15. de rus die hitlers rijk had kunnen redden

Van alle collabo’s die in deze rubriek de revue zijn gepasseerd, is de Russische generaal Vlassov de enige die werkelijk heeft gemeend dat hij Hitlers rijk voor de ondergang zou kunnen behoeden. Hij was ervan overtuigd dat de enige kans voor Duitsland om overeind te blijven tegen de storm uit het oosten bestond in zijn omverwerping van het communisme.

Op 15 september 1944, toen Vlassov eindelijk belet kreeg bij Himmler, was het voor hem nog niet te laat. Als Vlassov de kans kreeg alle losse en vrijwillige Russische verbanden aan Duitse zijde in een apart Russisch bevrijdingsleger te verzamelen en aan te vullen met honderdduizenden nieuwe vrijwilligers uit de krijgsgevangenenkampen, uit het bestand Russische dwangarbeiders - bijna zeven miljoen man - en uit de nog door de Duitsers bezette Russische gebieden, zou hij twaalf tot vijftien divisies op de been kunnen brengen. Deze goed uit te rusten en bewapenen behoefde geen probleem te zijn. Vlassovs legers zouden de Russische opmars in Polen afknijpen en de fronten stabiliseren in het Balticum en op de Balkan, zodat een groot deel van de Duitse Wehrmacht kon worden vrijgemaakt voor een verrassingsoffensief in het westen. Met die boodschap sprak hij op 14 september 1944 Himmler op een bijeenkomst in Stettin toe. Nu vond hij eindelijk gehoor bij de SS, nota bene bij Himmler, die een jaar tevoren nog in een rede voor hogere officieren van de Waffen-SS had gezegd: ‘Men heeft nogal wat hoop gesteld op deze generaal Vlassov. Die hoop was ongegrond, men ging weer eens van een verkeerde beoordeling van een slaaf uit. Deze Vlassov ging voor zichzelf propaganda maken in Duitsland. Hij verkondigt zelfs dat Duitsland Rusland nog niet overwonnen heeft omdat alleen Rusland over Rusland kan zegevieren. Het ochtend-, middag- en avondgebed van het Duitse leger behoort te zijn: we zijn elke vijand op deze wereld de baas.’
Nu kreeg diezelfde Himmler, die de Russen nodig had nu hij zelf de afweerslag in het oosten moest leiden, de wind van voren. De redding van Duitsland, aldus Vlassov, is Rusland. Een democratisch Rusland dat eenmaal bevrijd van het communisme wel degelijk terug zal gaan tot de democratische en sociale verworvenheden van de februarirevolutie van 1917. Vlassov wil voorts een gefederaliseerd Rusland waarin de diverse volken en etnische groeperingen vredig naast elkaar zullen leven. Rusland zal als grootmacht een waardige kompaan van Duitsland zijn. Vlassov bedingt voorts dat zijn divisies niet zullen worden ingezet tegen het westen en niet zullen deelnemen aan zuiveringsacties of jodenvervolging. In de op 14 november 1944 in Praag opgestelde definitieve verklaring, die de Russische vrijheids beweging eindelijk legitimeert, komen in een stuk van veertien punten de woorden Hitler, nationaal-socialisme of joden niet voor. Vlassov krijgt de beschikking over een kleine luchtvloot alsmede een luchtlandingsbrigade van de Luftwaffe, zodat hij full-size oorlog kan voeren.
Het was niet het eerste grote uur van Andrej Vlassov. Het eerste sloeg in december 1941. Toen was hij de grootste en meest onaangename verrassing voor Hitler en een soort strategisch geheim wapen van Stalin. Vlassov, die als jong officier al naam maakte in de burgeroorlog in 1919 tegen de Witten en die adviseur was voor de communistische legertjes in China in 1938 en 1939, was op 4 juni 1940 benoemd tot generaal- majoor. Hij werd door Stalin in vertrouwen genomen omtrent diens aanvalsplannen. Volgens Vlassov wilde Stalin in 1941 een Blitzkrieg openen ter verovering van de Balkan en in 1942 het Duitse leger in de tang nemen. Hitler zou dus wel degelijk voor een dilemma hebben gestaan en in 1941 een soort preventieve oorlog hebben ontketend om Stalin voor te zijn. Daarom stonden de Russische legers ook zo scherp opgesteld en konden ze in eerste instantie, fataal genoeg, worden eingekesselt. Maar er was reserve genoeg ten oosten van Moskou. Met die reserves mocht Vlassov begin december een tegenaanval ontketenen op de Duitse legers die meenden Moskou al in handen te hebben.
