KUNST: Mark Lewis

360 graden

De website GeoGuessr biedt – wees gewaarschuwd – een verslavend tijdverdrijf. Je ziet vijf beelden van Google Streetview ergens op de planeet, en het is aan jou te raden waar je je bevindt.

Medium marklewis a winters night new still 4

Je kunt voor- en achteruit manoeuvreren, stap voor stap, en links en rechts om je heen kijken, tot je misschien een bordje ziet, of een opschrift op een winkel of zoiets, dat een aanwijzing geeft. Zo verspil je uren met sjokken over eenzame boswegen in Canada, door drukke marktstadjes in Brazilië of anonieme reuzensteden in Rusland (Oefa? Tsjeljabinsk?). Het zoeken, met de muis, is hypnotisch, en kán je op den duur het gevoel geven dat je ook echt dáár ergens op straat staat, en zelfs dat je zo’n stad al een beetje begint te kennen. Waarmee ik maar wil zeggen dat Streetview een fenomenaal kunstwerk is, het grootste landschapsschilderij ever, én dat een ongewoon camerastandpunt de alledaagse omgeving weer eens compleet nieuw kan laten zien.

Dat doet ook de Canadese kunstenaar Mark Lewis (1958), van wie het Van Abbemuseum veertien films vertoont. Ze duren zo’n tien, twaalf minuten, haarscherpe beelden van ogenschijnlijk willekeurige stukken stad, met veel kalme aandacht geobserveerd. Net als GeoGuessr laten Lewis’ films je ‘het kijken’ naar gewone maar geconcentreerde momenten in de hedendaagse stad opnieuw ervaren. Lewis richt een camera op een onopvallend stadsgezicht, manipuleert zijn standpunt en toont je de wereld als nieuw. De aanpak doet wel eens denken aan die van die andere Canadees, Jeff Wall, die in het gewone straatbeeld de complete kunstgeschiedenis tot leven kon brengen. Je moet éven de tijd nemen voor Lewis’ kalme veranderingen en verrassingen, maar het Van Abbe heeft gelukkig airco.

In City Road 04 May 2012 (2012) hangt de camera ondersteboven en toont een bouwplaats in een anoniem stadscentrum, waaromheen auto’s en voetgangers bewegen. Je hersenen gaan meteen aan de slag om dat rare standpunt recht te zetten, maar het blijft vreemd – bomen in de lucht, auto’s op het plafond – terwijl het toch zo simpel is. Dat effect verraadt hoe vernuftig Lewis’ werk wel niet is. De camera biedt hem wat het doek van de landschapsschilder miste: de kans om 360 graden in het rond te kijken, in helikopterglijvlucht neer te dalen of mee te bewegen met zondagsschaatsers op een stadsbaantje in Toronto (Nathan Phillips Square, A Winter’s Night, Skating (2009)). Een enkele keer lijkt er naar een anekdote gezocht. In Man (2013) toont de camera geduldig een slapende dakloze in een zijstraatje bij een openbaar toilet, ergens in Londen; op de straat zelf komt alleen de vuilnisman langzaam dichterbij. Dan parkeert er opeens een zwarte auto, en een kennelijk geagiteerde man (de sleutels in de hand) bemoeit zich met de opname. Je hoort niks; die dakloze zal er gewoon doorheen geslapen zijn.

In One Mile (2013) cirkelt de camera rond een obelisk gewijd aan King George op een rond Londens plein, waar de gewone verkeersdrukte passeert, maar waar ook drie baliekluivers op het basement van de obelisk zitten te bieren. Of die er nou helemaal toevallig zitten lijkt me niet waarschijnlijk; net als in landschapsschilderkunst heb je in de ruimte stoffering nodig, ijkpuntjes waaraan je de ‘onmetelijke’ schaal kunt relateren. Om die reden zetten wij zelf graag ijkpunten in onze werkelijkheid neer – die obelisk staat daar op precies één mijl van Westminster. Op straat fiets je erlangs, maar in GeoGuessr zeg je zachtjes hoera als je zo’n oriëntatiepunt tegenkomt: zo weet je weer even hoe de wereld in elkaar zit.


Mark Lewis, Pull Focus. Van Abbemuseum, t/m 13 oktober. vanabbe­museum.nl, marklewisstudio.com

Beeld: Mark Lewis, Nathan Phillips Square, A Winters Night, Skating, 2009