Bekijk ook het Historisch archief
In het historisch archief vindt u in facsimile de eerste 64 volledige jaargangen van De Groene, van 1877 tot en met 1940.
- 01-09-2010Of zit de werkelijkheid ingewikkelder in elkaar?William Faulkner, Het geluid en de drift. € 39,90 In een minder bekend boek van hem - de essaybundel De kunst van het alleenzijn (2003) - keerde Jonathan Franzen zich principieel tegen het pseudo-artistieke kuddegedrag. Schrijven blijft voor hem een solitaire bezigheid, want zo'n houding schept veilige afstand tot 'het suikerwater van de huidige cultuur', de zoete terreur van de commercie. Schrijvers zouden zich zin voor zin moeten blijven afvragen waarom mensen in dit digitale tijdperk vol schijnbezigheden en leeg consumentisme de zin van het leven uit de weg gaan. Zonder remmingen het menselijk gedrag beschrijven, dat deden Amerikaanse streekromanciers als Faulkner en O'Connor, en dat doen Franzen en Richard Powers.Van Franzen komt deze week de vertaling van zijn stedelijke familieroman Vrijheid uit. Van Faulkner en Richard Powers, auteurs die Franzen bewondert, publiceren de uitgeverijen Atlas en Contact in dit najaar vertalingen van The Sound and the Fury (1929) en
- 25-08-2010Hoe te manoeuvreren in het bestaanJonathan FranzenDe personages in Vrijheid van Jonathan Franzen moeten opofferen, inschikken, inleveren. Pure vrijheid is een illusie. Jonathan Franzen, Freedom . € 12,50Jonathan Franzen, Vrijheid . € 19,95 De beginzinnen van Jonathan Franzens bestseller De correcties (2001) kondigden het onheil al aan, dankzij een verontrustende weersvoorspelling. 'Je kon het voelen: er ging iets verschrikkelijks gebeuren.' Waarna de lezer hard moet werken om te weten te komen wat dat 'verschrikkelijks' precies inhoudt. Er ontrolt zich een gecompliceerd familiedrama - inclusief oerscène waarin de jonge hoofdfiguur urenlang voor zijn bord met eten zit dat hij maar niet naar binnen krijgt - dat raakvlakken krijgt met de terreur van multinationals in allerlei gedaanten. Het is een beproefd verhaalprocedé - de lang uitgestelde informatie - waarop Franzen negen jaar later in zijn vierde roman Vrijheid varieert. In een vogelvluchtintroductie, met de ironische titel 'Goede buren', stelt een onbetrouwbare roddelachtige verteller ons Walter en Patty
- 18-08-2010Wie maakt het meest van zijn leven? Peter Carey, Parrot en Olivier in Amerika. € 24,90 Waarom zou de Franse Revolutie van 1789 zo veel bekender en beroemder zijn dan de Amerikaanse Revolutie van 1776? Van de eerste kwam al snel terreur, van de tweede langzamerhand democratie. In haar briljante analyse Over revolutie (1963) probeert Hannah Arendt antwoorden te geven: waarom eerder Quatorze juillet dan The Fourth of July? Toegespitst op het begrip democratie ('de heerschappij en de rol van het volk') constateert Arendt dat dat woord pas in 1794 in Frankrijk ingang vond, toen de guillotine al in vol bedrijf was. Het staat in het hoofdstuk 'Het nastreven van geluk', een verwijzing naar Thomas Jeffersons beroemde frase pursuit of happiness uit de Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring. Wie weet nog dat Jeffersons oude formule 'het nastreven van leven, vrijheid en bezit' luidde? In zijn nieuwe historische roman Parrot and Olivier in America speelt de Australisch-Amerikaanse Peter Carey met die
