Media

10 jaar Wikipedia

‘En geen Wikipedia!’ Dat is vermoedelijk nog altijd de standaardzin van de gemiddelde Nederlandse docent tot de gemiddelde Nederlandse leerling. Hierbij zal de kracht waarmee de zin uitgesproken wordt veelal omgekeerd evenredig zijn aan het niveau van de opleiding.

Dat wil zeggen: hoe hoger deze, des te lager de inschatting van de grootste encyclopedie uit de wereldgeschiedenis. In laatste instantie is dat terecht. Wie zich specialiseert in het seksuele leven van de slak in de sloot van Maartensdijk zal hierover in Wikipedia niets vinden. Maar wie iets wil weten over slakken in het algemeen voor een spreekbeurt op de lagere school, een scriptie op de middelbare school en zelfs een eerste oriëntatie in een biologiestudie kan aan de internetencyclopedia zijn hart ophalen.
In ieder geval is het zo dat de gemiddelde leek, zoals ik in dit geval, aan Wikipedia meer dan genoeg heeft. Alleen al het Nederlandse artikel ‘Slakken’ vertelt mij vele malen meer dan ik wist en noemt meer soorten dan waarvan ik ooit had gehoord.
Niettemin is de scepsis over Wikipedia nog altijd groot. In de beginjaren werd zij (of is het hij?) zelfs alom belachelijk gemaakt, in de eerste plaats natuurlijk door degenen die zich verdrongen voelden. Beroemd werd de uitspraak van een van de voormalige uitgevers van de Britannica, Robert McHenry. Hij vergeleek de bezoeker van Wikipedia met iemand die een openbaar toilet gebruikt. 'De ruimte is altijd smerig. Dat weet je en daarom moet je voorzichtig zijn. Maar zelfs als hij schoon lijkt, dan nog. Het is schijn. En in ieder geval is het zo dat je nooit weet wie er vóór jou op de plee gezeten heeft.’
Gek genoeg was bijna iedereen het hier een jaar of vijf, zes geleden (de uitspraak is van 2004) mee eens. Net als met de woorden van de gewezen president van de Amerikaanse Library Association. Hij noemde Wikipedia in 2007 een 'digitale tsunami’ en vergeleek docenten die haar aanraadden met diëtisten die hun klanten naar McDonald’s sturen. En twee jaar geleden nog vergeleek Mark Helprin, auteur van Digital Barbarism, kennis uit een boek met seks tijdens het huwelijk, maar Wikipedia-kennis met een vluggertje tijdens een bachanaal.
Deze en talloze andere feiten, opmerkingen, kritieken en analyses staan in het prachtige en nuttige 'boek’ dat een paar dagen geleden naar aanleiding van het tienjarig jubileum van Wikipedia bij het in Amsterdam zetelende Institute of Network Cultures verscheen en, bijna vanzelfsprekend, gratis bij internet op te halen is. Er zijn over dit boek tal van aardige dingen te zeggen. Het beste eraan is dat het niet onbesuisd is, dat wil zeggen Wikipedia in historische context plaatst, niet ziet als een wereldwonder maar als een zoveelste stap in een voortgaande ontwikkeling. Vandaar ook dat er artikelen in staan over de geschiedenis van de encyclopedie en zelfs een 'Brief History on the Internet from the 15th to the 18th Century’.
In deze uitweidingen wordt nadrukkelijk en terecht verwezen naar de revolutionaire betekenis van de boekdrukkunst voor de zestiende-eeuwse samenleving en naar het standaardwerk dat Elizabeth Eisenstein dertig jaar geleden hierover schreef: The Printing Press as an Agent of Change: Communications and Cultural Transformations in Early-Modern Europe. Dit boek, vanaf het eerste moment een klassieker, kreeg de afgelopen jaren en in versterkte mate de afgelopen maanden opnieuw veel aandacht en terecht. Want wat in de zestiende eeuw op het gebied van religie (Reformatie), politiek (Nederlandse Opstand) en kennisontwikkeling (Galileo) totstandkwam is goed vergelijkbaar met wat tegenwoordig gebeurt. Net zoals tegenwoordig werden de mogelijkheden tot verspreiding van nieuws en kennis vijfhonderd jaar geleden enorm uitgebreid. Net zoals tegenwoordig kreeg het fenomeen 'publieke sfeer’ destijds een andere betekenis. En evenals de printrevolutie is die van de digitale media tot op grote hoogte een kwestie van kwantiteit.
Wat betreft dit laatste is Wikipedia wel degelijk een 'wonder’. Want hoeveel er destijds ook in print verscheen, het haalt het niet bij de huidige internetcijfers. Alleen al die van Wikipedia zijn verpletterend. Bovendien worden ze zo goed bijgehouden dat ze over van alles en nog wat informatie verschaffen. Een paar voorbeelden. In het Engels zijn er op het moment van dit schrijven (14 mei) 3.637.587 artikelen die een totaal van bijna 24 miljoen pagina’s beslaan en, afgezien van de tekst, tezamen zo'n 850 miljoen documenten bevatten. Deze pagina’s zijn meer dan 460 miljoen keer bewerkt. En dit zijn dan alleen nog maar de basiscijfers over de Engelse pagina’s. Dergelijke pagina’s zijn er ook over meer dan 250 andere talen. Ook is bekend wat wanneer het meest bekeken, gemaakt of aangepast wordt en nog veel en veel meer. Er is misschien weinig nieuws onder de zon maar er is wel meer nieuws - en wat kennis betreft ook meer zon.