Karel van het Reve

Karel_vh_reve
Karel van het Reve was een ironicus pur sang. Als geen ander kon hij geveinsd onwetend zijn. Voor zijn grote thema, de verschrikking van het totalitarisme, was dat noodzakelijk: Van het Reve’s ironie was het beste wapen tegen elk dwingend geloof.
    • 31-03-2010Zelf lezenThijs LijsterIn 1978 veegde Karel van het Reve in zijn Huizingalezing de literatuurwetenschap van tafel. De collegebanken trillen nog steeds na. Is die wetenschap inderdaad zo waardeloos? Karel van het Reve, Verzameld Werk 4: Uren met Henk Broekhuis, Het raadsel van de onleesbaarheid, Een dag uit het leven van de reuzenkoeskoes, artikelen, columns, kritieken. € 45,- 8 december 1978 was een traumatische dag voor de literatuurwetenschap. Het was de dag waarop Karel van het Reve in de Pieterskerk in Leiden zijn beroemde Johan Huizingalezing gaf, getiteld Het raadsel der onleesbaarheid, een nietsontziende kritiek op deze academische discipline. Dat hij een gevoelige snaar had geraakt, bewezen de vele reacties, door Van het Reve zelf geïnventariseerd in het artikel Wat waren ze kwaad, dat samen met de lezing werd opgenomen in de bundel Een dag uit het leven van de reuzenkoeskoes (1979). De kritiek op Van het Reve kwam vanuit alle hoeken, was
    • 28-11-2008De methode-Karel van het RevegratisXANDRA SCHUTTEKarel van het Reve was een ironicus pur sang. Als geen ander kon hij geveinsd onwetend zijn. Voor zijn grote thema, de verschrikking van het totalitarisme, was dat noodzakelijk: Van het Reve’s ironie was het beste wapen tegen elk dwingend geloof.EERST WAS ER zijn reputatie. Op het moment dat ik zijn naam leerde kennen, zag ik meteen wat die teweegbracht. Stotterende verontwaardiging, als het een beetje meezat zelfs een bescheiden driftaanval. Het was 1982 en ik kreeg als eerstejaarsstudent Nederlands de eerste beginselen van de literatuurwetenschap bijgebracht. Het was vier jaar nadat Karel van het Reve in Het raadsel der onleesbaarheid de erbarmelijke stijl van de academische literatuurbeschouwers aan de kaak had gesteld. Wat waren ze kwaad luidde de titel van zijn stuk waarin hij de reacties van de literatuurwetenschappers op zijn Huizinga-lezing tegen het licht hield – en kwaad waren ze nog steeds. Alsof Van het Reve zijn lezing
    • 28-11-2008De jonge jaren van Karel van het RevegratisTHEODOR HOLMANHalf december verschijnen bij Van Oorschot de eerste twee delen van het Verzameld werk van Karel van het Reve, ironicus pur sang. In deze special een niet eerder gepubliceerd fragment over arrestatie door de Duitsers, mijmeringen van bewonderaars over hún Karel en, om te beginnen, een korte bestudering van Karels jonge jaren door Theodor Holman.BIJ DE BESTUDERING van Karel van het Reve kom je een vervelend probleem tegen: zodra je denkt iets te pakken te hebben, lijkt Karel dat uit je handen te slaan.Je wilt hem bijvoorbeeld bestuderen omdat je hem zo goed vindt schrijven. En je vindt hem zo goed schrijven omdat hij zo goed kan redeneren. Je zou best door hem beïnvloed willen raken. Wat is dan een passage die je van Karel zo goed vindt? Dat is bijvoorbeeld die waarin Karel schrijft over invloed: ‘Daar is erg veel over geschreven, waarbij in het voorbijgaan moge worden opgemerkt
