Gastcolumn

15 minuten roem

Dan vraagt iemand je of je op televisie in debat wil met Mark Rutte over integratie. En je roept meteen ja. Waarom? Pure, regelrechte, bespottelijke mediageilheid, want Rutte heeft je niets te vertellen en andersom. De man gaat zo vlak voor de verkiezingen heus niet van gedachten veranderen, en jij, jij hebt zelfs geen idee van wat hij te zeggen heeft over integratie omdat je een onverklaarbare, irrationele, natuurlijke afkeer hebt van hem en zijn hele doodconservatieve VVD. Maar je zegt ja. Want je denkt: dit worden mijn 15 minuten.

Vervolgens slaat de schrik je om het lijf en ga je op zoek naar wat de man werkelijk gezegd heeft over integratie en kom je eerst allerlei propagandamateriaal tegen en tenslotte een ‘concept’ van de integratieparagraaf in het verkiezingsprogramma waarin maar 2500 woorden zijn vuilgemaakt aan het onderwerp.

Dat geeft niet veel houvast, vooral omdat je het met veel zinnetjes akelig eens blijkt: de goeden moeten niet lijden onder de kwaden, eerwraak en vrouwenbesnijdenis moeten worden bestraft, religieuze activiteiten moeten niet worden gesubsidieerd, vrouwen en homo’s niet gediscrimineerd en niemand wordt uitgesloten. Maar het zijn gratuite verstandigheden, zeg je tegen jezelf, er is meer, het zijn de tussenzinnetjes en terloopse opmerkingen die je onbehaaglijk maken, maar hoe maak je dat bespreekbaar in 15 minuten? Tv leent zich niet voor nuance en diepgang, maar voor soundbites en slagzinnen en daar is Rutte natuurlijk eindeloos bedrevener in dan jij ooit zult zijn.

Goed, dan gaat het erom Rutte aan het begin te ontregelen, dat is de gouden regel van een zogenaamd tv-debat, en als het even kan hem even te krenken, waardoor hij de lijn van zijn eigen betoog kwijtraakt. Televisie is een arena en het gaat om de eerste klap, voor een tweede of derde is nooit tijd.

Wat kan hem nou meer kwetsen dan hem te herinneren aan zijn vroegere medestanders met wie hij in onmin is geraakt, dus zeg je: ‘Uw programma ademt te veel de geest van Rita Verdonk en te weinig van Frits Bolkestein.’ Dat moet het doen, Verdonk heeft hij uit de partij gegooid en Bolkestein is de éminence grise die hij onmogelijk zal kunnen afvallen. Maar hij verstrakte even, negeerde het verder en glimlachte. Op televisie telt alleen de glimlach.

Dan zet je in met een fundamentele denkfout in de paragraaf als geheel en zeg je dat er een flinke blinde vlek in zit omdat hij de hele tweede generatie allochtonen over het hoofd ziet. Het gaat maar door over taalproblemen en gebrek aan kennis van Nederland, terwijl één miljoen van de twee miljoen allochtonen tot de tweede generatie behoort en een heel ander dilemma heeft: de beklemming van de ouderlijke cultuur én de hatelijke aanval op die ouderlijke cultuur. Ook dat pareerde Rutte door ijskoud vol te houden dat ook de tweede generatie geen Nederlands kan. Pardon? Waar heeft hij het over? Hij komt op scholen, zegt hij, waar hij merkt dat de kinderen slecht spreken en schrijven omdat ze thuis alleen Turks en Marokkaans praten. Heeft het zin om dan te roepen dat Urkers en Achterhoekers met hetzelfde probleem te kampen hebben? Misschien wel, maar ik kwam er niet op.

De overmatige aandacht voor kleine groepen, begin je dan, een overdreven felle aanval op importbruidjes en -bruidegommetjes, die volgens de VVD ouder zullen moeten zijn dan 24 jaar (niet 23 of 25) en tien jaar geen uitkering mogen krijgen. Allemaal goed en wel, maar om hoeveel mensen gaat het precies? Ik had het opgezocht: zevenduizend per jaar; hij beweerde met een uitgestreken gezicht vijftienduizend en dat gezicht krijg je niet meer in een wrange plooi, want het is nu eenmaal televisie.

Neem dan maar een detail en wrijf dat goed in: waarom heeft de VVD bezwaar tegen het gescheiden zwemmen van moslimvrouwen, als ouderen en nudisten al lang eigen uurtjes hebben in alle zwembaden? Ha, dat van die nudisten zag hij niet aankomen, maar hij zegt dat er grenzen zijn: eerst willen die moslimvrouwen gescheiden zwemmen en daarna vragen ze om gescheiden loketten bij het postkantoor. Die is raak, maar dan je had kunnen tegenwerpen dat hij die angst voor nudisten die een eigen rij in het postkantoor eisen niet koestert, dat zei je pas bij het nagesprek, toen hij gemoedelijk een hand op je schouders legde en toegaf dat je gelijk had, maar toen waren er geen camera’s, verdomme.

Laatste poging: waarom wijst hij de partij van Wilders niet openlijk af, zoals Bolkestein en zelfs de werkgeversorganisaties wel doen? Hij gaf antwoord op een heel andere vraag, zoals het in een televisiedebat betaamt, en zei dat de VVD niet neerbuigend wil zijn en daarom de emancipatie van allochtonen aan henzelf overlaat.

De VVD is niet neerbuigend, meneer Rutte, de VVD is onverschillig, zei ik luid en duidelijk. Dat werd wel door de camera’s vastgelegd en daarmee moest ik het doen. Meneer Warhol, telt 15 seconden ook?

(Zie het programma Buitenhof, 23 mei)

H.J.A. Hofland is met vakantie