3D-aanpak

Als Nederland vertrekt uit Afghanistan deed het wel mee met de foute maar niet met de goede aanpak. Vooral de PvdA zit nu klem.

VOOR ÉÉN DING hoeft de PVDA niet bang te zijn als ze ermee akkoord zou gaan toch militairen in de Afghaanse provincie Uruzgan actief te laten zijn na 2010: dat coalitiepartner CDA haar zal beschuldigen van draaien. Minister Maxime Verhagen van Buitenlandse Zaken, drie jaar geleden tijdens de verkiezingscampagne toch de grootste treiterkop, zal het wel uit zijn hoofd laten zijn PVDA-collega’s met dat voor hen traumatische woord om de oren te slaan. Verhagen zou nu niets liever zien dan dat de PVDA draait.
De PVDA zit goed klem. Toen ze in 2008 akkoord ging met de verlenging van de missie was dat onder de uitdrukkelijke voorwaarde dat het na 2010 toch echt gedaan zou zijn met de Nederlandse militaire aanwezigheid in Uruzgan. Een groot deel van haar achterban wil dat de partij zich aan die belofte houdt. Dat is niet alleen belangrijk omdat er over minder dan drie maanden gemeenteraadsverkiezingen zijn, maar ook omdat de politiek in zijn algemeenheid anders als onbetrouwbaar overkomt: iets beloven om het volk mee te krijgen, maar als puntje bij paaltje komt die belofte niet nakomen. De potentiële PVDA-kiezer zou daar wel eens gevoeliger voor kunnen zijn dan de iets gezagsgetrouwere CDA-kiezer.
Maar aan de andere kant is daar de ‘nieuwe’ aanpak van de president van de Verenigde Staten, de Democraat Barack Obama, toch meer een zielsverwant van de Nederlandse sociaal-democraten dan zijn Republikeinse voorganger George W. Bush, en dat is dan nog mild uitgedrukt. Obama’s strategie zou als een variatie op een bekend Frans gezegde kunnen worden samengevat als augmenter pour mieux reculer, eerst extra troepen sturen om vervolgens beter te kunnen terugtrekken.
Daarbinnen moet er sprake zijn van wat – in ieder geval nu – met graagte de Dutch approach wordt genoemd: development, diplomacy en defense. Dat de voormalige bevelhebber van de Isaf-troepen in het zuiden van Afghanistan, de Nederlandse generaal Mart de Kruif, die aanpak in de zomer nog ‘niet uniek’ voor de Nederlandse troepen noemde, is even vergeten. Alle lovende woorden over die Dutch approach in de afgelopen week uit menige hoge Amerikaanse mond zouden zelfs tegenstanders van de oorlog in Afghanistan bijna doen gloeien van trots.
Daarmee is het de PVDA moeilijk gemaakt om nu het argument op te voeren niet meer te geloven in de Navo-missie in Afghanistan. Sterker, de Amerikaanse ambassadeur bij de Navo in Brussel, de voorheen Nederlands staatsburger Ivo Daalder, zei zondag in het tv-programma Buitenhof in rond Hollands: de strategie die Obama’s voorganger Bush de afgelopen acht jaar had gevoerd was een foute. Feitelijk zei hij daarmee dat als Nederland nu weggaat, het wel meedeed met de foute aanpak, maar niet meer met de goede, door Nederland geïnspireerde aanpak. Leg dat als PVDA-politicus straks maar eens uit aan je kinderen en kleinkinderen, ook al heb je dan het argument van de belofte uit 2008.
Die Daalder ging uiterst diplomatiek en daarmee des te vileiner nog even door met het bewerken van de Nederlandse politici, want niet alleen de PVDA hecht aan de belofte, ook de ChristenUnie en de VVD. De 3D’s in de Dutch approach hangen samen, zei Daalder, je kunt niet uitsluitend voor development kiezen. PVDA-minister Bert Koenders van Ontwikkelingssamenwerking leek dat vorige week wél te doen toen hij in een interview benadrukte dat Nederland ook na 2010 op het gebied van ontwikkelingssamenwerking in ieder geval actief zal blijven in Uruzgan.
Daalder kopte die bal in. Als je dan toch met ontwikkelingswerkers in Uruzgan wilt blijven en eveneens met militairen in Afghanistan, waarom blijf je dan niet op de plek waar je de meeste impact kunt hebben? U leest het goed: Daalder ging er al vanuit dat Nederland toch militairen zal blijven leveren voor de missie in Afghanistan. De belofte twee jaar geleden was namelijk dat Nederland weg zou gaan uit Uruzgan, maar het land is groter dan die ene provincie en de optie van een kleinere militaire bijdrage in een andere streek is toen nadrukkelijk open gehouden. Ook de motie die PVDA-Kamerlid Martijn van Dam en ChristenUnie-collega Joël Voordewind eind september hierover nog indienden, repte alleen over volledige terugtrekking uit Uruzgan.
In het licht van bovengeschetste stand van zaken dreigt het nakomen van de twee jaar geleden gedane belofte een onnatuurlijke zaak te worden: na 2010 wel met militairen nog meedoen aan de Navo-missie, maar niet meer in de regio waar je na vier jaar het beste weet hoe de hazen lopen, met nog als enig resterend argument dat je je woord niet wilt breken. Dat lijkt dan heel nobel. Het spreekwoord luidt immers dat belofte schuld maakt. Maar in de praktijk is dat dan een loze belofte gebleken. Net zo moeilijk uit te leggen als wanneer de PVDA de volledige draai zou maken en er volmondig voor zou uitkomen dat een nieuwe, kleinere missie dan maar het beste in een voor de Nederlandse militairen bekende omgeving kan worden uitgevoerd.
De sociaal-democraten, en eigenlijk de hele Tweede Kamer, zouden in ieder geval een onderzoek moeten starten met als hamvraag hoe het komt dat Nederland tot twee keer toe niet waterdicht heeft weten vast te leggen dat de militaire deelname eindig was, terwijl het naar de eigen bevolking wel heeft uitgedragen dat goed te hebben dichtgetimmerd. Bij de eerste missie was vergeten de Navo nadrukkelijk verantwoordelijk te stellen voor het zoeken van een opvolger, en nu dit weer. Komt dat omdat we het geen oorlog wilden noemen? Is het onkunde dan wel opzet? Kom in ieder geval nu niet weer aan met de belofte dat Nederland in 2011 écht als een van de eerste landen weg mag.