Dramaserie: ‘I May Destroy You’

100 procent Arabella

Weer zo’n serie over een jonge vrouw in een grote stad? I May Destroy You van Michaela Coel, waarin kijker én hoofdpersoon steeds meer over haar ontdekken, is met niets te vergelijken.

Michaela Coel als Arabella in I May Destroy You © HBO / BBC

Op een bepaalde manier heeft Lena Dunham meer kwaad gedaan dan goed. Vanaf 2012 maakte Dunham zes seizoenen van de comedyserie Girls, waarin ze zelf de hoofdrol speelde. Die rol, Hannah Horvath, voelde van begin af aan zowel vernieuwend als archetypisch. Hannah is een schrijver met ambitie maar zonder plan. Ze is egoïstisch en verwend, en in zowel haar privéleven als op professioneel gebied zit ze steeds vooral zichzelf in de weg. Waar Girls werd onthaald als het hedendaagse antwoord op Sex and the City, die andere iconische vrouwen-in-New-York-serie, daar werd vervolgens elke andere serie die blijk gaf van een relativerende blik op de moderne vrouw vergeleken met Girls. Het gebeurde met Fleabag van Phoebe Waller-Bridge (‘het Britse antwoord op Girls!’) en het gebeurde met Insecure van Issa Rae (‘het zwarte antwoord op Girls!’). Zoals vrouwen altijd met elkaar worden vergeleken, tegen elkaar worden af- en opgezet, zo gebeurt dat ook met series óver vrouwen. Want mannen – mannelijke makers of mannelijke personages – zijn de standaard en vrouwen worden beschouwd als noviteit: van elk smaakje heb je er eigenlijk maar één nodig.

De nieuwe comedy/dramaserie I May Destroy You, een coproductie van bbc en hbo, werd geschreven en deels geregisseerd door dertiger Michaela Coel, die daarnaast ook de hoofdrol speelt. In de eerste aflevering worden we aan die hoofdpersoon, Arabella, voorgesteld. We ontmoeten haar vrienden en we zien hoe ze woont, in een flat in Oost-Londen. We ontdekken dat ze, net als Hannah Horvath, schrijft en dat ze, net als Hannah Horvath, eigenlijk de discipline niet heeft om haar talent te gelde te maken. We zien de feestjes, de drugs; maken kennis met het problematische vriendje; proeven het grootstedelijke sfeertje. Ik geef toe dat ik met mijn ogen rolde. Hardop zei ik tegen het tv-scherm: Ja ja, dit heb ik allemaal al eens gezien. Want hoe bewust ik me ook ben van die dubieuze neiging om alle series over jonge vrouwen met elkaar te vergelijken, zelf doe ik het kennelijk ook.

We komen te weten, ook in die eerste aflevering, dat Arabella’s schrijfcarrière in een stroomversnelling kwam met haar in eigen beheer uitgegeven Chronicles of a Fed-Up Millennial, een boek in pdf-vorm gebaseerd op haar populairste tweets. Nu zit ze bij een serieus literair agentschap en wacht een serieuze literaire uitgeverij op de eerste versie van haar roman. Maar Arabella’s plan om de hele nacht door te werken mislukt wanneer ze besluit om een korte pauze te nemen. Een drankje met een vriend wordt een wilde nacht, eindigend met een black-out in een kroeg genaamd Ego Death. Als Arabella weer bij zinnen komt zit ze, met een snee in haar voorhoofd en een kapotte telefoon, achter haar computer en legt ze de laatste hand aan haar manuscript. Van wat er is voorgevallen (of van wat ze heeft geschreven) weet ze niets meer. Maar dan, en hiermee eindigt de eerste aflevering, doemt er een beeld in haar gedachten op. Het is het beeld van een man die, gezien van onderaf, hijgend en zwetend ergens tegenaan bonkt. ‘Hm’, zegt Arabella tegen zichzelf, licht geamuseerd. Het was op de valreep van die eerste aflevering dat ik me realiseerde dat ik naar iets aan het kijken was wat helemaal nergens mee te vergelijken valt.

© HBO / BBC

In eerste instantie doet Arabella dat beeld, ‘that thing in my head’, af als een projectie van haar onderbewuste. Alsof het een liedje is dat ze maar niet uit haar hoofd krijgt. Toch gaat ze naar het politiebureau, waar ze op luchtige, bijna vrolijke toon probeert te omschrijven wat ze voor zich ziet. Het is pas wanneer de sympathieke rechercheur haar vraagt waar die man precies naar kijkt dat Arabella breekt. Het is dan pas dat ze zich realiseert dat het ding in haar hoofd een herinnering is, het is dan pas dat ze zich realiseert dat ze is gedrogeerd en verkracht. Ze stopt haar gezicht in haar T-shirt en huilt.

Ook identiteit is een manier om structuur aan te brengen in je leven

In tegenstelling tot wat je misschien zou denken gaat het in de volgende afleveringen niet over Arabella’s zoektocht naar wat er die nacht is gebeurd, waarbij wraak het onvermijdelijke slotakkoord zou zijn. Je zou kunnen zeggen dat I May Destroy You over de nasleep van die traumatische gebeurtenis gaat, maar ook daarmee doe je de serie tekort. In de kern kijken we naar een portret van Arabella, en de verkrachting is niet meer dan een aanleiding om dit unieke, enigmatische personage nader te onderzoeken. Daarbij krijgt niet alleen de kijker de mogelijkheid om uit te vinden wie zij is, en waarom ze zo is geworden; het is vooral ook Arabella zelf die de kans aangrijpt om haar leven en verleden onder ogen te komen. Want gaandeweg ontdekken we dat ze al ver vóór haar black-out herinneringen uit haar gedachten wegdrukte. Voor Arabella is dit het moment om niet zozeer de controle terug te krijgen over haar leven, als wel om er de coherentie in te ontdekken – de ketting die alle kralen bijeenhoudt.

