21 vragen aan… Hannah van Binsbergen

‘Welk boek, geschreven door iemand anders, zou u zelf geschreven willen hebben?’ en andere vragen aan Hannah van Binsbergen. Over Baudelaire, minimalisme in de poëzie en hoe verhalen ons leven beïnvloeden. Haar roman Harpie verscheen in februari.

Wat is de beste sterfscène in een roman?
In Dzjan van Andrej Platonov heb je tragische sterfscènes, maar in de mooiste gaat eigenlijk niemand dood. Het boek gaat over een jongeman in de Sovjet-Unie, afkomstig uit een nomadenvolk, die gaat studeren in Moskou. Wanneer hij terugkeert naar de desolate uithoek probeert hij het communisme aan zijn dorpsgenoten over te brengen. Hij blijft hoopvol, maar er is daar niks, en mensen verhongeren terwijl ze zoeken naar eten. Als hij uit wanhoop ineenstort en denkt te sterven, komen er gieren op hem af. Hij weet een van de vogels te doden, waardoor het Dzjan-volk weer te eten heeft. Door daar als lijk te blijven liggen en eten te lokken kan hij zijn mensen toch dienen, wat zijn grootste wens is. Een ongelofelijk hopeloos punt in het boek, maar hartverscheurend mooi.

Wat is het interessantste dat u onlangs van een boek geleerd heeft?
Als vooronderzoek voor Harpie heb ik onlangs een boek gelezen over heksenvervolgingen. Hoe de duivel zich in de geschiedenis gemanifesteerd heeft. Het klassieke verhaal van de heksensabbat – vliegen over grote afstanden, samenkomen met anderen en seks hebben met de duivel – bestond eerst alleen in continentaal Europa. De eerste keer dat dit verhaal opdook in Engeland vertelde een meisje dat haar moeder haar dwong met de duivel naar bed te gaan. Wat bleek? Het meisje had een affaire met een Franse priester en die moeder hield dat tegen. De priester kende het sabbatverhaal en ze hebben dit verhaal bedacht om die moeder uit de weg te ruimen. Een mooi voorbeeld van hoe verhalen ons leven beïnvloeden.

Als u iets zou kunnen veranderen aan wat u heeft geschreven door de jaren heen, wat zou dat zijn?
Ik zou de ‘W.’ in mijn gedicht ‘Silvia W.’ weghalen.

Welk boek zou iedereen op zijn achttiende gelezen moeten hebben?
Eerste liefde van Ivan Toergenjev. Dat is niet afhankelijk van je specifieke interesses, iedereen vindt liefde interessant. Een mooi, vol verhaal over de ontgoocheling van volwassen worden. Wat me bijstaat is dat de hoofdpersoon zich moet voorbereiden op een examen en telkens dezelfde zin aan het lezen is. Ondertussen rijdt hij veel paard en komt de schoonheid van het landschap hard bij hem binnen. Hij heeft het gevoel dat er iets groots en bijzonders staat te gebeuren. Die passage beschrijft wat het is om jong te zijn.

Welke klassieker heeft u, tot uw grote schaamte, nooit gelezen?
Ulysses en Vaders en zonen, die bewaar ik voor mijn oude dag. Ik heb ook Oorlog en vrede nooit gelezen.

Wat is qua lezen uw ‘guilty pleasure’?
Donald Duck, die koop ik dan in de supermarkt. Strips, maar niet per se goede strips, zoals literaire graphic novels. En Kuifje, dat is eigenlijk een heel goede strip.

Er staat een tafeltje langs de Seine klaar, met een roodgeblokt laken, twee wijnglazen, een kaars.
Obers in jacquet staan paraat.
Welk personage uit de wereldliteratuur zou u voor een diner uitnodigen?

Ik vind het heel moeilijk kiezen, dus ik nodig er twee uit. De eerste is de hoofdpersoon uit The Dispossessed van Ursula K. Le Guin, Shevek. Hij is natuurkundige op de anarchistische planeet Anarres. De tweede is Heather uit Shaman van Kim Stanley Robinson. Dat is ook science fiction, maar in het verleden.
Waar zouden jullie het over hebben?
Shevek kent de beperkingen van de anarchistische samenleving, waar hard gewerkt moet worden om genoeg voedsel te verzamelen. Voor puur theoretische kennis is weinig belangstelling, en die wordt ook actief ontmoedigd. Het lijkt me heel interessant om met hem te praten over onze tijd. De blik van een buitenstaander, als een van de meest kritische geesten van die anarchistische maatschappij.
Heather is een medicijnvrouw in een jagers-verzamelaarssamenleving in de IJstijd. Ze heeft een ontzettend wetenschappelijke geest en voert constant proefjes uit. Iemand die dus gewend is hard te werken voor primaire benodigdheden. Ik ben benieuwd hoe zij kijkt naar ons leven, dat zo vervreemd is van haar wereld. Ik zou willen weten wat zij vindt van onze tijdsbesteding nu we niet meer de hele dag naar eten moeten zoeken.

