21 vragen aan… Thomas Heerma van Voss

In het Jordanese Café Thijssen geeft Thomas Heerma van Voss antwoord op vragen als ‘Welk boek ligt er naast uw bed?’ en ‘Welke schrijver is het meest overschat?’ Over De asielzoeker, hiphopbeats, wijn drinken met V. Sirin en meer. Condities ligt sinds februari in de schappen.

Wat was het leukste moment tijdens het schrijven van Condities?
Leuk is niet het woord dat als eerste bij me opkomt. Ik heb drie jaar aan Condities gewerkt en na twee jaar zag ik opeens een duidelijke verwantschap tussen de verhaallijnen, die voorheen nog net niet in elkaar klikten. Na wat knippen en plakken met losse fragmenten werd de spanningsboog me helder. Dat was wel een moment van triomf en opluchting.

Welk boek ligt er naast uw bed?
American Dirt van Jeanine Cummins. Hashtag ophef.

Als u iets zou kunnen veranderen aan wat u heeft geschreven door de jaren heen, wat zou dat zijn?
Grote wijzigingen aanbrengen in oud werk vind ik valsspelen. De charme van een schrijver zit ook in de groei die te ontdekken valt in zijn of haar boeken. Mijn debuut zou ik nu nooit meer schrijven zoals ik het in 2009 schreef, en juist daarom vind ik het interessant om er af en toe in terug te bladeren. En ik vind het oneerbiedig om tegen mijn jongere zelf te zeggen: wat een rare keuzes heb jij gemaakt, want toen vond ik dat echt de beste opties. Dat ik over tien jaar op Condities terugkijk en vind dat sommige dingen anders hadden gekund of zelfs hadden gemoeten, lijkt me onvermijdelijk en gezond.

Welk boek, geschreven door iemand anders, zou u zelf geschreven willen hebben?
De asielzoeker van Arnon Grunberg, een van de weinige boeken waarin de meest uitgesproken uitersten op een volstrekt natuurlijke en logische manier worden verenigd. Het verhaal is wrang en nogal naar, maar tegelijkertijd heel grappig en origineel en je hebt nergens een idee van waar het verhaal heengaat. Tegelijkertijd voelt het dwingend, onontkoombaar. Er worden geen vrijblijvende zijpaden ingeslagen. Bijna alle scènes zijn ongelooflijk goed, ook qua schrijfstijl, en ze zitten nog heel helder in mijn hoofd. De asielzoeker wordt iets minder vaak geprezen dan bijvoorbeeld Tirza, maar voor mij is het Grunbergs meesterstuk.

Wie van uw tijdgenoten wordt over honderd jaar nog steeds gelezen?
Geen. Schrijvers van dertig jaar geleden worden nu al niet meer gelezen. Noem Hella Haasse, een van de grootste schrijfsters ooit in Nederland – wie lees haar nu nog? De literatuur is, soms op het vermoeiende af, gericht op nieuwe klanken, stemmen en gezichten. Hoe vaak begint iemand nog over Vestdijk?

Wie zijn uw favoriete dichters?
Ik heb een enorm zwak voor Rutger Kopland. Al even overleden maar dat neemt de kracht van zijn taal niet weg. Ik heb verder geen all time favorites, ik lees ook weinig poëzie, maar onlangs heb ik wel genoten van de bundels van Charlotte van den Broeck en Iduna Paalman. Zij hebben echt iets dat ik in andere gedichten niet tegenkom. Ze zijn heel eigen, met steeds een soort onverwachte spanning in hun werk. Bij beide bundels dacht ik: Dit zou ik zelf nóóit kunnen.

Welke schrijver is naar uw idee het meest overschat?
Zo veel schrijvers, maar ik heb hier niet zo’n zin in. Dit doet met denken aan de precisiebombardement-vraag uit HP/De Tijd. Die vraag wordt echt gesteld om een relletje uit te lokken, van mij mag het wel wat constructiever. Ik zou iemand kunnen noemen die allang dood is, maar ik vind genoeg mensen die nu een prominente plaats innemen ook overschat, ofwel door de buitenwacht ofwel door zichzelf, dat laatste is vaak nog irritanter.

Welke schrijver of welk boek is het meest onderschat? En waarom?
Echt onderschat is het niet, het werd zelfs veel geprezen, maar Een honger van Jamal Ouariachi schiet me toch te binnen. Ik mis het vaak in de lijstjes met beste boeken van de laatste jaren. Ik heb het idee dat mensen zich zo aan hem ergeren dat ze dit boek ook maar vergeten. In de lijst met de 21 beste boeken uit de 21e eeuw staan boeken die ik niet per se beter vind.

Heeft een recensent ooit iets kritisch over u geschreven waarvan u dacht: hij heeft een punt?
Kees ’t Hart heeft in De Groene mijn tweede roman Stern afgekraakt. Eens was ik het zeker niet met zijn stuk, maar hij noemde één scène waarin mijn hoofdpersonage erg onnozel is, en inmiddels denk ik: misschien had ik hem inderdaad hier en daar een slagje mondiger moeten maken.

