Pijnlijke geschiedenis

Dossier_311
Maar in weinig landen wordt het recente verleden zo bedaagd besproken als in Nederland: in Rusland draai je de gevangenis in voor de verkeerde kijk op de Tweede Wereldoorlog, Israël werkt aan een wet tegen het noemen van de Naqba, de Palestijnse verdrijving. Nationale geschiedenis is een bron van trots en grootsheid, maar even vaak van schaamte, vernedering of tweespalt. Elk land heeft zijn taboes en pijnlijke episoden. Deze zomer belicht De Groene Amsterdammer de moeizame omgang met het pijnlijke verleden in verschillende landen. Van de Ostalgie naar de DDR tot de Italiaanse heimwee naar il Duce; van de Grensoorlog, het Zuid-Afrikaanse Vietnam, tot de verdringing van het communisme in Midden-Europa.
    • 21-04-2010Todo está atadoHet failliet van de Spaanse rechtsstaatLex RietmanBaltasar Garzón, de rechter die Pinochet liet arresteren, dreigt binnenkort uit zijn functie te worden gezet. Hij herinnert Spanje aan een tragisch, liefst vergeten verleden. 'Wie durft nog een onderzoek in te stellen?' Buiten Spanje begrijpt niemand er iets van. De Argentijnse schrijver Juan Gelman bijvoorbeeld, winnaar van de Cervantesprijs voor de Spaanse letteren in 2007. Wat is er in Spanje toch aan de hand met onderzoeksrechter Baltasar Garzón, vraagt hij zich af. Hoe kan het dat machtige collega's binnen de magistratuur zo druk bezig zijn om de loopbaan van Garzón te verwoesten?In een recent artikel in een Spaans dagblad verwoordt Gelman zijn verbijstering. 'Ik ontmoette rechter Garzón in 1997', schrijft hij, 'toen ik met mijn vrouw aangifte bij hem kwam doen van de moord op mijn zoon Marcelo Ariel en de verdwijning van mijn schoondochter María Claudia, ouders van een zoon of dochter die geboren moest zijn in gevangenschap.
    • 09-12-2009Vervaarlijk stampende ZoeloesgratisPijnlijke geschiedenis Zuid-AfrikaFRED DE VRIESOp 16 december herdenken nationalistische Afrikaners de glorieuze Slag bij Bloedrivier, waarbij vijftienduizend Zoeloes werden gedood. De Zoeloes zien het verhaal echter anders. Twee musea tonen de verschillende interpretaties.DE MYTHE. Op 6 februari 1838 liet Zoeloe-koning Dingaan op laffe wijze Voortrekkerleider Piet Retief en zijn zeventig kompanen vermoorden. Vervolgens zou hij ook wel even korte metten maken met de rest van die duizenden Afrikaners die onlangs, om te ontkomen aan het Engelse juk, zijn land waren binnengetrokken. Maar hij had de strijdbaarheid, de verbetenheid en het geloof van de Voortrekkers onderschat. En zo kon het gebeuren dat ruim tien maanden later, op 16 december 1838, een Voortrekkercommando van nog geen vijfhonderd man diep in de Zuid-Afrikaanse binnenlanden bij de rivier Ncome op verpletterende wijze een Zoeloe-overmacht van maar liefst vijftienduizend strijders versloeg. De Zoeloes verloren bij die confrontatie drieduizend man, terwijl er aan Afrikaner zijde drie gewonden vielen. De Ncome
    • 14-10-2009Verliefd op de DDRgratisDe wonderbaarlijke geschiedenis van Ronald M. SchernikauANTOINE VERBIJDrie thema’s beheersten het leven van de dichter Ronald M. Schernikau: literatuur, communisme en homoseksualiteit. In het Oosten geboren, in het Westen opgegroeid, kende hij maar één verlangen: de DDR. Dat moest verkeerd aflopen.VAN ALLE MACABERE, absurde, tragische, hilarische en melodramatische verhalen die over de Muur bestaan en dit jaar, twintig jaar na zijn val, in duizendvoud worden opgedist, behoort het verhaal van Ronald M. Schernikau tot de meest verbijsterende. Al die verhalen gaan over strijd, frustratie, hoop, verlangen, idealen en liefde. Het verhaal van Schernikau bevat al die elementen in verhevigde vorm en eindigt met een malicieuze dood.Wat maakt de figuur van Ronald M. Schernikau zo bijzonder, ja zelfs ontroerend? Neem om te beginnen de levende beelden die op YouTube van hem te zien zijn. Een van de filmpjes toont een lange dunne jongen van in de twintig jaar, met lang sluik haar en zwarte mascara rond de ogen.
