© Lisanne Lentink

U bent schrijver, muzikant en podcaster. In welke volgorde?
Schrijver. Muzikant. Podcaster. Podcasten doe ik pas recent. In Nooit gezien zit ik voor het eerst achter de microfoon en bespreek ik met Anna Drijver en Ivo van Aart klassiekers die een van ons nooit heeft gezien. Muziek maak ik van kleins af aan. Al stond mijn punkband ZERO ZERO ZERO even op een laag pitje door het schrijven. In 2014 trok ik met mijn vrouw een jaartje naar Noord-Macedonië, waar haar familie woont. Daar begon ik te werken aan De beesten.

De beesten speelt zich af in de Achterhoek, de streek waar u opgroeide. Dat schreef u dus in Noord-Macedonië?
Soms moet je uitzoomen om te zien wat er mooi is aan een plek. Toen ik na dat jaar terugkwam had ik ineens een hoop vragen over de regio waarin ik zelf was opgegroeid. Ik ben toen een hoop familieleden gaan spreken. Mijn moeder was de jongste in een gezin van dertien. Genoeg oude ooms en tantes dus, waarvan er sommigen na de Tweede Wereldoorlog moesten stropen uit armoede. Met ijzerdraad tussen de wielen om konijntjes te vangen, dat is uiteindelijk hoofdstuk één geworden. Al vond ik de juiste toon voor De beesten pas jaren later.

Die naoorlogse jaren zestig vormen onder andere het decor van De beesten. Centraal staan drie generaties van de familie Keller – de criminele grootvader Frank, de verongelukte vader Tom en talentvolle dochter Isa. Het zijn boeven, mislukkingen, buitenbeentjes. Bestaat dat soort families nog steeds?
Nu, weet ik niet. Toen ik er opgroeide in de jaren negentig absoluut. Blijf bij die en die familie maar uit de buurt, zeiden m’n ouders weleens tegen mij. Het dorpje Ulft kent veel criminaliteit. Duitsers komen er hun wiet halen en er is ook veel uitgaansgeweld. Op mijn vijftiende was ik glazenhaler bij café Happy Days. Daar ging elke week wel een barkruk door de ruit. Mijn vriendje Willem, de zoon van de eigenaar, en ik werden dan naar boven gesommeerd, naar het appartement boven de bar. Op de kermis stond eens een groepje gabberachtige types met bierbeugels te wijzen bij de botsauto’s. Toen die stopten om te wisselen was er één jongen de sjaak. Ze renden op hem af en begonnen te meppen.

Als Tom Keller en Gijs samen een beugel Grolsch openploppen, waar zouden ze het dan over hebben?
Tom Keller nu? Die moet een jaar of zeventig zijn. Ik wil wel weten wanneer hij het gelukkigst was. Op die vraag heb ik het antwoord niet. Als succesvol motorcrosser reisde hij jong de wereld over, maar al snel werd hij verminkt teruggezogen naar de Achterhoek. Ik zou graag wat fijne verhalen horen, want die ken ik zelf nog niet.

De brug over de A1 tussen Holten en Markelo is rood geverfd toen FC Twente landskampioen werd. Voor tukkers is die brug heilig. Rij er onderdoor en je weet: ik ben thuis. Heeft u datzelfde gevoel bij het oversteken van de IJssel?
Ik mis het moment dat ik de IJssel, bij Arnhem, over rijd nooit. Terwijl de rest van de rit toch een uur hersenloos karren is. Optimaal FM, de lokale radiozender, reikt precies tot de rivier. Dan slaak ik een zucht. Even openstaan voor familie, werk achterlaten. Dat zijn fijne momenten. Ze maakten het schrijven van De beesten plezierig. Een paar keer per maand reed ik die kant op. Even in het bos wandelen. Wat mensen spreken.

Kostte het moeite om uitgever Thomas Rap, toch gevestigd aan het chique Museumplein, te overtuigen voor een verhaal dat ver buiten de ring speelt?
Nee, dat vonden ze meteen heel spannend.

Welk boek ligt er op uw nachtkastje?
Boven is het stil van Gerbrand Bakker – daar ben ik weg van. De eerste zin al: ‘Ik heb vader naar boven gedaan.’ Ik hou heel erg van eerste zinnen waar het hele boek in zit. Toen ik De beesten schreef heb ik juist dat soort ‘plattelandsboeken’ weggelegd om niet te veel besmet te raken. Nu doe ik een inhaalslag.

M'n lievelingsboek is Journey by Moonlight van Antal Szerb. Een Hongaars echtpaar gaat op vakantie naar Venetië. Vrij snel wordt duidelijk: deze twee zijn helemaal niet voor elkaar gemaakt. De man haalt voor vertrek nog even een pakje sigaretten en mist semi per ongeluk de trein. Daarna volg je de reis die ze maken. Híj jaagt oude vriendschappen na in Italië en ontsnapt net aan de dood, zíj reist door naar Parijs en wordt een soort socialite. Ze verlangen compleet andere dingen van het leven. Een boek om in te verdwalen, heel droomachtig.

Welke schrijver is onderschat?
Jeroen Brouwers, alleen al omdat hij de P.C. Hooft-prijs nooit kreeg. Met Het hout (2014) maakte hij een enorme comeback en is hij een mooi nieuw oeuvre gaan bouwen naast zijn oude Indië-boeken. Ik noem hem altijd direct wanneer mensen vragen naar ‘grote’ Nederlandse schrijvers. Men moet minder bezig zijn met de Grote Drie en meer met Jeroen Brouwers.

