Profiel van een bevlogen tv-maker

Aad van den Heuvel

KRO’s anchorman en ‘onbezoldigd minister van Ontwikkelingssamenwerking’ Aad van den Heuvel vindt zichzelf onmisbaar. Zet je hem op een zijspoor, dan richt hij gewoon zijn eigen omroep op.

‘U BENT gewaarschuwd’, zegt de rijzige gestalte staand achter een televisiekathedertje van het lulligste soort, gehuld in dichtgeknoopt grijs kostuum, recht in de camera kijkend. Maar de stem bast niet, heeft daarentegen iets lichts. En kijk eens naar die ogen. Die priemen niet; ze fonkelen! Geen enkele reden voor de kijker om zich achter de oren te krabben en het gevoel te krijgen dat hij nu voor twee telt. Niks o-jee-ik-moet-oppassen-gevoel. Gewoon lekker languit op de bank voor de buis. Met een pilsje. ‘Sjóóóhórs, Ook dat nog begint zo! Gaat ome Aad ons weer waarschuwen.’


April vorig jaar stopte de éminence grise van de KRO, Aad van den Heuvel (Rotterdam, 1935) na tien jaar met de presentatie van het satirisch bedoelde consumentenprogramma Ook dat nog. Maar wie dacht dat Van den Heuvel zou gaan genieten van een welverdiend pensioen, zat er flink naast. Nog voor zijn vertrek bij Ook dat nog startte hij een nieuw programma, BV De wereld. Over mensenrechten, milieu en andere bevlogen onderwerpen. Geen fonkelende ogen meer, dit keer waarschuwt ‘ome Aad’, bijgestaan door de bij de Amsterdamse zender AT5 weggekaapte Ivette Forster, ons écht voor de laatste keer. Maar helaas, wegens gering succes verplaatste de KRO het programma van de zondag- naar de vrijdagmiddag. Het ziet ernaar uit dat de immer maatschappelijk angehauchte Van den Heuvel op een zijspoor is beland. Vijf jaar geleden voelde hij zich nog onmisbaar, getuige een uitspraak in de Avro-bode: ‘Eigenlijk zou de hele tv in elkaar moeten zitten als een voetbalelftal. Het moet grote talenten hebben, een paar jonge honden en een stuk of wat oudere routiniers met veel ervaring. Je bent natuurlijk hartstikke gek als je de wat rijpere krachten zoals ik eruit schuift. Want dan gooi je een hoop ervaring weg. En juist mijn generatie heeft een programma als Ook dat nog grootgemaakt.’



ER IS WEINIG reden aan te nemen dat hij van mening is veranderd. Vorige week lekte uit dat hij samen met Walter Etty een nieuwe omroep (De Nieuwe Omroep, DNO) wil beginnen, opererend binnen het huidige bestel. Een moedig initiatief, gezien de onvrede binnen het versplinterende stelsel van omroepverenigingen. Op de plaats van de Vara — als die omroep inderdaad het commerciële pad op gaat — komen bij voldoende publieke steun (50.000 leden zijn minimaal vereist) drie nieuwe omroepen. Naast DNO zijn dat de Nederlands-Turkse TNRT en de interactieve Imone. Het is maar de vraag of het rotte bestel zoveel nieuwe daadkracht aankan. In 1991 noemde Van den Heuvel de veelheid aan zendgemachtigden nog een ‘tijdbom onder het bestel’ en vier jaar later meende hij dat de wal het schip zou keren indien ‘al die verschillende omroepverenigingen zelfstandig willen blijven functioneren’.


Niet alleen negeert Van den Heuvel met zijn nieuwe initiatief zijn eigen uitspraken en het instortingsgevaar dat rond het publieke omroepstelsel hangt, hij weet bovendien dat hij te maken krijgt met een nieuwe mediawet: ongebreidelde regelzucht van Den Haag en het NOS-bestuur, nog grotere terreur van ‘netcoördinatoren’ en kijkcijferdrift in de concurrentieslag met de commerciëlen. Op het DNO-menu staan vooralsnog de derdewereld, het milieu en de mensenrechten — zo’n beetje alles wat aan bod komt in BV De wereld. Onderwerpen die Van den Heuvel na aan het hart liggen, maar voorwaar geen kaskrakers.



