man Uit het Engels (Slow Man) vertaald door Peter Bergsma Cossee, 284 blz., e 19,90Hoe eenvoudiger Coetzee het zijn le zers maakt, hoe moeilijker het wordt – of zelfs problematischer. Maar wat is «het»? Dit boek, de manoeuvres die Coetzee uitvoert met behulp van de schrijfster door wie hij zich sinds Elizabeth Costello laat vergezellen, of het type literatuur waar hij in verzandt? De ro man van Costello was overzichtelijk. De oudere schrijfster houdt lezingen over onderwerpen als het kwaad, erotiek, realisme en de Afrikaanse roman. Coetzee heeft de naam dat hij als het om meningen gaat nogal terughoudend reageert. Dat betekent niet dat hij zich buiten zijn romans nergens over wil uitspreken, integendeel, hij wil het alleen op zijn manier, op papier liefst, waar hij kan nadenken. In de nieuwe ro man zegt de hoofdpersoon tegen Costello dat schrijven louter een kwes tie van bedenken is.
    • 11-10-2003De fluistering van een schipbreukelinggratisWitte angst in Zuid-AfrikaGawie KeyserJ.M. Coetzee werd schrijver terwijl in Zuid-Afrika revolutie in de lucht hing. Een reis terug in de tijd naar een gevaarlijk land. Het is 1986, het jaar waarin J.M. Coetzee zijn roman Foe publiceert. Ik woon in Troyeville, een tamelijk vervallen buurt in het centrum van Johannesburg. Ooit, zo heb ik me laten vertellen, scheurden hier gangsters door de straten, al schietende. De gangsters zijn er niet meer, of ze moeten de gedaante hebben aangenomen van de sloebers die een keer mijn autoradio stalen door nota bene de voorruit kapot te slaan. Deze «gangsters» laten zich overigens alleen ’s nachts gelden. Overdag is Troyeville een oase van rust. Tegenover mijn huis is een lagere school. Als ik ’s middags wakker word na de vorige nacht avonddienst bij de krant te hebben gedraaid, hoor ik de kinderen spelen. Ik kijk bij het raam van mijn woonkamer naar buiten. Ik zie zwarte
    • 11-10-2003Hoe een eigen leven te makengratisProfiel J.M. CoetzeeJacq VogelaarHet proces van een schrijver die zich een nieuwe identiteit aanmeet, dat is wat Nobelprijswinnaar J.M. Coetzee fascineert. Zelf heeft hij nooit ergens bij gehoord en had dus niets om zich mee te vereenzelvigen. Soms voel je je als lezer minder een volgzaam schaap dan een herder, heel soms. Zo’n schepersopwelling had ik eens, een jaar of vijftien geleden, toen ik voor in een boekhandel — voorin is de afdeling «afgeprijsd» zodat overtollig drukwerk snel de deur uit kan — stapels van alle vertaalde boeken van een auteur zag staan wiens werk mij na aan het hart lag. Ik heb van elke titel een fikse stapel ingeslagen en her en der uitgedeeld. De schrijver figureerde toen al op de Nobelprijskandidatenlijst (een woord waarmee ik toen nog een partijtje scrabble won), en is pas sinds 1992 (IJzertijd) door een andere uitgever vlotgetrokken. Inmiddels is hij wereldberoemd, je zou alleen wensen dat
    • 01-06-2002Voortijdig middelbaargratisBoek van de Maand: J.M. Coetzee - Portret van een jongemanPieter van Os, Solange Leibovici, Jacq Vogelaar en Sander PleijDe juryleden selecteren uit het boekenaanbod ieder een titel. Deze maand koos Solange Leibovici Irlanda en Natalia van Espido Freire, Jacq Vogelaar Indian Summer van Jens Christian Grøndahl en Sander Pleij Eigen tempo van Rebecca Miller. Pieter van Os koos voor Portret van een jongeman van J.M. Coetzee. Nadat de juryleden elkaars genomineerden hadden gelezen, werd Portret van een jongeman verkozen tot Boek van de maand. J.M. Coetzee Portret van een jongeman Uitg. Cossee Vertaald door Peter Bergsma 208 blz., € 18,90 Voor grote kunst moet worden geleden, en niet zo’n beetje ook. Doordrenkt met het calvinisme van zijn vaderland Zuid-Afrika, en met de romantische preoccupaties die hij opdeed in de bibliotheken van zijn schooljaren, vertrekt een negentienjarige jongen begin jaren zestig naar Londen. Daar moet het gebeuren, en zal de Zuid-Afrikaan in de voetstappen treden van zijn helden T.S. Eliot en Ezra Pound, mensen van een andere soort dan