    • 28-11-2008‘Arrestatie, vrijlating’gratisVOORPUBLICATIE UIT ‘VERZAMELD WERK’KAREL VAN HET REVEIn Karel van het Reve’s literaire nalatenschap bevinden zich enkele manuscripten met autobiografische verhalen, geschreven in de oorlogsjaren 1944-’45. De arrestatie van Karel en Gerard van het Reve (beiden leerling van de Grafische School) vond plaats half oktober 1941. Tini is Jozina Israël, Karels latere echtgenote.OP EEN WOENSDAGMORGEN kwam ik uit school met de bedoeling ’s middags de boekhoudles te verzuimen en naar Tini te gaan, die om 1 uur uit de Camperstraat zou komen. Eerst wilde ik haar gaan afhalen, maar later besloot ik me eerst te scheren. Zo kwam het dat ik nog thuis was toen er gebeld werd. Gerard deed open en kwam weer de kamer binnen en zei: ‘Twee heren van de recherche.’ Ik schrok hevig. De twee heren kwamen binnen. Ze deden heel beleefd en spraken van ‘Mevrouw’ en ‘heren’. ‘Hebt u hier nog werken staan van uw man?’ vroegen ze. Ze haalden veel boeken
    • 10-01-2004Zijn schrille gelijkgratisKarel van het ReveKees ’t HartKarel van het Reve stelde de zaken meestal direct op scherp en weigerde de nuances van de literaire geschiedschrijving serieus te nemen. Het was niet eens de moeite waard daarover te debatteren. Uiteindelijk was hij niet meer in staat om anderen te bewonderen. Leg de ideeën van wereldberoemde filo sofen en wetenschappers half uit en toon vervolgens met droogstoppelargumenten aan dat ze niet deugen. Ziehier de werkwijze van Karel van het Reve (1921- 1999), die in de jaren zeventig en tachtig van de vorige eeuw naam verwierf als «gevreesd polemist». Met Het geloof der Kameraden uit 1969, waarin hij de officiële communistische leer van de Sovjet-Unie met veel venijn, bravoure en retorisch vertoon platwalste, zette hij de toon. En die was in hoofdzaak pesterig. Op de achterkant van mijn editie van dit werk uit 1971 kijkt hij grijnzend, overdreven stoer en vooral ironisch in de camera: Karel van het Reve
    • 10-03-1999Van de straatgratisDoeschka MeijsingEen schrijver komt, zo wil het bijgeloof, in de hemel en Petrus zegt: '('t is even afzien, maar het went'. Karel van het Reve zou de laatste zijn die er moeite mee had. Hij hoort zich 'mild' noemen, en 'vanzelfsprekend erudiet', 'de meest Hollandse schrijver' en 'een pestkop' en 'een van de grootste schrijvers die het Nederlandse taalgebied heeft voortgebracht' en zijn antwoord zou zijn: 'Daar weet ik allemaal niets van'.Je vraagt je soms af wat je zou willen dat de mensen het liefst deden als je gestorven was. Heel hard huilen bijvoorbeeld, of juist veel koper- en slagwerkmuziek laten horen. Maar misschien zou je toch het meest verlangen dat ze iets deden wat je al vele jaren vóór je dood terloops had laten vallen in de hoop dat ze het zouden inwilligen, zonder dat je daar nadrukkelijk om hoefde te vragen.Toen ik afgelopen zaterdag, op het uur dat Karel
    • 20-12-1995De zuinige van het RevesgratisTheodor HolmanDe zuinigheid van Gerard en Karel van het Reve is bijna legendarisch. Maar zijn ze ook gierig? Nee hoor. Hanny Michaelis werd door haar echtgenoot Gerard vaak getrakteerd. Op bedorven snoep en vis.AFGELOPEN MAAND ontving Hanny Michaelis de Anna Bijns-prijs. Tijdens een tv-interview met Hanneke Groenteman zei ze nadat ze de felicitaties in ontvangst had genomen: 'Ja, dank je - en de prijs is belastingvrij.'Zij wist dat als geen ander. Zij speelde jarenlang een voorname rol in de Vereniging voor Letterkundingen en wist uit dien hoofde van de financiele hoed en de rand. Dat met name literaire prijzen belastingvrij zijn, danken wij aan haar voormalige echtgenoot Gerard Reve.Reve won in 1963 de Amsterdamse Novellenprijs voor zijn in 1961 bij Van Oorschot verschenen novellenbundel Tien vrolijke verhalen. Het was in zijn arme tijd - hij probeerde te leven van de pen, en dat lukte toen nog niet al te best. De
