21 vragen aan … Kader Abdolah

Voor de Perzisch-Nederlandse schrijver Kader Abdolah is literatuur een zoektocht naar jezelf. Je moet diep graven. ‘Het is zoals dat liedje van Pink Floyd: run rabbit run, dig that hole.’

Wat is qua lezen uw ‘guilty pleasure’? En daarbuiten?
TikTok, ken je dat? Ik bekijk het om half 12 ’s nachts, een halfuurtje voor ik naar bed ga. Eerst kreeg ik heel veel filmpjes van meisjes in bikini. Dat interesseerde me niet en dus zorgden de algoritmes ervoor dat ik vooral technische filmpjes op mijn scherm kreeg. Ik kreeg meer te zien over reparaties van auto’s, mensen die kettingen maken of hoe je duizend maïskolven in een keer kan oogsten. Techniek is altijd een verborgen interesse geweest. Ik vind het leuk om met mijn handen te werken. Eigenlijk moet je niet naar zulke filmpjes kijken en het zelf doen, maar ik vind het wel leuk.

Heeft u verborgen talenten? Als u geen schrijver zou zijn, wat zou u dan zijn?
Ik zou een eigen garage starten of automonteur worden (ook al weet ik niet of ik het zou volhouden). Je bent dan op zoek naar een logische oplossing. Iets draaiende krijgen én houden vind ik heel boeiend. Dat is ook zo met romans. Ik weet bij mijn boeken altijd het einde van het verhaal. Dan doe ik twee jaar een poging om tot dat einde te komen op een zo logisch mogelijke manier. Het einde is voor mij het probleem waarvoor ik een oplossing moet zoeken. Daarom schrijf ik.

Met welk van uw boeken heeft u de diepste band?
Ik heb nooit gedurfd om mijn boeken te herlezen. Gebeurd is gebeurd, geschreven is geschreven. Het is zoals een hartstochtelijke nacht met een liefde. Ook die gaat voorbij.

Wat is het interessantste dat u onlangs van een boek geleerd heeft?
Elk boek brengt je wel iets bij. Boeken lezen is heel essentieel voor het menszijn. Door boeken kom je dichter bij jezelf. Ze leiden je als het ware naar jezelf. Het is zoals dat liedje van Pink Floyd waarin ze zingen: ‘run rabbit run, dig that hole’. Je persoonlijkheid ligt in stukjes verspreid over alle boeken en je moet jezelf vinden door meer te lezen. Door dieper te graven. Zo kom je telkens nieuwe stukjes van jezelf tegen.

© ANP / Anneke Janssen

Welk boek ligt naast uw bed?
Klara en de Zon van de Japans-Engelse schrijver Kazuo Ishiguro. Het boek is zo mooi dat het me pijn doet. Ik ben ontzettend jaloers op Ishiguro. Hij heeft dat zo goed gedaan. Het is een boek dat écht een boek is. Je leert in Klara en de Zon naar de wereld kijken door de ogen van een buitenstaander. Met dit boek heeft Ishiguro sciencefiction naar literatuur verheven.

Welk boek, geschreven door iemand anders, zou u zelf geschreven willen hebben?
Dat gaat niet. Het schrijfproces is zoals het leesproces: je moet graven. Je moet in je eigen ik op zoek gaan en produceren waar je lichaam om vraagt. Het verhaal leidt je naar de plek waar jij naartoe moet gaan. Je moet het lichaam ook toelaten je te brengen naar waar het hoort. Klara en de Zon is waar Ishiguro hoort te zijn. Dat is geen boek dat Kader Abdolah kan schrijven. Mijn nieuwste boek, Op zoek naar Ramona, is waar ik hoor te zijn.

Als u een schrijver zou kunnen zijn waar of wanneer dan ook, waar en wanneer zou dat zijn?
In de literaire fictie schrijft de schrijver over de geest van zijn tijd. Willem Elsschot schreef in Kaas over de essentie van zijn tijd. Hugo Claus, die schreef over de Tweede Wereldoorlog. Jan Wolkers, Harry Mulisch: allemaal werden ze gedwongen om over de essentie van hun tijd te schrijven. Dus waar ik wil zijn en waar ik over wil schrijven? Ik kan nergens zijn dan de plek waar ik nu ben. Anders zou ik niet kunnen schrijven waar ik nu over schrijf. Mijn ervaringen en belevenissen hebben bepaald waar ik als schrijver naartoe moet. Ik kan alleen hier zijn en Op zoek naar Ramona schrijven in Nederland in het jaar 2021. In het boek ervaar je door de lens van Ramona hoe Nederland door de jaren heen is veranderd.