- 11-08-2010De PVV in het klaslokaalIs de jeugd echt zo rechts geworden? Soms lijkt het zo. Aan de leraar de taak om in de les nuances aan te brengen in een soms ongenuanceerd debat. OP 10 JUNI - de dag na de verkiezingen - houdt havo-leerling Rami Nahod een spreekbeurt over Spinoza en de Verlichting. Hij komt er niet helemaal uit. Toch complimenteer ik hem, omdat hij heeft geprobeerd uit te leggen hoe onverdraagzaam Amsterdam handelde tegenover de joodse filosoof door hem te verbannen. Rami, een zestienjarige moslim, heeft zich ingespannen om Spinoza's visie op God (is de Natuur) uit te leggen. Het woord tolerantie heeft hij drie keer uitgesproken. De klas is in een uitgelaten stemming. Twee dagen geleden mochten ze zelf stemmen. Door de uitslag - meer dan zestig procent van de scholieren stemde op PVV en VVD - zijn nogal wat docenten uit hun evenwicht geraakt. Is de bollenstreekjeugd echt zo rechts
- 11-08-2010Jong AmerikaJohn Updike schreef zijn verhalen om zin te geven in een zinloze wereld. In het niets verdwijnen was voor hem een onverdraaglijke gedachte. John Updike, De tranen van mijn vader. Laatste verhalen. Vertaald door Auke Leistra, € 18,95 In Eindpunt, de laatste dichtbundel van John Updike (1932-2009), trof mij de parlandoachtige overpeinzing over de ligging van het paradijs: 'Wie weet/ bevindt de hemel zich aan het begin,/ niet aan het eind van het bestaan.' Komen we misschien uit een hemel en is dit leven het voorgeborchte van... ja, van wat? Tegelijk met Eindpunt verscheen Updike's laatste verhalenbundel: De tranen van mijn vader. Het zijn de tranen van een man die zijn enige zoon - plattelandsjongen uit Zuidoost-Pennsylvania - naar de grote stad en de universiteit ziet vertrekken. Waar andere schrijvers pagina's voor nodig hebben weet Updike in twee zinnen te vatten: 'Ik ging ergens heen, hij zag me gaan. Voor
- 07-07-2010Uit de schoolIs het voor een cijferDe calculerende leerling legt de lat exact op de minimale hoogte. IEDERE DOCENT op de middelbare school die een schriftelijke toets aankondigt weet precies welke reactie er vanuit de klas komt: ‘Meneer, is het voor een cijfer?’ Voor leken moet ik dit suggestieve zinnetje vertalen. Want de door de wol geverfde docent weet wat de leerling eigenlijk wil zeggen: als het niet voor een cijfer is, en dus niet meetelt en geen gevolgen voor het rapport heeft, hoef ik mij minder of helemaal niet in te spannen. Of ik doe gewoon niks, ik voer geen flikker uit, want ik richt mij op een 5,6 en dat is tegenwoordig voldoende. Waarom zou ik me inspannen voor een acht? Een nerd wil ik niet zijn. Wie dan leeft, wie dan zijn minimum opnieuw becijfert. Mijn standaardantwoord met varianten op dit ledigheidstreven (liever lui dan moe, liever voorbereid op het onverwachte dan met
- 07-07-2010Oblomov in DublinFlann O'Brien, Op twee-vogel-wad. € 19,90 Luiheid is de vader en moeder van alle andere ondeugden. Het is een grote fout toe te geven aan de neiging niets te doen, of aan slaapkamerverslaafdheid te lijden. Nee, ik ben niet in het denkhoofd van Gontsjarovs legendarische en lethargische Oblomov gekropen maar in de huid van een jonge Ierse student die bij zijn oom inwoont. Die ziet met lede ogen aan hoe zijn neef zijn bestaan verslaapt. De dagindeling van de sluimerende student is eenvoudig: hij rust vaak (uit) in zijn slaapkamer tussen de klusjes door. Welke werkzaamheden zijn dat? Bier drinken in de kroeg en af en toe naar de universiteit gaan om niet te studeren. Zijn derde en belangrijkste bezigheid is schrijven, of beter: ‘overschrijven’. Tussen zijn biografische mijmeringen over echte en vermeende lediggang door weet hij zowaar een roman in elkaar te knutselen, dat wil zeggen hij fabriceert een