Als u een schrijver zou kunnen zijn waar of wanneer dan ook, waar en wanneer zou dat zijn?
Volgens mij moet je zeggen dat je je eigen tijd het interessantst vindt, omdat je de uitkomst van het heden nog niet kent. Tegelijkertijd had ik wel graag in de tijd van revoluties in de negentiende eeuw geleefd. Als tijdgenoot van Baudelaire.

Welke schrijver of welk boek is het meest onderschat? En waarom?
Eerder wat vergeten is de Vlaamse modernist Ivo Michiels. Zijn roman Het boek alfa heeft echt indruk op me gemaakt. Daarin werd van alles uitgehaald met de verteltijd en de vertelde tijd, die volgens mij een paar minuten was. Ik had destijds op de middelbare school nog nooit een roman gelezen die zo weinig op een roman leek. Het heeft mijn beeld van wat een roman kan zijn sterk veranderd.

Wie zijn uw favoriete dichters?
Op dit moment Hans Faverey en Ben Zwaal. Minimalisme in poëzie vind ik ontzettend interessant, omdat het een van de moeilijkste dingen is om met weinig woorden iets fundamenteels te zeggen over iets universeels. Het zijn allebei heel lieve denkers, er zit tederheid in hun gedichten. Faverey’s gedicht bijvoorbeeld: ‘De mooiste vogel, die door ijsvogels kan worden gemaakt, is zelf een ijsvogel’ (uit ‘Herleid tot zichzelf’ – red). En ik hou ontzettend van Baudelaire. Hoe hij met zijn eigen tijd omgaat en overdonderd wordt door moderniteit. Hij is zich er bewust van dat het geweld dat moderniteit met zich meebrengt interessante omstandigheden creëert voor poëzie.

Welk boek, geschreven door iemand anders, zou u zelf geschreven willen hebben?
Een gedicht van Ben Zwaal: ‘Het water is gevat, niet in het sieraad, het is het water zelf, dat vat.’ Een ongelofelijk mooie vondst. Er zitten zoveel spiegelingen in, tussen het sieraad en het water. Heel knap hoe je zoiets wezenlijks kan zeggen over water. Om in vijftien woorden iets nieuws te zeggen over water liet me versteld staan.

Heeft u verborgen talenten?
Ik begin onderhand wel redelijk goed te worden in het bakken van mijn eigen brood.

Wat was het leukste moment tijdens het schrijven van uw nieuwste roman/boek?
Ik had ontzettend veel plezier met de dialogen tussen Harpie en Satan. Ik had altijd het idee dat ik slecht was met dialogen. Door het magische element was dit juist interessant. Stel dat de duivel op aarde komt om met een depressief meisje te praten. Waar zouden ze het dan over hebben?

Wie van uw tijdgenoten wordt over honderd jaar nog steeds gelezen?
Het lastige is dan weer in een ‘eindtijd’ leven. Het apocalyptische idee staat weer heel erg op de voorgrond. Grappig is dat veel mensen schrijven over een toekomst. Dan vraag ik me af of onze science fiction over honderd jaar nog gelezen gaat worden.

Welk boek ligt naast uw bed?
Rocannon’s World van Ursula K. Le Guin. Ik ben echt fan van haar. Zij creëert fictieve werelden gebaseerd op ideeën, die ze tot leven weet te wekken op een ontroerende manier. Mijn lievelingsboek van haar, The Dispossessed, speelt zich af op een alternatieve planeet waar een anarchistische revolutie plaatsvindt. De oplossing is om alle anarchisten naar de maan te sturen en zo leven die werelden honderden jaren gescheiden van elkaar. Je ziet haar als schrijver nadenken: welke problemen zouden er ontstaan in een anarchistische samenleving? Tegen welke grenzen loopt die samenleving op in vergelijking met het kapitalistische systeem?
Haar bekendste werk is de serie avonturenromans Earthsea. Het vierde boek uit de serie is een radicaal feministische kritiek op de eerste drie. Je merkt het in haar thema’s, wie de hoofdpersonages zijn en welke ervaringen worden besproken. Ze gaat in dialoog met haar eigen schrijven. Dat vind ik heel knap. Het heeft iets ontzettends zelfverzekerds om door te gaan met dezelfde serie en het gewoon anders aan te pakken.

Rimbaud of Baudelaire?
Rimbaud is ook goed hoor, maar toch Baudelaire.

Proust of Joyce?
Ik neig naar Joyce.

Haruki Murakami of Philip Roth?
Philip Roth. Die korte, staccato zinnen van Murakami… Na een paar regels wil ik het boek al door de kamer gooien.

Maartje Wortel of Esther Gerritsen?
Maartje Wortel

Jane Austen of Virginia Woolf?
Geen van beiden.

Ferrante of Knausgard?
Eerder Ferrante. Ik ben Italiaans aan het leren en ik hou van Napels. Van de zomer stuitte ik op de filmset van de Napolitaanse romans toen ik daar was, terwijl ik dacht eindelijk een mooie schoenwinkel te hebben gevonden.