Wat is de beste sterfscène in een roman?
Klara en de Zon komt weer bij mij op. Het boek gaat over Klara, de robot van een meisje dat stervende is. Klara wil haar graag helpen en denkt dat de zon haar kan genezen. De robot ziet de zon namelijk als een soort god met een heilzame energie. Met al haar onwetendheid denkt Klara dat de zon slaapt op de plek waar de horizon ondergaat. Ze gaat ernaartoe om het meisje te kunnen helpen. Ze loopt en loopt en loopt …

Wie van uw tijdgenoten wordt over honderd jaar nog steeds gelezen?
Wat grappig. Ik kreeg onlangs dezelfde vraag op een lezing. Kijk, de tijden zijn zo veranderd. De maatschappij is constant in beweging. Vroeger had je Oorlog en vrede. Dat was dan hét boek voor de komende honderd jaar. Hoeveel veranderingen hebben we de afgelopen twee decennia gekend? Er komen zo veel nieuwe onderwerpen en nieuwe talenten. Boeken kunnen daardoor geen lange leeftijd meer hebben zoals vroeger. Maar enkele boeken van mij zullen wel nog gelezen worden. Ik heb me namelijk tussen de grote schrijvers gewurmd want ik heb over de Koran geschreven en over 1001 nacht. Door over boeken uit de wereldliteratuur te schrijven heb ik mezelf vereeuwigd. Zo blijft Kader Abdolah langer leven dan andere schrijvers!

Als u iets zou kunnen veranderen aan wat u heeft geschreven door de jaren heen, wat zou dat zijn?
Dat gaat niet. De regen is al gevallen. Je kan toch ook niet zeggen: ‘Oh dit heb ik gedaan toen ik kind was, nu wil ik het overslaan.’ Een schrijver kan dat ook niet doen. Op dat moment had je geschreven wat je moest schrijven.

Er staat een tafeltje langs de Seine klaar, met een wit laken, twee wijnglazen, een kaars. Obers in jacquet staan paraat. a) Welk personage uit de wereldliteratuur zou u voor een diner uitnodigen? b) Waar zouden jullie het over hebben?
Ik zou eerder de schrijver Peter Handke willen uitnodigen. Hij won de Nobelprijs voor Literatuur in 2019. Ik heb al zijn boeken gelezen. Ik weet niet waarom, maar ze zijn zo mooi. Zo veel recensenten hebben zo veel shit over hem geschreven. Het lijkt wel alsof Handke zegt: ‘Fuck wat anderen denken, ik schrijf wat ik wil’ en dan krijgt hij daarbovenop een nobelprijs. Zo’n persoonlijkheid boeit mij. Met zo iemand wil ik een wandeling maken hier langs de grachten, een biertje drinken en een sigaretje roken. We hoeven niet over iets te praten, zelfs niet over literatuur. Ik wil dan gewoon van zijn zijn genieten.

Wat moet iedereen gelezen hebben op zijn achttiende?
Je hoeft niks gelezen te hebben op je achttiende. Wat je wel moet doen? Zet een paar dikke klassiekers op je boekenkast: de Bijbel, de Thora, de Koran of de Ilias & Odyssee. Gewoon zomaar, als decoratie. Laat elke dag je blik op die boeken vallen, laat ze op je netvlies branden. Er komt een dag dat je niet anders kan dan ze te lezen. En dan ben je vertrokken.

Wie zijn uw favoriete dichters?
Ik kom uit een familie waar iedereen dichtte of dacht dat die dichter(es) was. Iedereen had onder zijn of haar kussen wel een stapel zelfgeschreven gedichten liggen. Zo begon ik ook met schrijven. De Iraanse poëzie is meesterlijk, maar dat kan je niet overbrengen in een andere taal. En dat geldt ook voor de Nederlandstalige poëzie. Guido Gezelle of Rutger Kopland vind ik heel goed.

Welke schrijver is naar uw idee het meest overschat?
Ik ga geen namen noemen. Recensenten zijn geen heiligen. Ze schrijven soms overbodig enthousiast over een boek. Zelden kom ik een recensie tegen waarin de recensent iets zegt dat de schrijver kan verder helpen.

Welke schrijver of welk boek is het meest onderschat? En waarom?
Lezers zijn niet dom. Een boek dat goed is, vindt zijn weg wel naar de lezer.

Hemingway of Fitzgerald?
Allebei! Hemingway past beter bij mijn geest.

Murakami of Ishiguro?
Ishiguro, natuurlijk!

Tolstoj of Dostojevski?
Tolstoj.

Harry Mulisch of Willem Frederik Hermans?
Hermans. Hij kan van niets iets groots maken.

Hockney of Warhol?
Geen keuze.

Rumi of Hafez?
Onmogelijke keuze.