Zijn relaas, met reacties van Frits Bolkestein, een geschiedkundige, een antropoloog, een bestuurskundige en een econoom, komt op mij wel erg cynisch over. Democratie is geen doel op zich, maar een middel. De doelen zijn voor de heren deskundigen niet gelijk: beteugeling van de natiestaat ter voorkoming van verdere oorlogen (Jean Monnet), daartoe werd gekozen voor het middel van 'economische expansie' (Verdrag van Rome), maar in de jaren zeventig miste men een 'Europees bewustzijn' (Cris Shore) voor de noodzaak van verdere integratie.
Democratie is minder belangrijk zolang het maar gaat om legitiem bestuur, het is nog slechts het project van een elite. Van der Harst vergoelijkt dat met: 'Democratische voorstellingen zijn ook moeilijk te projecteren op het supranationale niveau.' Adriaan Schout van Clingendael ziet alleen praktische tekortkomingen: gebrek aan juridische controle, een zwakke technocratie, een teveel aan democratische invloed. Melvyn Krauss mag de conclusie schrijven: het lot wordt niet door de politiek, maar door de economie bepaald.
Ik vind het om van te gruwen. Was het geen uitstekend idee van Papandreou om het pakket maatregelen dat de EU aan Griekenland wilde opleggen eerst aan een volksstemming te onderwerpen?
Ik begrijp dat zo'n artikel geruststellend valt bij de sociaal-economische bovenlaag van het rijke en navelstarende Nederland, want die heeft het altijd wel geweten, dat erst kommt das Fressen, dann die Demokratie. En gelukkig hoeven we ook nauwelijks nog bang te zijn voor een referendum over volgende Europese structuurwijzigingen.
Hoe moet het nou met die Europese identiteit?
JOHAN DERKS, leraar