- 30-06-2010Alziend oog in de nachtspiegelW.F. Hermans is springlevend: kort na elkaar verschenen drie boeken over zijn leven en werk. Sommige auteurs proberen de Grote Meester te verbeteren, soms met gênante resultaten. Vijftien jaar na de dood van W.F. Hermans zijn er, kort na elkaar, drie boeken over zijn werk en leven verschenen. Hermans, wiens verzameld werk vanaf 2005 zeer verzorgd wordt uitgegeven, is springlevend. Het Grote Willem Frederik Hermans Boek (red. Dirk Baartse en Bob Polak) concentreert zich op het leven van de schrijver en gebruikt de verhalen en romans als decor, WFH-biograaf in spe Willem Otterspeer hanteert in Hermans in hout een mengvorm (hoe verhoudt leven en schrijven zich tot elkaar) en Sonja Pos concentreert zich in haar proefschrift Dorbeck is alles! louter op het literaire: zij analyseert vanuit het gedachtegoed van de Franse historicus en cultuurfilosoof René Girard het fenomeen 'navolging' in romans als De donkere kamer van Damokles (1958) en Nooit
- 23-06-2010De tembare mens
- 10-06-2010Orde en wanhoopSchoolOrde valt niet samen met doodse stilte maar met een leergierige omgeving. Een goede leraar kan zichzelf relativeren. 'Recht zitten! Of studeer je voor hangjongere?' 'ZIT STIL!' Wie die gebiedende wijs op beveltoon afvuurt op een ADHD-leerling in mavo 3 of havo 4 kan ervan verzekerd zijn dat hij die twee woorden tijdens de les nog tien keer moet herhalen, met mager resultaat. Vastbinden, knevelen, mond dichtplakken, wegsturen of de guillotine? De pedagogische draaiboeken zeggen: een duidelijke lesstructuur aanbieden en positief stimuleren. Alsof docenten dat zelf niet kunnen verzinnen.Maar het is een feit: heel veel docenten - bijna de helft! - kunnen geen orde houden en proberen dan te redden wat er te redden valt door steeds draconischer maatregelen te treffen die steeds minder effect sorteren. De taal ('Kop dicht!') wordt scherper en grover maar komt niet meer aan. De leraar die de touwtjes niet meer in handen heeft wordt
- 12-05-2010Supermarkt AmerikaThomas Pynchon, Inherent Vice. € 21,95 Thomas Pynchon, Eigen gebrek . € 24,90 (verschijnt later deze maand) Een doorgewinterde Thomas Pynchon-lezer is een gewaarschuwd mens, zeker als hij een verhaal leest dat zich in de jaren zestig afspeelt. Want Vineland (1990) was al een regelrechte aanslag, in romanvorm, op de mentaliteit van de zogenaamde revolutionairen van die tijd. Pynchons nieuwe roman, de psychedelische nepdetective Inherent Vice, doet dat dunnetjes over. En de naam Vineland valt, niet toevallig, al relatief vroeg in het boek. 'Everything is connected', om een oerzin van Pynchon te citeren, woorden die uiteraard ook in Inherent Vice opduiken.Alles heeft met elkaar te maken, of de wereld hangt als los zand aan elkaar. Tussen totale orde en complete chaos spelen zich Pynchons vlijmscherpe vertellingen af. Maar waar de een overzicht vindt in Pynchons wereld, ploetert de ander moeizaam verder in een uitdijende puinhoop. Lees zijn meesterwerk Gravity's Rainbow
- 04-05-2010Krimpende woordenschatDe moderne leerling is ogenschijnlijk goedgebekt, maar daarachter gloort een afgrond van onwetendheid en niet-nieuwsgierigheid. Het taalonderwijs heeft een deltaplan nodig. V5-leerling Tommie is geconcentreerd bezig met het beantwoorden van proefexamenvragen over een NRC-beschouwing die de Balkanoorlog behandelt. Zijn onbeduimelde woordenboek ligt binnen handbereik. Opeens kijkt hij verstoord op, tegelijkertijd schiet zijn rechterarm omhoog. 'Meneer, wat betekent vergeldingsactie?' Hij heeft echt geen idee.Tommie is een kei in googelen en teksten kopiëren, maar de krant ziet hij zelden, en dan nog blijft hij een koppensneller. Hij volgt liever het journaal, als hij al kijkt. Nergens overheen lezen? Moeilijke woorden opzoeken? Geen urgente zaak ('urgent, wat bedoelt u?').'Vergelding is wráák, Tommie, niet helemaal maar dat woord komt er wel het dichtste bij.' Hij knikt en noteert het synoniem. Wat wraak is weet hij wel.Gelukkig ben ik nog steeds verbaasd, en soms verbijsterd, over de tekortschietende, zelfs krimpende woordenschat van de gemiddelde vwo'er.10 reacties