    • 16-09-2009‘Algerije vergeten is onmogelijk’gratisDe Franse herinneringsoorlogenMARIJN KRUKSinds tien jaar woeden in Frankrijk de ‘herinneringsoorlogen’ rond thema’s als de slavernij en het koloniale verleden. Volgens sommigen staan deze conflicten een door iedereen gedeelde ‘roman national’ in de weg. Vooral het Algerije-verleden speelt op.PARIJS – Tijdens wat de geschiedenis zal ingaan als ‘Rode Allerzielen’ lanceert de Algerijnse bevrijdingsbeweging Front Libération Nationale (FLN) in de vroege ochtend van 1 november 1954 een serie aanvallen op militaire en burgerdoelen op het Frans-Algerijnse grondgebied. Vanuit Caïro wordt een boodschap de ether in gezonden waarin het FLN moslims oproept in het strijdperk te treden voor de ‘restauratie van de Algerijnse staat’. Het luidt de oorlog in die in Frankrijk zelf 45 jaar lang geen oorlog mag heten en koppig ‘de gebeurtenissen in Algerije’ (les événements d’Algérie) wordt genoemd. Een oorlog speelt zich immers af tussen twee staten en Algerije was een staat noch een kolonie; het was een integraal onderdeel van het
    • 19-08-2009China en de boze buitenwereldgratisDe Grote ObsessieANNE MEIJDAMVan de imperialistische Opiumoorlogen in de negentiende eeuw tot de rellen tijdens de olympische fakkeltocht vorig jaar: de vernedering van China door het buitenland moet worden gewroken. Een streven dat met de huidige opkomst van China lijkt te zijn bereikt.DOOR YANG JIA WERD geëxecuteerd. Dat was onvermijdelijk. Op 1 juli vorig jaar liep de 28-jarige werkloze Pekinger met een zware tas over zijn schouder naar de deur van een politiebureau in Shanghai en ontstak acht molotovcocktails. In de paniek van de explosies probeerde een veiligheidsbeambte hem nog te stoppen, maar Yang Jia stak de beambte neer en drong het gebouw binnen, waar hij willekeurig op officieren inhakte, vier in de lobby en vijf elders, terwijl hij zich systematisch door het gebouw naar de 21ste verdieping werkte. Zes mensen bloedden ter plekke dood, wonden in de longen, nek en lever. Eenlingen met een onverteerbare wrok bestaan overal ter wereld; Apeldoorn, Columbine,
    • 05-08-2009Gespleten verleden Waartoe behoort Moldavië?gratisPijnlijke geschiedenisONNO SINKETot voor kort leefde de Sovjet-Unie voort in Moldavië, het laatste Europese land waar de communisten aan de macht waren. Vorige week koos de bevolking bij de parlementsverkiezingen voor de pro-westerse oppositie. Een nieuwe ronde in de eeuwenoude strijd om de Moldavische identiteit.CHISINAU – Het Nationaal Historisch en Archeologisch Museum in Chisinau, de hoofdstad van Moldavië, heeft iets weg van een paleis. Van het smeedijzeren hek loopt een pad door een goed onderhouden gazon met enkele grote dennenbomen naar een brede trap. Boven aan de trap bevindt zich de hoofdingang, met een elegant bordes gestut door Griekse zuilen. Links en rechts daarvan strekken de zijvleugels zich tientallen meters uit. Halverwege het hek en de ingang staat een object dat uit de toon valt bij al deze pracht en praal: een lege sokkel met een bordje erop. In het Roemeens wordt de bezoeker erop gewezen dat het monument momenteel wordt gerestaureerd.Tot
