Media

3.000 resultaten

Wie in LexisNexis, het digitale archief van de geschreven pers, zoekt op ‘Ruben en Julian’ krijgt een waarschuwing: ‘Let op, deze zoekopdracht geeft meer dan 3.000 resultaten.

Medium schermafbeelding 2013 06 07 om 15.29.00

Wellicht wenst u de zoekopdracht te specificeren?’ Beperk je je dan alleen tot de landelijke kranten en tijdschriften, dan blijven er nog steeds meer dan 350 artikelen over. Een schier oneindige lijst details over een enkel familiedrama: van de eerste paniek tot de uiteindelijke condoleanceregisters met bijbehorende knuffels en kaarsjes – en alles wat ertussen zat. Niets is aan het publieke oog onthouden.

En dat was pas de schrijvende pers. Bij de omroepen was de aandacht voor de vermissing voorzover mogelijk nog groter, zo niet onverzadigbaar. Van SBS6 verwacht je dat nog – Hart van Nederland is er praktisch voor uitgevonden –, maar zelfs de NOS ging deze keer all out: liefst 147 verschillende berichten en video’s produceerde de omroep over de vermiste jongens. Meer dan De Telegraaf en het Algemeen Dagblad bij elkaar.

‘Zoektocht naar vermiste broertjes’, ‘Zoektocht naar vermiste broertjes tijdelijk gestaakt’, ‘Zoektocht Bunderbos hervat’, ‘Zoektocht Bunderbos kan nog hele dag duren’, ‘Politie zoekt nieuw beeld broertjes’, ‘Vermiste jongens niet gevonden’, ‘Zoektocht jongens gaat door’, ‘Burgers zoeken naar Ruben en Julian’, ‘Politie zoekt schoenen vader broers’, ‘Politie zoekt in Geulle naar broers’, ‘Zoektocht Geulle definitief gestaakt’, ‘Tiplijn broertjes roodgloeiend’, ‘Auto Leersum toch niet van vader’, ‘Politie geeft persconferentie Cothen’, ‘Extra journaal over gevonden lichamen Cothen’, ‘Kees van Dam: er is nog weinig duidelijk’, ‘Lichamen broertjes geborgen’, ‘Zeist zoekt troost na dood Ruben en Julian’, ‘Schooldirecteur Zeist over sfeer op school’, ‘Mogelijk stille tocht voor Ruben en Julian’ ‘Geen stille tocht voor Ruben en Julian’, ‘Kaarsjes voor Ruben en Julian’.

En de topper: ‘Jongeren hebben zin in werken bij Jeugdzorg’.

Al weken vraag ik mij af wat de ratio is achter dit soort berichtgeving. Waarom uitgerekend deze zaak? Waarom niet een willekeurige greep uit de andere honderden vermiste kinderen of duizenden vermiste volwassenen per jaar? En vanwaar die onbedwingbare behoefte om steeds weer iets te melden, ook als er niets te melden valt? Wanneer wordt oprechte betrokkenheid luguber voyeurisme? Waarom moet heel Nederland van minuut tot minuut op de hoogte worden gehouden van zo’n persoonlijke tragedie?

Dat ik nog steeds geen bevredigend antwoord heb gevonden, is waarschijnlijk omdat de vraag naar de ratio achter dit alles de verkeerde is: het is emotie en niets dan emotie. Een aandacht genererende mengeling van de twee aloude basisingrediënten van nieuws: ellende maal nabijheid. Dat het om kinderen gaat, doet de rest.

Maar zelfs als de ratio erachter ontbreekt, blijft het de moeite waard de effecten van zo’n medialawine te overdenken. Op het grote publiek lijkt mij het effect tweeledig: óf je wordt er apathisch van, óf je wordt bang. Na de zoveelste verslaggever voor een politiebureau, in een bos of naast een weiland die live in het Achtuurjournaal komt ­melden dat er ‘vooralsnog geen duidelijkheid is’, ga je onvermijdelijk denken: ‘Ja hallo, maak me maar weer wakker als ze gevonden zijn.’ Tegen de tijd dat dat gebeurt, kan het je, hoe wreed ook, nauwelijks meer wat schelen. En ben je niet afgestompt, dan ben je wel bang: dat het je eigen kinderen overkomt, dat het je buurman geweest had kunnen zijn, of dat de overheidsinstanties waar jij je kroost aan toevertrouwt – de school, de opvang – misschien wel hartstikke onveilig zijn.

Het duurt dan ook meestal niet lang of na zo’n overbelicht drama gaat als vanzelf de maatregelenmachine aan. Opeens verdringen zich uit alle uithoeken van het land bestuurders en politici voor de camera met een beschuldigend vingertje richting de ‘verantwoordelijke instanties’ die het drama ‘hadden moeten voorkomen’ en een ‘pakket maatregelen’ dat ervoor moet gaan zorgen ‘dat dit nooit meer gebeurt’. Je ziet die reflex tegenwoordig bij nagenoeg ieder incident dat meer dan gemiddelde media-aandacht trekt. Als een grensrechter tragisch aan zijn einde komt. Als een filefuik eindigt in een noodlottige botsing. Als een telefoonnetwerk door een brand wordt platgelegd. Als een gek op de Dam het op een schreeuwen zet. Stuk voor stuk vervelende, soms dramatische, gebeurtenissen die – hoe klein de kans op herhaling ook – onmiddellijk een vloedgolf aan spoeddebatten en onhaalbare beleidsvoorstellen genereren. Tot de camera’s zich richten op het volgende incident, de maatregelen ontoereikend blijken te zijn geweest en de hele riedel weer van voor af aan begint.

Waar dat toe leidt? Ik zocht in LexisNexis op ‘boze burger’ en kreeg acuut een waarschuwing: ‘Let op, deze zoekopdracht geeft meer dan 16 miljoen resultaten.’

Dat dus.