    • 15-12-1999Het zwijgen van een dochtergratisJacq VogelaarIn Coetzees roman 'In ongenade' kijken we mee met een vader die door zijn zwijgende dochter wordt afgeweerd. Ze schiet hem dood als ze hem met een vrouw in bed betraptDE HOOFDPERSOON in de laatste, veelgeprezen en met de Booker Prize bekroonde roman van J.M. Coetzee, In ongenade, is een man, maar belangrijker is waarschijnlijk zijn kijk op vrouwen. 'De halve literatuur gaat erover: jonge vrouwen die zich onder het gewicht van oude mannen uit worstelen ter wille van de soort.' Aldus David Lurie, een vijftiger die van de universiteit is verbannen om een affaire met een studente. De spreuk lijkt een echo van een bepaald slag bioculturele theorieën waar Freud en Darwin overheen zijn gevlogen als een kip over de soep. Zeggen dat de halve literatuur daarover gaat, is net zo kippig als de eerste indruk van de roman geloven dat het over een oudere man en een jonge
    • 16-11-1994De neger en de nymfomaangratisMarnel BreureAls we de vele romans moeten geloven die erover zijn geschreven, loopt de liefde tussen zwarte mannen en blanke vrouwen altijd fataal af. Wordt het 'andere land' van Baldwin dan nooit bereikt?OP DE EERSTE pagina van J. M. Coetzee's roman Foe (1986) spoelt een blanke vrouw, gekleed in niet meer dan een onderrok, op een onbewoond eiland aan. Of beter gezegd, een bijna onbewoond eiland: als de vrouw zich op het zand te drogen legt, valt er een donkere schaduw over haar heen. Tot haar grote schrik bevindt ze zich in gezelschap van een zwarte man, 'naakt op een grove lange onderbroek na'. De eilandbewoner loodst de drenkelinge over een oplopend pad het binnenland in, waarbij ze binnen de kortste keren haar voet bezeert. De vrouw is in ieder opzicht overgeleverd aan het onbekende: 'De neger bood me zijn rug aan, gebarend dat hij me zou dragen. Ik aarzelde om
    • 14-10-2009In goed vertrouwen op een betere wereldgratisXANDRA SCHUTTEWat begrijpen we werkelijk van het leven in een totalitaire staat? En wanneer mogen we een ander veroordelen? Milan Kundera schreef over de bizarre vormen van verraad én leerde ze kennen in de realiteit.Het zou de plot van een roman kunnen zijn. Hoofdpersoon is een Tsjechische schrijver die les geeft aan de filmacademie en in de jaren zestig twee romans schrijft die het communisme bespotten. Tijdens de Praagse Lente vliegen ze de winkel uit, met honderdduizenden tegelijk. Na de Russische invasie raakt hij zijn baan kwijt en worden zijn boeken van de planken van de boekhandel en bibliotheken verwijderd. Zeven jaar later, in 1975, propt hij wat kleren en boeken in de kofferbak van zijn auto en rijdt met zijn vrouw naar Frankrijk, waar hij uitgroeit tot een van de meest gelezen Oost-Europese auteurs, een scherpzinnige anatomist van het sovjetcommunisme. Als geen ander weet hij voelbaar te maken hoe de
    • 22-07-2009Vluchten voor de persoonlijkheidgratisXANDRA SCHUTTEDe genadeloze portretten van J.M. Coetzee’s hoofdpersonen zijn zo vertrouwd dat je je gaat afvragen hoe genadeloos ze werkelijk zijn.J.M. COETZEE ZOMERTIJD Vertaald door Peter Bergsma Cossee, 297 blz., € 22,90 ‘Meneer Vincent, voor u is John Coetzee een groot schrijver en een held (…). Voor mij daarentegen – neem me niet kwalijk dat ik dit zeg, maar hij is dood, dus ik kan zijn gevoelens niet kwetsen – voor mij is hij niets. Hij is niets, was niets, alleen maar een ergernis, een blok aan mijn been. Hij was niets en zijn woorden waren niets.’Aan het woord is Adriana, een Braziliaanse danseres die in de jaren zeventig in Zuid-Afrika was aangespoeld. Ze is een van de vrouwen die ‘meneer Vincent’ heeft geïnterviewd voor zijn biografie over John Coetzee. De biograaf concentreert zich op de periode van 1972 tot 1977, toen Coetzee na een jarenlang verblijf in Engeland en Amerika terugkeerde
    • 15-08-2007De goddelijke vonkgratisDagboek van een slecht jaarMarja PruisJ.M. CoetzeeDagboek van een slecht jaarCossee, 190 blz., € 22,90 Halverwege zijn nieuwe roman Dagboek van een slecht jaar levert Coetzee bij monde van zijn schrijvende hoofdpersonage een idee voor een verhaal. Misschien moet ik hier eerst bij vermelden dat, zoals de titel al aangeeft, de roman is opgebouwd uit genummerde dagboekaantekeningen. ‘Idee voor een verhaal’ is aantekening nummer 10 uit het tweede dagboekdeel. Het idee behelst de confrontatie – tijdens een universiteitscongres – van een beroemde romanschrijfster met een zeer gestudeerde professor in iets even gespecialiseerds als obscuurs. Ze komt tot de schokkende ontdekking dat waar zij in de watten wordt gelegd en ieder woord uit haar mond op een dankbaar publiek kan rekenen, het arme professortje ergens op een bank moet slapen en amper toehoorders trekt. Als ze dit onrecht aankaart bij de organiserende decaan luidt zijn verweer dat dergelijke geleerden absoluut niet zo slecht af zijn als