    • 01-07-2009De joodse natiestaat is niet van gisterengratisDe opbloei van nationalisme in IsraelSimone Korkus Met een serie wetsvoorstellen eist de nieuwe Israëlische regering het recht van het joodse volk op een eigen staat op. Het politieke draagvlak voor maatregelen die de rechten van de Israëlische Palestijnen beperken, groeit.Het vergaderzaaltje van café Joe in Jeruzalem is tjokvol. Er zijn meer leden van Israel Beitenoe komen opdagen dan er stoelen en ‘beggels’ zijn. ‘De plichten van burgerschap; loyaliteit is niet facultatief’, daar zal het vandaag volgens de uitnodiging om gaan. Partijlid en minister van Infrastructuur, Uzi Landau, preekt vanavond voor eigen parochie. Zijn oneliners – ‘Een onafhankelijke Palestijnse staat brengt geen oplossing maar oorlog’ en ‘Israëlische Arabieren hebben rechten ín Israël, maar niet óp Israël’ – worden met applaus ontvangen.De genodigden komen helemaal goed op gang als de gepolijste retor Landau benadrukt dat alle burgers – joden én Arabieren – hun loyaliteit aan de joodse staat moeten betonen. Hij wijst op een serie wetsvoorstellen die de
    • 10-06-2009‘De DDR was voor ons het betere Duitsland’gratisPijnlijke geschiedenis Reflecties op de DDRJEROEN KUIPERTwintig jaar na de val van de Muur woedt in Duitsland nog altijd een strijd over de vraag wat de DDR nou was: een dictatuur, een Unrechtstaat of een sympathiek maar mislukt socialistisch project. De meningen liggen ver uiteen. En dat blijft voorlopig zo.VRIJDAGMIDDAG HALF VIJF, een grauw flatgebouw in Berlin Mitte. Binnen verzamelen zich in de Club der Volkssolidariteit ruim honderd grijsaards. Niet-ingewijden moeten eerst even diep ademhalen voordat ze naar binnen gaan, want de stap over de drempel is een stap terug in de tijd. Welkom in de kleine DDR, zouden de gastheren eigenlijk moeten zeggen. Welkom bij Rotfuchs, een vereniging die de Duitse binnenlandse veiligheidsdienst als ‘neostalinistisch’ inschat. De mannen en vrouwen van Rotfuchs hebben de DDR ongewild zien ondergaan. Het zijn mensen die nog steeds in de DDR geloven. Voor hen was de vreedzame revolutie in 1989 een contrarevolutie.Deze vrijdagmiddag is de zaal goed gevuld, want
    • 06-01-2010'De heer Bouterse lust ik rauw'gratisPijnlijke geschiedenis De decembermoorden in SurinameELLEN DE VRIESOp 7 januari is er in Paramaribo een nieuwe zitting van het proces inzake de vijftienvoudige moord op 8 december 1982 in Fort Zeelandia. Hoofdverdachte is ex-legerleider Desi Bouterse. Nabestaanden volgen het proces, dat zijn derde jaar ingaat, op de voet. 'Troost is een gepasseerd station.' 'MENSEN DROMDEN SAMEN voor het mortuarium; het zag er zwart van de mensen. Het gonsde van de geruchten, maar wij hadden al gehoord dat ze hem hadden vermoord', herinnert Lila Gobardhan-Rambocus (61) zich. Ze is de zus van Soerindre Rambocus: een van de vijftien mannen die op 8 december 1982 werd omgebracht in Fort Zeelandia op verdenking van een tegencoup. 'Hij moet 's morgens vroeg zijn doodgeschoten', constateerde ze bij het zien van zijn lijk. 'Het lichaam was opgezwollen, vermoedelijk omdat het urenlang buiten had gelegen. Er zaten scheuren om zijn mond en er waren sigarettenpeuken in zijn gezicht uitgedrukt.' Het rapport van het