- 28-04-2010Leven in slow motionDon Delillo, Point Omega . € 20,95 De woestijn, zegt cineast Volterra in Don DeLillo's veel te onbekende roman The Names (1982), is geschikt voor het bioscoopscherm, die ís het scherm. In film, filosofeert hij verder, gaat het altijd om mensen in een open ruimte, een leegte die hun bestaan vormt. Voor Volterra, maar ook voor DeLillo's oeuvre, is de twintigste eeuw een gefilmde eeuw. 'Film maakt deel uit van de geest van de twintigste eeuw.' Of het nu het Zapruder-filmpje is dat de moord op J.F. Kennedy in 1963 vastlegde of tv-beelden van de Vietnamoorlog.Woestijn, film en tijd; we zitten midden in de vijftiende, compacte roman van Don DeLillo: Point Omega. Al in The Body Artist (2001) beweert een performance artist dat de tijd de enige vertelling is die ertoe doet. Die rekt de gebeurtenissen op, waardoor de mens kan lijden en gelouterd wordt, de dood onder ogen durft
- 31-03-2010Ouders weten het niet beterSchoolSteeds meer ouders lijken opvoedkundige taken af te stoten en stilzwijgend over te dragen aan de (middelbare) school: voeden jullie ze maar op tot mondige burgers. De moeder van een v5-leerlinge, Mireille, had me al twee keer thuis gebeld. Een uitzonderlijke actie van een ouder. Ik was die schooldag iets eerder dan mijn lesrooster aangaf vanuit mijn bollenstreekschool naar Amsterdam vertrokken. De moeder - zo hoorde ik achteraf - had de school ook al platgebeld.Ik maakte me zorgen. Zou Mireille iets zijn overkomen? Een ongeluk? Zelfmutilatie? Maakte ze zich druk over haar rampzalige rapport? Had ik iets over het hoofd gezien, was ik weer eens onoplettend geweest?Zelden word ik opgebeld door een ouder. Dit was uniek.Toen schoot het me te binnen dat ik vergeten was iets wat ik ingenomen had -het Heilige Bezit van de Puber - terug te geven. Het zou toch niet dat...? Kunnen ouders zo gek zijn
- 31-03-2010Leugens, inbeelding, bedrog
- 10-03-2010Professor PapierBernlef, Geleende levens. € 18,95 Vergeten, dat is het laatste woord van J. Bernlefs Rondom een gat (1971), een 'winterboek' vol stukjes en beetjes proza, poëzie en essay dat al lang verdwenen is uit de indrukwekkende publicatielijst voor of achter in elk nieuw boek van de schrijver die de J uit zijn pseudoniem heeft verwijderd. Het motto van Rondom een gat is typisch Bernlef: 'Het is de herinnering die het vergeten veroorzaakt.' Al heel vroeg had Bernlef zijn thema (verdwijnen, verliezen, vergeten), maar de toon van zijn afstandelijke waarnemers zinde hem op den duur niet meer.De feestelijke vijftigste druk van Hersenschimmen (1984) laat Bernlef voorafgaan door een korte beschouwing, getiteld Herinneringen van een vergeetachtige, over ontstaan en ontvangst van zijn bestseller. De opvallendste zinnen van zijn voorwoord vind ik deze: 'Ik wilde van waarnemer deelnemer worden. Maar hoe dat moest, geen idee. Ik zat muurvast.' In Hersenschimmen lukt dat wonderwel,
- 17-02-2010Na het sollicitatiegesprekEen docente Nederlands die Multatuli niet heeft gelezen en de rest van de literatuur ook niet kent, kun je als school beter niet aannemen. Maar soms kan het niet anders. 'MAAR MULTATULI LEZEN lijkt mij niet meer van deze tijd.' Wij, twee docenten Nederlands, zitten in een kantoortje alias papierwinkel. Tegenover ons zit een sollicitante, een vrouw van in de vijftig. Vroeger heeft ze - dat lazen we in haar cv - lesgegeven, daarna had ze een eigen tekstverwerkingsbedrijfje. Toen het daarmee minder ging, richtte ze haar blik weer op de middelbare school. Ze denkt dat ze haar oude beroep zonder enig probleem weer kan uitoefenen. Zoveel kan er toch niet veranderd zijn? Ik heb haar net een vraag gesteld over de noodzaak of de overbodigheid van literatuur en literatuurgeschiedenis. Ik zucht om haar suggestieve, modieuze antwoord. Grootspraak, losse flodder. Ze denkt dat ze ons naar de mond praat. Het