Ook de serie zelf is misschien het best te benaderen als een kralenketting: de reeks losse verhaaltjes (twaalf afleveringen van een halfuur) vindt zijn samenhang in Coels controle over en visie op wat ze wil zeggen. Naast de doorlopende verhaallijnen zijn er per aflevering nieuwe onderwerpen, nieuwe settings en nieuwe perspectieven op het belangrijkste thema: het overschrijden van grenzen. In de eerste plaats gaat het daarbij om seksueel overschrijdend gedrag. In het geval van Arabella’s verkrachting is het helder welke grenzen er worden overschreden, maar in andere gevallen, waarvan er verschillende voorbijkomen, zijn die diffuser. Want hoe zit het als je eerst ja zegt en later toch nee? En welke grens wordt er overschreden bij ‘stealthing’, wanneer een man stiekem het condoom verwijdert? Arabella is er fel in: iemand die aan stealthing doet is niet ‘a bit rape-y’ maar gewoon een rapist. Toch laat Coel wel degelijk ruimte voor de eigen interpretatie van de kijker. Want I May Destroy You wil niet zozeer antwoorden geven, als wel de vragen stellen.

© HBO / BBC

Michaela Coel heeft zich, zoals zoveel makers van haar generatie, nooit tot één discipline beperkt. Haar carrière begon, op de toneelschool, met de ambitie om in Shakespeare-stukken en Griekse tragedies te spelen; later maakte ze furore in de Londense spoken word-scene en speelde ze in verschillende films en series; nog later leverde ze de onewomanshow Chewing Gum Dreams af, die in 2015 de basis vormde voor haar televisiedebuut Chewing Gum, een sitcom over de ongebreidelde lust van een 24-jarige maagd, gespeeld door haarzelf. Gevraagd naar haar voorbeelden zei Coel tegen het Britse filmtijdschrift Sight & Sound: ‘Niets hiervan heb ik van tevoren voorzien. Ik had nooit een mal!’

Van I May Destroy You schreef Coel naar eigen zeggen 191 versies. Zonder writer’s room en met een contract op zak waarin ze alle mogelijke autonomie had afgedwongen. Naar hbo stuurde ze in eerste instantie niet eens woorden op, alleen een pdf met plaatjes, als een soort moodboard. Dat proces, die zoektocht naar haar eigen verhaal, loopt parallel aan de zoektocht van haar personage – iets wat glorieus tot uiting komt in de allerlaatste aflevering. Coel zelf valt niet een-op-een samen met Arabella, maar hun verhalen overlappen wel: I May Destroy You werd gebaseerd op Coels eigen ervaring. Ook zij werd gedrogeerd en verkracht, en ook zij was op dat moment hard bezig om een deadline te halen – ze schreef aan het tweede seizoen van Chewing Gum.

Dat I May Destroy You een autobiografisch element bevat, doet er niet toe. Hoe ‘waargebeurd’ het verhaal is zegt niets over de kwaliteit ervan. Maar op een interessantere manier is Coel wel degelijk onlosmakelijk met I May Destroy You verbonden. In datzelfde interview met Sight & Sound zei Coel, als antwoord op de vraag hoe ze het vond om binnen een tv-format te werken: ‘Wat je doet is dit: je accepteert dat jij jij bent en vervolgens maak je kunst binnen de structuur die je gegeven is.’ Die twee elementen, creatieve chaos en structuur, zie je in het resultaat: de meanderende vorm van I May Destroy You die coherent blijft door Coels scherpe visie; de chaotische en ongedisciplineerde hoofdpersoon die zoekt naar greep op haar leven; het feit dat de serie draait om grenzen, dat die grenzen niet worden vastgelegd maar worden bevraagd.

Ergens in I May Destroy You zegt Arabella dat ze haar hele leven bezig was met het feit dat ze arm en zwart is; pas na haar verkrachting realiseerde ze zich dat ze óók vrouw is. Ook identiteit is een manier om structuur aan te brengen in je leven, en Coel laat zien hoe Arabella altijd naar groepen heeft gezocht om bij te horen: haar Ghanese familie, haar zwarte vrienden tijdens haar schooltijd, een praatgroep voor vrouwen na haar verkrachting.

Uiteindelijk hoort Arabella nergens écht bij, geen identiteit past haar volledig – ze is onherroepelijk, en fantastisch, zichzelf. Dat neemt echter niet weg dat Coel in I May Destroy You wel degelijk iets laat zien van wat het betekent om jong en zwart te zijn in hedendaags Londen. Van de manier waarop Arabella en haar vrienden met elkaar praten en zich door de stad bewegen tot het alledaagse racisme waarmee ze te maken krijgen: alles voelt levensecht en ademt, voor zover ik dat kan beoordelen, de cultuur van Britse millennials met een Afrikaanse of Caribische achtergrond.

En toch – Hannah Horvath uit Girls vertelde mij destijds iets over mezelf, en specifiek over wie ik was als vrouw, maar I May Destroy You doet iets heel anders. Arabella zegt vooral iets over Arabella, voorbij alle labels waarmee je haar zou kunnen associëren. Inclusief het label van slachtoffer.


I May Destroy You is vanaf 2 september te zien via Ziggo