    • 06-12-2003Coetzee op zijn wenken bediendgratisJohn Maxwell Coetzee, Elizabeth Costello: Eight LessonsJacq VogelaarAls literatuur bijgeloof wordt, doet het er niet meer toe wat iemand schrijft, als de beroemde schrijver maar aan de eredienst meedoet. Zouden ze vorige maand in Stockholm geweten hebben dat John Maxwell Coetzee zijn lezers al jaren voor het lapje houdt? Een grap van Coetzee is natuurlijk ook een serieuze grap. Het is allemaal begonnen toen hij in 1997 in Princeton werd uitgenodigd om de Tanner-lecture te houden. Tot verwarring van mensen die een discussie met hem wilden, las hij twee verhalen voor over een oudere Australische schrijfster die lezingen houdt, over dieren. Hij liet haar de stelling lanceren dat er tussen de genocide in de vernietigingskampen en de dagelijkse holocaust in de slachthuizen geen wezenlijk verschil is; ook nu miljoenen zwijgende medeplichtigen. In de Nederlandse uitgave Dierenleven (2001) werd niet eens meer vermeld dat Coetzee de lezingen zelf had gehouden. Dat gebeurt ook niet in Elizabeth Costello: Eight
    • 11-10-2003Waarom Coetzee naar Australië vertrokgratisDe man die nooit ergens bij hoordePeter Vermaas
    • 13-09-2003Beelden van het kwaadgratisJ.M. Coetzee, Elizabeth CostelloJacq VogelaarLezend over afstomping door de dagelijkse stroom van beelden van geweld, mag je je afvragen of de voortdurende afweer niet even afstompend werkt. Want dat komt in feite neer op gemakzucht: niet willen zien, niet willen kijken Coetzee heeft een ideeënroman geschreven. Dat is in zoverre waar dat elk van de zes hoofdstukken om een idee draait, of liever om een begrip — werkelijkheid, orale cultuur, humanisme, kwaad, goddelijkheid, geloof — waarna in een kort slotwoord alle woorden letterlijk tussen aanhalingstekens worden gezet. In Lives, een boek met lezingen, voerde J.M. Coetzee een oudere Australische schrijfster sprekend op: Elizabeth Costello. Het nieuwe boek is naar haar genoemd en zij is ook de hoofdpersoon aan wie Coetzee de ideeën toeschrijft. Dat kan een literaire truc lijken; in elk geval is het een bewuste manoeuvre waarvoor in het eerste hoofdstuk «Realisme» een regieaanwijzing wordt gegeven. Als ideeën vaak de vorm van spreuken
    • 14-04-2001Dieren begrijpen de dood nietgratisJ.M. Coetzee, DierenlevenSolange LeiboviciMogen wij beesten genadeloos afslachten? Over deze vraag debatteren de personages in Coetzees ‹Dierenleven›. Een korte roman die pijn doet. De Australische romanschrijfster Elisabeth Costello is uitgenodigd door de universiteit van Appleton om een lezing en een gastcollege te komen geven. Aan dezelfde universiteit is haar zoon John als hoofddocent natuur- en sterrenkunde verbonden. Johns vrouw Norma is een werkloze filosofe. Elisabeth heeft te kennen gegeven niet over haarzelf of haar werk te willen praten, maar over dierenrechten. Elisabeths bezoek verloopt stroef en onbevredigend, zowel professioneel als persoonlijk. Wanneer zij drie dagen later weer vertrekt, heeft ze niemand kunnen overtuigen van haar ideeën over dierenmishandeling, dierproeven en vegetarisme. Elisabeth is geen begenadigd spreekster. Haar argumenten zijn zwak en lijken zelfs goedkoop, vooral waar zij parallellen trekt tussen de dood van miljoenen joden in Duitse concentratiekampen en het leed dat dieren wordt aangedaan in bio-industrie, abattoirs, laboratoria en tijdens veetransporten. Zij
    • 12-11-1997Eens en voor altijd misplaatstgratisJacq VogelaarTOEN HIJ twee jaar geleden in Nederland werd uitgenodigd om een lezing over de roman te komen houden, verbood de Zuid-Afrikaanse schrijver John Coetzee dat hem vragen zouden worden gesteld over zijn persoon, over collega's, politiek en wat al niet. Uiteindelijk wilde hij in een openbaar gesprek alleen praten over de lezing die hij zojuist had gehouden, 'Wat is realisme?'In oktober werd er in Frankrijk een boekenweek gewijd aan de Zuid-Afrikaanse literatuur, waaraan ook Coetzee zou deelnemen. Tegenover Le Monde weigerde hij een gesprek over welk onderwerp ook, en de lezing die hij in Aix-en-Provence zou houden, 'Wat is realisme?', was waarschijnlijk dezelfde. Ter compensatie citeerde Le Monde fragmenten uit het boek Doubling the Point (1992), dat een aantal essays van Coetzee bevat over onder meer Beckett, volkscultuur, Kafka, autobiografie, censuur en Zuid-Afrikaanse schrijvers, elk onderdeel voorafgegaan door een gesprek van David Attwell met de auteur, waarin hij reageert op
Meest_gelezen