    • 18-11-2009De derby Argentinië-ArgentiniëgratisPijnlijke geschiedenis Videla’s Vuile OorlogROBERT-JAN FRIELEOp 18 november begon in Argentinië de rechtszaak tegen oud-militairen die in de Esma werkten. De voormalige gevangenis was in Nederland groot nieuws door de arrestatie van Transavia-piloot Julio P. De Argentijnen keken nauwelijks van de aanhouding op: hun verleden staat prominent op de agenda.TANKS IN DE STRATEN van Buenos Aires, militairen, duistere figuren in pak met machinegeweren en natuurlijk de Moeders met hun witte hoofddoekjes: plotseling waren de beelden weer terug op de Nederlandse televisie, voor een dag of drie althans. De oorzaak was deze keer niet een discussie over ‘de vader van de bruid’, Jorge Zorreguieta, maar de arrestatie van de Nederlands/Argentijnse Transavia-piloot Julio P.Videla, junta, 1976-1983, dertigduizend verdwijningen: zo luidde de wat eendimensionale Nederlandse samenvatting van de laatste dictatuur in het Zuid-Amerikaanse land. Julio P. heeft er deel van uitgemaakt, vermoedt de Argentijnse rechter Sergio Torres, die hem op 22 september in Valencia liet arresteren. De Spaanse
    • 30-09-2009De natie in verwarringgratisPijnlijke geschiedenis Op zoek naar de Nederlandse identiteitMERIJN OUDENAMPSENHet getouwtrek over ons nationale zelfbeeld past in een eeuwenoude traditie die gekoesterd zou moeten worden.DE NEDERLANDSE IDENTITEIT is ‘zoek’. Ondanks de ernst waarmee politici, historici en intellectuelen zich over dit thema ontfermen, houdt het debat een enigszins tragikomisch karakter. Om de aanwezige slapstick expliciet te maken, hoeven we die alleen maar te vertalen naar een alledaagse persoonlijke realiteit. Als een vriend met de openhartige bekentenis zou komen: ‘Ik ben op zoek naar mijn identiteit’, zou het moeilijk zijn een lach te onderdrukken. Wat te denken van een heel land dat zogezegd ‘op zoek’ is naar zijn identiteit? Het idee dat Nederland op zoek is naar zijn identiteit suggereert dat deze ergens zomaar te vinden zou zijn, in al haar onbezoedelde glorie. Niet besmeurd door het relativisme, de vervlakking, het verval en andere ongewenste vuiligheden van de moderne tijd.Een identiteit raakt natuurlijk niet zomaar zoek. De algemene lezing van de
    • 26-08-2009‘Tweehonderdduizend? Drie miljoen!’gratisPijnlijke geschiedenis De Armeense kwestieERDAL BALCITachtig jaar lang durfde vrijwel niemand in Turkije te praten over de vermeende genocide in 1915 van de Turken op de Armeniërs. Maar zoals de Turkse schrijver Ahmet Altan ooit opmerkte: ‘Geen enkele leugen kan langer standhouden dan honderd jaar.’ Het taboe werd in de jaren negentig langzaam doorgeprikt.TURKEN HEBBEN SORRY GEZEGD tegen Armeniërs. Op een website die ruim een half jaar geleden is geopend door drie vooraanstaande Turkse intellectuelen schreven Turken hun namen onder de tekst die eindigde met: ‘Sorry voor de grote ramp in 1915.’ Voor deze Turken staat het buiten kijf dat de Turkse staat verantwoordelijk was voor de volkerenmoord op de Armeense minderheid, een genocide die plaatsvond in de lente van 1915. Een doorbraak in dit grootse Turkse taboe? Niet echt, want in Turkije wonen 73 miljoen mensen en behalve die dertigduizend ‘erkenners’ op de website wil niemand iets weten van een pijnlijk verleden. ‘De hele