Verder ben ik stikjaloers op William Faulkner, specifiek Absalom, Absalom!. Hij kan – net als Jeroen Brouwers – heel ver gaan in het laten spreken van de taal van het personage. Is een personage heel verward, dan krijg je hele lange zinnen waar geen touw aan vast te knopen is. In De beesten doe ik dat ook, maar was ik huiverig om die techniek ten volle toe te passen. Ik zou eigenlijk dat soort boeken willen schrijven. Zonder die remmingen, helemaal losgaan. Wat Faulkner ook beschreef: het Amerikaanse plattelandsleven, familiedynastieën. Daar ben ik enorm door beïnvloed. That’s my guy.

Heeft u favoriete dichters?
Menno Wigman, Nederlandse punker en drummer van Human Alert. Daar was ik fan van. Hij was mijn gateway naar de literatuur. Z'n gedichten grijpen me nog altijd naar de keel.

'Toen dacht ik, hier hoef ik niet per se méér van te lezen'

Bij welke film was het boek echt stukken beter?
Ik heb het probleem dat ik in mijn studententijd héél veel films heb gezien en pas heel laat begon te lezen. Vaak dacht ik: dat boek hoeft dan niet meer. De serie van Normal People is wel beter dan de boeken van Sally Rooney. Het kwam tot leven, met een perfecte cast en perfect spel.

Welke film móet iedereen gezien hebben?
Twee absolute favorieten: Back to the Future II en Down by Law van Jim Jarmusch. Dat was de film die ik in m'n twintiger jaren elke avond opzette om in slaap te vallen. Dat klinkt niet als een aanbeveling, maar is het wel. Een heerlijk rustige film met Tom Waits en Roberto Benigni die in New Orleans in de gevangenis belanden en proberen uit te breken. Rustig tempo, jazz op de achtergrond, sepia. Heerlijk, de jaren tachtig.

Back to the Future II is de beste film ooit. Hij heeft alles van deel één, en meer… Het toekomstbeeld van 2015 vond ik als kind heerlijk en bijna alle voorspellingen zijn uitgekomen. ‘Snel Marty, doe je regenjas aan. Het gaat over twee minuten regenen’, zei Doc terwijl hij op z’n horloge keek. Dat is nu de Buienradar-app op de Smartwatch.

Zijn er ook overschatte schrijvers?
Ik kan helemaal niks met A.F.Th. van der Heijden – toch een grote schrijver. Voor De beesten las ik Advocaat van de hanen, wat ook gaat over de krakers en punkers. De manier waarop hij die scene beschrijft staat zover af van hoe ik het zou beschrijven en hoe ik het heb ervaren. Het is heel afstandelijk, de superieure schrijver die even een wereldje induikt. Toen dacht ik: hier hoef ik niet per se méér van te lezen.

Als u iets zou kunnen veranderen aan wat u eerder gemaakt heeft, wat dan?
Het laatste album van Tenement Kids, een andere band waar ik in zat. We begonnen als punkband, spelend in kraakpanden. Toen we midden-twintigers werden veranderde onze smaak en begon ik me te interesseren in Amerikaanse roots rock. De laatste plaat was een afslag die kant op, niet verkeerd maar heel braaf. Terugluisterend mogen de instrumenten wat viezer. Waren we maar iets langer punk gebleven.

Een brief op de deurmat. ‘Gijs, kom optreden op ons festival.’ Is dat liever Lowlands of de Zwarte Cross?
Lowlands heb ik vorig jaar gedaan. Dit jaar ga ik naar de Zwarte Cross. Daar kijk ik stiekem wel iets meer naar uit.

Lynch of Koolhoven?
Lynch. Heel vormend voor hoe ik film, kunst en de wereld zie.

Harry Mulisch of Willem Frederik Hermans?
Hermans. Totdat ik Jeroen Brouwers ontdekte was dat mijn schrijver. Zijn wereldbeeld was een eye opener.

Hemingway of Fitzgerald?
Hemingway. Meer van gelezen. The Sun Also Rises is een meesterwerk.

Sorrentino of Tarantino?
Tarantino. Ik hou niet van Sorrentino, vervelende films.

De Graafschap of FC Utrecht?
De Graafschap. Utrecht is van de Utrechters, niet van mensen die er als student zijn gekomen.

Hockney of Warhol?
Warhol, vanwege zijn connectie met The Velvet Underground.

Tot slot. Welke artiesten staan er dit jaar bovenaan op uw Spotify-lijstje?
Gisteren opgezocht. Pinegrove, The Magnetic Fields, een coole alternatieve band. Maar ook: Dog Eat Dog, uit de playlist van m'n zoontje. Een soort wacke skate hiphop rock act. Hij is vijf maar houdt gelukkig van volwassenenmuziek. Toen hij drie was zette ik de Ramones op, dat sloeg aan. Ik dacht: jij krijgt een eigen lijst. Daar staan nu 120 nummers in. Ik ben blij dat we niet aan kinderliedjes doen, maar we duwen hem niks door de strot. Er staat veel van de Red Hot Chili Peppers in, vreselijk vind ik dat. Misschien toch liever kindermuziek dan…