De soldaten van Vlassov bleken veel beter bewapend tegen de winter. Het Duitse front werd sterk teruggedrongen. Hitlers Blitz-droom was voorbij. In de generale-stafbesprekingen liet hij doorschemeren totaal verrast te zijn en inderdaad niet te hebben geweten wat er achter de Russische deur zat die hij zomaar had geopend. Sterker nog, bij Hitler moet de overtuiging dat hem de nederlaag wachtte, al hebben postgevat. Hij wist dat hij nog een oorlog kon winnen: die tegen de joden. Vandaar dat hij enkele dagen na Vlassovs offensief de oorlog verklaarde aan Amerika en in januari 1942 de Wannsee-conferentie belegde over de definitieve uitroeiing van de joden.
In de zomer van 1942 gaat Vlassov, inmiddels bevelhebber van het Noord-West-leger, opnieuw in de aanval. In juli wordt hij echter in de slag bij Wolchov gevangen genomen. Tijdens zijn gevangenschap worden contacten gelegd met Duitse bevelhebbers, die fel gekant zijn tegen het barbaarse nazi-optreden in Rusland. Onder hen zijn veel figuren die we later in de opstand van de 20ste juli 1944 terugvinden, zoals Stauffenberg, Trechkov en Freytag-Loringhoven. Door hun toedoen en omdat Vlassov een pamflet opstelt tegen het stalinisme krijgt Vlassov een zekere speelruimte om deelname van Russische vrijwilligersverbanden aan Duitse zijde te activeren. Hij stelt overigens ook een Denkschrift op tegen de SS- theorie over de slaven als Untermenschen.
De cijfers van uiteindelijk bijeengebrachte vrijwilligers zijn indrukwekkend: 100.000 Kaukasiers, 40.000 Wolgatartaren, 20.000 Krimtartaren, 500 Kalmoeken, 180.000 Turkestanen, 250.000 Oekrainers, 50.000 Kozakken en 300.000 overige Russen, samen ruim een miljoen man. Het betekent dat een zesde van het Duitse leger eind 1944 uit niet-Duitsers bestond.
Het experiment van de Duitsers in Rusland om een gebied zo groot als de Benelux onder gezag te stellen van Russische collabo’s onder leiding van Kaminski was toen al mislukt. Maar in het betreffende gebied stond een overweldigende meerderheid van de bevolking achter het collabo-gezag.
Hitler hield echter onder druk van Bormann, Rosenberg, de SS en aanvankelijk ook Himmler vast aan het uitgangspunt dat in Rusland geen enkele kern van nationale grootmacht en leger behouden mocht blijven. Rusland moest een slavenstaat worden. Nog in januari 1945 sprak Hitler zich walgend uit over Vlassov en beschouwde hij diens Russen enkel maar als vleesvreters uit de Duitse trog. Zo vergokte hij God zij dank de kans een miljoenenleger van collabo-Russen tegen Stalin aan zijn zijde te krijgen.
Himmlers toezeggingen bleken tenslotte nauwelijks sterk genoeg voor Vlassov om twee divisies, totaal 50.000 man, gevechtsklaar te maken. Hun inzet aan het Oderfront leverde direct grote successen voor de Duitsers op maar die kwamen uiteraard te laat en bovendien had Vlassov zijn draai gemaakt. Vlassov beschouwde Hitlers zaak al militair verloren en wilde doorbreken naar de geallieerden om zich daar te melden als democratische bijdrage aan het nieuwe vrije Rusland. Daartoe verenigde hij zich ook met de uit Zuid-Slavie opgerukte Kozakken onder Pannwitz en nam hij deel aan de opstand van Praag begin mei tegen de Duitsers. De Tsjechen juichten Vlassov en de zijnen toe, maar de communisten manoeuvreerden hen op gezag van Moskou snel het land uit. Uiteindelijk slaagden Vlassov en de zijnen in hun poging de Amerikanen te bereiken, maar dat werd tevens hun ondergang. De afspraken in Jalta schreven voor dat alle Russen aan Moskou uitgeleverd dienden te worden. Waarna ze hun vrijwel zekere ondergang in de Goelag tegemoet gingen.
Tot het laatst toe hielden de Amerikanen voor Vlassov de weg open om naar het westen te ontsnappen. Er stond zelfs een vliegtuig voor hem gereed. Vlassov weigerde, hij bleef bij zijn soldaten die vrijwel allen werden uitgeleverd. 'Met hen zal ik lijden en sterven, eens zal een vrij Rusland ons gedenken.’ In 1946 werd hij met de hele staf van zijn leger na een monsterproces in Moskou geexecuteerd.