    • 12-08-2009De heerser als sekssymboolgratisPijnlijke geschiedenis
      De weeskinderen van Mussolini      ANNE BRANBERGENSilvio Berlusconi wordt vaak vergeleken met Benito Mussolini, de Duce, die in de nieuwe film Vincere genuanceerd wordt neergezet. Er is echter een belangrijk verschil tussen de twee heersers. ‘Wat Mussolini deed met geheven arm, doet Berlusconi met een glimlach.’EEN CHARISMATISCHE kop, een robuust lijf, handen als kolenschoppen die dan weer teder, dan weer bijna ruw over het frêle vrouwenlijf gaan. Passie. Dat was dus ook Benito Mussolini.Het kan toeval zijn, maar de film Vincere (‘Winnen’, 2009) over de jonge Mussolini gaat over manipulatieve erotiek. Erotiek als sleutel tot de macht. Laat er nou net op dit moment een Italiaanse premier zijn die het land van tussen de lakens regeert. En dan ook nog een premier die voortdurend met de Duce wordt vergeleken. De regisseur van Vincere, Marco Bellocchio, heeft wel vaker raak geschoten in zijn lange, niet altijd succesvolle carrière. Zijn debuut I pugni in tasca (‘De vuisten in
    • 29-07-2009Ons sal lewe, ons sal sterwegratisPijnlijke geschiedenis De Zuid-Afrikaanse GrensoorlogFRED DE VRIESDe oorlog tussen Zuid-Afrika en het ‘rooie’ Angola in de jaren zeventig en tachtig was een oorlog zonder winnaar. Het was Zuid-Afrika’s Vietnam. De wonden etteren nog altijd door, zo blijkt ook uit de documentaire Grensoorlog van de Namibische Linda de Jager.HET JAAR IS 1975, boetie gaan border toe. Colin Richards heeft zijn middelbare school nog maar amper afgemaakt of hij wordt al opgeroepen voor militaire dienst. Richards is een boetie, een jochie van eenvoudige komaf, dat opgroeit in een saaie westelijke voorstad van Johannesburg. Hij heeft een Engelstalige vader en een Afrikaner moeder die trots is op de familiebanden met oud-president en Afrikaner nationalist Paul Kruger.Met zo’n achtergrond stel je geen vragen bij de dienstplicht. Je gaat gewoon, voor volk en vaderland, of voor de lol, of om man te worden. Als dienstweigeraar staat je twee en later zes jaar gevangenisstraf te wachten. Alleen Jehova’s Getuigen zijn aanvankelijk tot
    • 24-06-2009IJzeren deurengratisEuropa, slagveld van herinneringenANNEMIEKE HENDRIKSTwintig jaar geleden ging het IJzeren Gordijn open. Maar oude wonden helen traag. Europa’s nieuwe lidstaten zien zichzelf liefst als slachtoffers. Annemieke Hendriks reisde voor haar boek IJzeren deuren door Midden-Europa en zag dat een gemeenschappelijke visie op het Europese verleden ver weg is. DARIA KULAGINA IS een Russin in Letland. Dat is niets bijzonders: ruim een derde van Letlands inwoners behoort tot de Russischtalige minderheid. Wat Kulagina van hen onderscheidt is dat ze niet, zoals de meeste Letse Russen van nu, in Letland is geboren. Zij kwam in 1971 in Moskou ter wereld en ontmoette daar tijdens haar studie in de perestrojkajaren haar toekomstige man, de Let Peteris Vinkelis. Ze werkte als journaliste in Sydney en in Washington DC, waar haar man als diplomaat werkzaam was. Nu leven ze alweer jarenlang in Riga’s badplaats Jurmala met hun vier kinderen, die op drie continenten ter wereld kwamen en die orthodox,
Meest_gelezen