‘1991’ beheerst nog steeds de relatie Litouwen-Rusland

Vilnius – De Sovjet-Unie blijft als een inktzwarte schaduw over de relatie tussen de Baltische landen en Rusland hangen. Geregeld lopen de spanningen over de moderne geschiedenis hoog op: over het Molotov-Ribbentroppact van 1939, de annexatie van Estland, Letland en Litouwen in 1940, hun ‘bevrijding van het fascisme’ in 1944, ongewenste sovjetmonumenten. Poetins gedweep met het in 1991 geïmplodeerde arbeidersparadijs en zijn neo-imperialistische avonturen (de Krim) hebben de sfeer er ook niet bepaald beter op gemaakt.

Ditmaal ruziën Litouwen en Rusland over een tragische gebeurtenis uit januari 1991. De beruchte ‘Zwarte Baretten’ (Omon), de alfa-eenheid van de kgben militairen, intervenieerden toen in de Litouwse hoofdstad Vilnius om er een ‘Comité van Nationale Redding’ in het zadel te helpen, bestaande uit orthodoxe communisten. Dertien Litouwers die een blokkade bij de tv-toren wilden doorbreken werden doodgeschoten of onder tanks vermorzeld. Leden van Omon vermoordden in mei en juli 1991 ook nog eens acht Litouwse grenswachters.

Litouwen dringt al jaren bij Rusland aan op uitlevering van de verdachte betrokkenen en op het uitkeren van een schadeloosstelling aan de nabestaanden van de slachtoffers. Ook wil het Russische getuigen kunnen horen, onder wie niemand minder dan Gorbatsjov, wiens rol nog immer door onduidelijkheden wordt omgeven. Gaf hij persoonlijk opdracht tot de interventie?

Rusland weigert medewerking. Het had de gebeurtenissen uit 1991 al tot onderdeel gemaakt van zijn informatie-oorlog tegen Litouwen/de Baltische landen. Een ‘documentaire’ uit 2013 meldt dat aan de nationale beweging Sajudis gelieerde personen, en niet de Omon’ers, schoten ‘om een crisis uit te lokken.’ Onlangs ging Rusland nog verder: federaal onderzoekscomité Sledkom wil de Litouwse rechtbank en het bureau van de procureur-generaal die de zaak onder hun hoede hebben strafrechtelijk vervolgen. Reden: Litouwen jaagt opzettelijk op ‘onschuldige’ Russische staatsburgers.

Het Litouwse ministerie van Buitenlandse Zaken reageerde ongekend fel. Rusland is in zijn sovjetverleden blijven steken, aldus een woordvoerder; ‘de omvorming van de Russische rechtsstructuren in een repressief apparaat is nu versneld.’ De president van het Litouwse constitutionele hof sprak van een ‘parodie op gerechtigheid’; de procureur zelf, Evaldas Pasilis, sprak van ‘een poging tot intimidatie’. Sledkom was niet bereikbaar voor een nadere toelichting. Wordt ongetwijfeld vervolgd.