    • 01-04-2009De schaduwuniversiteitgratisXANDRA SCHUTTERaster is ter ziele. In zijn indrukwekkende geschiedenis heeft het intellectuele, filosofische en tegendraadse tijdschrift ons leren lezen, denken en van literatuur houden. Adieu!Het begon met Raster 18 uit 1981, over Gustave Flaubert. Het was het eerste nummer van het tijdschrift dat ik las, want Flaubert kende ik, althans zijn Madame Bovary had ik, zoals het heet, verslonden en ik had geleerd wat ‘bovarysme’ was: een onbestemd gevoel van ontevredenheid dat zich in het bijzonder manifesteert bij jonge nerveuze vrouwen en dat zich vertaalt in vergeefse ambities en een vlucht in de verbeelding en romantiek. De romantische dromen worden gevoed door romantische fictie.Raster liet me niet alleen kennismaken met een onbekende kant van Flaubert, die van zijn roman over de onbeduidende kantoorklerken Bouvard en Pécuchet, maar zorgde ook voor ontnuchtering. Ik mocht dan wel op de hoogte zijn van de term ‘bovarysme’, ik was, om met Jacq Vogelaar te spreken,
    • 28-11-2008Met Karel in de clinchgratisMAARTEN ‘T HARTMijn KarelMET KAREL VAN HET REVE had ik meer meningsverschillen dan met vergelijkbare leermeesters. Over Freud, de godsdienst, de literatuurwetenschap, Dostojevski verschilden wij niet van mening, en voetstoots heb ik van hem aangenomen dat het marxisme niet deugde, maar over de muziek, de evolutietheorie, Vestdijk en Walter Scott dachten wij totaal anders. Mij verraste hij een keer met de mededeling dat Carl Philipp Emanuel Bach een groter componist was dan zijn vader, maar die mening vond ik zo absurd dat ik heb geweigerd daarover te discussiëren. Onbegrijpelijk vond ik ook dat hij, terwijl hij toch in Russische cultuur geïnteresseerd was, al die fantastische Russische componisten met een schouderophalen afdeed. Zelfs over Tsjaikovski, een componist die minder muzikale naturen nog vermag aan te spreken, zei hij een keer onderweg in de auto van Haarlem naar Amsterdam tegen mij dat hij eenvoudig niet kon begrijpen dat enig mens diens muziek ooit mooi
    • 28-11-2008Het nadeel van de leesbaarheidgratisJORIS VAN CASTERENMijn KarelOVER HET WERK VAN Karel van het Reve zou eigenlijk niet geschreven moeten worden. Het is zo helder dat het niemands uitleg nodig heeft. ‘Mijn nadeel is dat ik duidelijk ben’, schreef Van het Reve in een van zijn stukjes. ‘Je kunt wat ik zeg of schrijf begrijpen.’ Hij had het idee dat hij door die duidelijkheid niet serieus genomen werd. ‘Ik begrijp het, denkt de lezer of toehoorder, dus kan het nooit wat zijn.’Duidelijk schrijven is het moeilijkste wat er is. Bijna niemand kan het. Gewone mensen niet, de meeste schrijvers ook niet. Alleen daarom al is het mooi dat zijn Verzameld werk aan het verschijnen is. Dat Verzameld werk is een ode aan de duidelijkheid, een oorlogsverklaring aan wartaal die voor bellettrie wordt aangezien.Ik ben benieuwd hoe de faculteiten literatuurwetenschap reageren nu Karel van het Reve gecanoniseerd is. Ze kunnen niet meer om hem heen, dat is
    • 08-05-2004Vertegenwoordiger van de beschavinggratisGer Verrips, Biografie van Karel van het ReveRob HartmansGer Verrips Denkbeelden uit een dubbelleven: Biografie van Karel van het Reve De Arbeiderspers, 468 blz., € 32,-Karel van het Reve schreef ooit dat als hem gevraagd zou worden waarop hij zich liet voorstaan hij zou antwoorden dat hij trots was op het feit dat hij bepaalde schrijvers zelf ontdekt had. Hij voegde eraan toe dat het hiervoor wel nodig is dat je heel weinig van literatuur weet, maar dat het niettemin bijzondere voldoening schenkt als je zelfstandig tot de ontdekking komt dat bepaald proza van uitzonderlijke klasse is. Jarenlang was ik er best trots op dat ik zelf Karel van het Reve had «ontdekt». Eind jaren zeventig wist ik slechts dat hij «de broer van» was, en verder werd er in de kringen waarin ik verkeerde hooguit negatief over hem gesproken. Hij zou al net zo rechts zijn als Gerard, een anticommunistische provocateur. Toevallig zag ik in de bibliotheek