Wat is qua lezen uw ‘guilty pleasure’? En daarbuiten?
Met de term guilty pleasure heb ik niks. Ik hou van pulp, van een beetje vunzige hiphop, maar daar zit niks guilty’s aan en daar schrijf en praat ik ook graag over. Ook wat betreft boeken. Thrillers van Michael Connelly heb ik echt verslonden, dat doe ik nog steeds weleens. Maar niet stiekem.

Met welk van uw boeken heeft u de diepste band?
Condities. Dat voelt ook onvermijdelijk nu: twee maanden geleden zette ik nog de laatste komma’s. Het voelt als een boek dat ik vijf jaar geleden zowel technisch als inhoudelijk niet had kunnen schrijven.

Heeft u verborgen talenten? Als u geen schrijver zou zijn, wat zou u dan zijn?
In mijn tienerjaren zat ik met twee vrienden in de rapformatie OZG, wat stond voor Oud-Zuid Gangsters. Het was honderd procent persiflerend, we konden niet rappen, de teksten waren grotesk en grof, al begreep bijna niemand op school dat. Na een paar jaar stopten we weer. Wel bleef ik daarna beats maken, en dat kon ik stiekem wel best goed, ik heb weleens het gevoel dat hier meer in had gezeten als ik er vol voor was gegaan. Hiphopbeats zijn dus mijn verborgen talent.

Er staat een tafeltje langs de Seine klaar, met een rood geblokt laken, twee wijnglazen, een kaars. Obers in jacquet staan paraat.
a) Welk personage uit de wereldliteratuur zou u voor een diner uitnodigen?

Mijn gedachten glijden af naar de hoofdpersoon uit Nabokovs Het werkelijke leven van Sebastian Knight, V. Sirin. De eerste bladzijde is al prachtig. V. is wantrouwend, onbetrouwbaar maar ook héél slim. De ik-verteller is een beetje een zonderling, maar extreem intelligent en welbespraakt. Hij speelt met de lezer en is hyperintelligent.

b) Waar zouden jullie het over hebben?
Ik zou mezelf schikken in de rol van stille luisteraar. En zeker na een paar glazen wijn zou ik hem graag horen leeglopen over zijn gedachten over de huidige politiek, over wantrouwen. De Seine kan me niet zo veel schelen.

Welk boek zou iedereen op zijn achttiende gelezen moeten hebben?
Een boek verplicht stellen werkt volgens mij slecht, maar ik heb wel enkele nadrukkelijke adviezen. Kaas van Willem Elschot natuurlijk, ongelooflijk slim en grappig maar toch heel toegankelijk en klein, ideaal voor een achttienjarige; Kaas kan je een drempel over helpen om meer te gaan lezen. Voor mijzelf was Nooit meer slapen van cruciaal belang, na dat boek ben ik pas echt gaan lezen en schrijven.

Welke klassieker heeft u, tot uw grote schaamte, nooit gelezen?
Pfoe, dat lijstje is lang. De welwillenden van Jonathan Littell wil ik altijd nog eens lezen. Enigszins tot mijn schaamte heb ik nooit iets van Proust gelezen. Ook Onderworpen van Houellebecq en The Human Stain van Roth moet ik hoognodig eens openslaan.

Paolo Sorrentino of Wes Anderson?
Wes Anderson

Jane Austen of Virginia Woolf?
Virginia Woolf

Ferrante of Knausgard?
Ferrante. Knausgards gedetailleerde stijl doet me niks. In drie pagina’s uitleggen hoe je een boterham roostert? Nee, dat werkt voor mij niet. Van Ferrante las ik de Napolitaanse romans met genoegen, maar ik vind ook of misschien wel vooral Dagen van verlating van Ferrante echt heel sterk – een schrijnend, ontroerend verhaal over een vrouw die verlaten wordt door haar man.

Maartje Wortel of Esther Gerritsen?
Wat is eigenlijk de vraag? Wie ik beter vind, of met wie ik meer heb? Gerritsen is heel goed en had het in deze reeks van veel anderen gewonnen, maar ik heb een zwak voor Maartje Wortel. Ik vind haar in mijn generatie al jaren een van de leukste en oorspronkelijkste stemmen. We zijn in hetzelfde jaar gedebuteerd, hebben best veel samen opgetreden. I love Maartje.

Harry Mulisch of Willem Frederik Hermans?
Hermans. Ik noem Nooit meer slapen altijd als ik een vormend boek moet noemen, en heb niet zo veel met sommige verhalen van Mulisch.

Haruki Murakami of Philip Roth?
Roth, met afstand. Van Murakami raak ik zelden overtuigd. Zijn stijl houdt me op afstand, Roth kan me als geen ander meeslepen. Ik vind hem eigenlijk in elk opzicht interessanter dan Murakami.