- 13-01-2010LeerpleinvreesLiever Hyves dan huiswerk, is het motto van leerlingen die op het leerplein zouden moeten studeren. Alles bij de hand. Een oase aan mogelijkheden, maar ze worden niet benut. DE HERRIE IS NIET TE HARDEN. Alsof de hel op aarde is neergedaald en bijna alle boze geesten in dit pandemonium tegelijkertijd aan het woord zijn. Niemand luistert, niemand leert. Ook de goedwillende en de enkele leergierige verdrinken in deze kakofonie.Waar ben ik beland? Op het leerplein. Wegwezen.In de nieuwste editie van de driedelige Dikke Van Dale zoek ik tevergeefs naar het woord 'leerplein'. In onderwijsland is deze uitdrukking in zwang gekomen tijdens de hoogtijdagen van het Nieuwe Leren, de nu - eindelijk! - kwijnende ideologie van competentiegerichtheid en zelfstandig studeren, met de docent als coach aan de zijlijn die maatwerk levert: een kilo didactiek en een gram kennis.Het leerplein is de nawee van het Nieuwe Leren. We zitten ermee in
- 06-01-2010Kafka in New OrleansPro Zeitoun Dave Eggers' jongste roman Zeitoun gaat over een Syrische Amerikaan die de slachtoffers van orkaan Katrina bijstaat, maar dan plotseling wordt gearresteerd. Een belangrijk boek over het feilen van een democratie, vindt Graa Boomsma. Een eenzijdige mindfuck, volgens Gustaaf Peek. Dave Eggers, Zeitoun. € 20,45Dave Eggers, Zeitoun. Vertaald door Maaike Bijnsdorp en Lucie Schaap, € 22,50 Iemand moest Abdul Zeitoun belasterd hebben, want zonder dat hij iets kwaads had gedaan werd hij op dinsdag 6 september 2005 in zijn eigen huis in New Orleans gearresteerd. Kwamen 'ze' hem halen omdat hij moslim was, of omdat hij illegaal in de stad was gebleven nadat orkaan Katrina had huisgehouden en de dijken waren doorgebroken? Hoe dan ook, Zeitoun verdween en zijn vrouw Kathy, die bij familie buiten de stad en staat onderdak kreeg, wist dagenlang niet waar hij verbleef.Zo begint Dave Eggers' Zeitoun, een nauwgezet non-fictieverslag over de rampzalige gevolgen van orkaan
- 16-12-2009Geluiden van angst en pijnLouise Erdrich, De duivenplaag. Vertaald door Martine Vosmaer en Karina van Santen, € 18,50 Louise Erdrich, The Plague of Doves. € 12,95 In de openingszin van De duivenplaag van Louise Erdrich – een meesterlijke roman waarover de Nederlandse literaire kritiek merkwaardigerwijs het stilzwijgen bewaarde – dringt het thema zich al op: ‘In het jaar 1896 riep mijn oudoom, een van de eerste katholieke priesters met indiaans bloed, zijn parochianen op zich te verzamelen…’ Vanaf haar debuut Love Medicine schrijft Erdrich (zelf van Duits-Frans-indiaanse afkomst) over gemengd bloed, over gespletenheid en over de onmogelijkheid om mensen systematisch te categoriseren. De hardnekkige neiging de mensheid etnisch onder te verdelen, met alle gevolgen van dien, pareert Erdrich met een netwerk van ingenieus verstrengelde vertellingen die de aanhangers van etnische zuiverheid buitenspel zetten.Nee, het is niet waar, de openingszin van De duivenplaag luidt anders. Aan de eigenlijke vertelling over opkomst en ondergang van het
- Er zijn grenzen 25-08-2010
- Rutte blijft stil 01-09-2010
- Het machtige orgaan van de vrouw 08-07-2009
- Onthoofding 18-08-2010
- Niet door mijn schuld 18-08-2010
- Anderhalve minuut 25-08-2010
- Wreker van zijn Indische grootouders 02-09-2009
- Niet meer bedelen om excuses 11-08-2010
- Gedomineerd door snorren 18-08-2010
- Het democratisch tekort 18-08-2010