    • 06-10-1999Karel van het Reve als academicusgratisMartin van AmerongenEr was geen mens in de tentoonstellingsruimte van de Universiteitsbibliotheek. Op zo'n regenachtige zaterdagmorgen hebben de mensen in en buiten Leiden wel iets beters te doen dan het bekijken van een mini-tentoonstelling over Karel van het Reve. Maar je laat je toch door zo'n stomme regenbui niet afschrikken om een werkbezoek te brengen aan een man die bij leven en welzijn is getypeerd als een 'met fascistoïde drek overgoten' (J.R. te Amsterdam) 'huurmoordenaar' (H.B.C. te Amsterdam) die 'slechts gradueel van Hitler' (H.R.M. te Arnhem) zou verschillen?De expositie omvatte vier vitrines met weinig nieuws en veel dierbaarheidswaarde. Bijvoorbeeld het boek van K. Paustovski, De Baai van Kara Boegas, dat Van het Reve op veertienjarige leeftijd (uit het Duits) heeft vertaald. Plus Van het Reve's proefschrift Over Goed en Schoon in de Sovjetcritiek, aangevuld met een schoolschrift waarin de namen stonden van diegenen die een present-exemplaar zouden krijgen, waaronder H.P.L. Wiessing, hoofdredacteur
    • 10-03-1999Da zdravstvoejet Karel van het RevegratisTheodor HolmanToen ik hoorde dat Karel van het Reve was gestorven, dacht ik onmiddellijk: 'Daaraan heeft hij zeer verkeerd gedaan.' Karel hield van deze zin van Multatuli.Er zijn weinig mensen die zo van mooie zinnen en regels kunnen genieten als hij; duizenden kende hij er uit zijn hoofd. 'Je zou bijna kunnen zeggen dat een goede zin een zin is die je vanzelf onthoudt. Maar dat is niet zo. Ik ken namelijk ook een heleboel lelijke zinnen uit mijn hoofd.'Het zou best zo kunnen zijn dat Karels aversie jegens het communisme voortkwam uit de walgelijke propaganda die het communisme voor zichzelf maakte met behulp van lelijke zinnen. In Het geloof der kameraden geeft hij daar een voorbeeld van: 'Lezers die wel eens in Rusland geweest zijn zullen zich misschien herinneren dat men daar langs de spoorweg soms in bloemen of steentjes uitgevoerd de leuze aantreft: "Da zdravstvoejet marksizm-leninizm!" - een leuze
    • 06-09-1995Karel en GerardgratisMartin van AmerongenKarel van het Reve mag graag de pose van onnozelaar aannemen, in het besef dat iedereen wel beter weet. Maar in zijn bundel van voor de microfoon van de Wereldomroep uitgesproken columns gaat hij soms erg ver. 'Ik ben hun namen vergeten, het was iets van Halberstadt en Finkelstein', beweert hij, sprekend over de twee valse vrienden van Hamlet, prins van Denemarken.Zou Van het Reve echt niet weten dat die mannen in werkelijkheid Rosenbaum en Guildenkranz heten? Laat hij het de luisteraars in den vreemde proberen wijs te maken, wij, lezers aan het thuisfront, trappen er niet in.Hij kreeg in 1982 de P. C. Hooftprijs. Zijn broer Gerard was hem in 1968 voorgegaan. Dat schiep, constateert Karel, een probleem, omdat Gerard bij die gelegenheid Marga Klompe, de toenmalige cultuurminister, heeft gekust. 'Iedere volgende laureaat stond toen voor het dilemma: kussen of niet kussen. Kus je Marga niet, dan lijkt het
Meest_gelezen