Fraude en slechte administratie bij pensioenfondsen

20.000 rekenstappen

Door fraude en slechte administratie bij pensioenfondsen zullen mogelijk honderdduizenden werknemers minder pensioen ontvangen dan waarop ze recht hebben. Dat blijkt uit onderzoek van Platform voor onderzoeksjournalistiek Investico, Nieuwsuur en De Groene Amsterdammer.

Het hoofdkantoor van APG (Algemene Pensioen Groep N.V.) aan de Zuid-as in Amsterdam. © Harold Versteeg, Hollandse Hoogte

Pensioenfondsen controleren nauwelijks of werkgevers wel genoeg premie afdragen, en daardoor ontstaan grote tekorten. Hoeveel premie werkgevers ten onrechte niet afdragen weten de fondsen niet, maar naar schatting lopen de tekorten op tot honderden miljoenen euro’s.

De problemen staan los van de bekende pensioenkwesties, zoals de dekkingsgraad, AOW-leeftijd en de discussies over rekenrente. De gevolgen variëren sterk per persoon. De tekorten bij de fondsen variëren van enkele euro’s tot twintig jaar pensioengeld dat spoorloos is verdwenen. Bij kleinere bedragen hebben veel gepensioneerden niet eens door dat ze geld mislopen.

Veel pensioenfondsen controleren nauwelijks of werkgevers de juiste gegevens aanleveren over het pensioen waarop werknemers recht hebben, blijkt uit het onderzoek. Investico vroeg alle 43 verplichte bedrijfstakpensioenfondsen of ze actief controleren of ze voldoende premie ontvangen. Driekwart van de werkende Nederlanders spaart bij dit soort fondsen. Slechts acht fondsen reageerden op de enquête, maar onder hen waren wel vier van de vijf grootste.

Het overgrote deel stuurt geen controleurs op pad om bij bedrijven de boeken te lichten. Het Pensioenfonds voor de Media zegt bijvoorbeeld geen looncontroles te doen omdat ‘de werkgevers jaarlijks verklaren dat hun opgave correct is’. ‘Fondsen willen er niet voor betalen’, zegt een oud-medewerker van Syntrus Achmea, tot voor kort de grootste pensioenadministrateur.

Zeker twee pensioenfondsen lieten wél onderzoek doen en ontdekten dat hun administratie inderdaad grote gaten vertoont. Het Pensioenfonds voor de Houtverwerkende Industrie en Jachtbouw, een klein fonds met zo’n twintigduizend deelnemers, vond in een steekproef onder 21 bedrijven dat het miljoenen euro’s aan premie zou mislopen en dat tientallen werknemers mogelijk ten onrechte helemaal geen pensioen opbouwen. Het fonds zegt dat het de grote afwijkingen met een ‘grove check’ heeft kunnen verklaren, maar geeft toe niet zeker te weten hoeveel premie er precies ontbreekt.

Ook in de vleesindustrie proberen werkgevers de regels naar hun hand te zetten. ‘Ze denken: zolang ik ermee wegkom is het prima’, zegt John Klijn, voorzitter van het pensioenfonds voor de vleesindustrie en vakbondsman voor de FNV. ‘Wat is er nou makkelijker dan een Pool of Roemeen pensioen door zijn neus te boren als het jou veel geld oplevert?’

Pensioenregels worden steeds moeilijker uitvoerbaar doordat ze vaak in nieuwe cao’s worden aangepast, met de ene uitzondering op de andere correctie. Zelfs experts hebben daardoor moeite om de juiste premie te berekenen, bijvoorbeeld door het grote aantal toeslagen. Zo krijgen werknemers bij het pensioenfonds voor de koopvaardij bijvoorbeeld extra pensioen voor de ‘tankerverhoging’, ‘mentortoelage’ en overwerktoeslag, maar niet voor de ‘vaartoeslagen’.

Ook de pensioenregeling van het ABP, het pensioenfonds voor ruim een miljoen ambtenaren, leraren en militairen, is nauwelijks uit te voeren, blijkt uit een interne notitie van pensioenuitvoerder APG. Zo vraagt een pensioenberekening voor de Defensieregeling volgens het memo ‘ruim 20.000 rekenstappen’. Het kan bovendien meer dan een halve dag duren om het pensioenoverzicht van één persoon te maken. ‘We lopen achter de feiten aan’, concludeert het stuk uit eind 2016. APG onderkent nu dat de regeling te complex was, maar meldt dat de sociale partners dringend zijn verzocht die te versimpelen. Sindsdien zijn daar volgens APG belangrijke stappen in gezet.