EIGENLIJK ZOU hij zijn gaan varen, net als alle andere mannen van het geslacht Van den Heuvel. Negen broers had zijn vader, acht kozen het ruime sop. Van jongs af aan wilde Aad stuurman worden, maar hij bleek kleurenblind en werd afgekeurd voor de zeedienst. Hij liet zich opleiden tot sportinstructeur en vond werk op de MS Oranje, een lijnschip dat heen en weer voer tussen Nederland en Indonesië. Maar gevangen tussen de dekken van de cruiser zag hij nog niks van de wereld. Dan maar de journalistiek in. Via een korte carrière als sportjournalist belandde hij bij de KRO. Hij zou een interview maken over televisie en sport, maar de omroep bleek dringend behoefte te hebben aan journalistieke versterking. Dus was het interview met de directeur meteen een sollicitatiegesprek. Niemand vroeg hem of hij katholiek was. Dat was maar goed ook. ‘Religie is opium voor het volk’, leerde zijn vader hem. De jonge Aad dacht dat dat een zeemanswijsheid was.


Eenmaal bij de KRO kwam Van den Heuvel terecht bij Brandpunt. Mede door zijn toedoen stak het actualiteitenprogramma al snel het gevierde Achter het nieuws van de Vara, de belangrijkste concurrent, naar de kroon. ‘We waren een keer op reportage in Indonesië. De banden brachten we zelf naar het vliegveld van Jakarta, vanwaar ze naar Hilversum werden verzonden. Zien we daar op het kantoortje van de KLM in het vak met post voor Nederland ook een filmblik van Achter het nieuws liggen. Wie het gedaan heeft weet ik niet meer, maar die banden voor de Vara lagen plotseling wel in het postvak Tokio.’


Voor Brandpunt reisde hij de wereld af. Van burgeroorlog naar hongersnood. Vooral zijn reportages uit Biafra hakten er in Nederland in. Maar twintig jaar ellende verslaan liet ook de verslaggever niet onberoerd. ‘Ik heb geen zin meer in burgeroorlogen, hongersnoden en politieke malversaties. Je gaat er zelf onder lijden. Je moet wel een buitengewoon groot relativeringsvermogen hebben om daarna weer als gewoon burger door te gaan. Ik reageer vrij fel, vrij emotioneel’, zei hij vijf jaar geleden. Maar het bloed kruipt. Twee weken geleden maakte hij voor Kruispunt nog een reportage over aids in Zambia.


In de jaren zeventig en tachtig maakte hij furore met de satirische JCJ van Speykshow en de Alles is anders-show, waarin Gerard Reve een woordenoorlog voerde met Boudewijn Büch en Youp van ’t Hek voor het eerst de act opvoerde waarin hij Buckler de nekslag gaf. In 1989 startte hij als presentator van Ook dat nog. Onderwijl presenteerde hij samen met Martin Ros enkele seizoenen lang het ‘populistische’ boekenprogramma Ik heb al een boek: ‘Ik kwam er niet doorheen Martin. Ik vond het een langdradig, sentimenteel, saai en slaapverwekkend boek. Maar dit boek dat ik hier heb, dat is een mooi boek. Het is spannend, ontroerend en je steekt er nog wat van op ook.’ Hij schrijft ook zelf. Eind vorig jaar verscheen zijn derde misdaadroman, Een verre vriend, die zich afspeelt tegen een Afrikaans decor. Zijn liefde voor Afrika mondde in 1997 uit in de vijfdelige serie portretten Vier presidenten en een koning. Voor het oog van de camera bezegelde Van den Heuvel zijn ‘vriendschap’ met de Ghanese president Rawlings door zich door hem te laten rondvliegen in een helikopter. Rawlings, die zijn carrière begon als luchtmachtofficier, onthaalde zijn gast op een rondje stuntvliegen met als hoogtepunt een duikvlucht onder een niet al te hoge brug door.


Al die tijd bleef Van den Heuvel de publieke omroep trouw. Maar zijn kritiek is groeiende. Na het uitlekken van zijn DNO-plannen zei hij: ‘De NOS en de netmanagers zorgen voor eenvormigheid. Alles wordt hetzelfde. Ik kreeg het daar buitengewoon benauwd van. Ik dacht: dit wordt nog het einde van de publieke omroep. Die onrust bespeur ik ook bij de jongens en meisjes van de VPRO. Iedere vorm van creativiteit wordt steeds meer uitgesloten.’



ZOU DAT HET soms zijn? Is Van den Heuvels DNO-project een zoektocht naar ‘nieuwe creativiteit’, gestoken in het maatschappelijk bevlogen jasje dat hem zelf zo lekker zit? De vraag is of er brede behoefte bestaat aan een dergelijk initiatief. Teken aan de wand is dat de maatschappelijke organisaties die Etty en hij zo graag van dienst zouden zijn, laten weten dat ze helemaal niet zitten te wachten op nóg meer mediaexposure.


Ook de omroepvoorzitters zijn haast unaniem van mening dat DNO een vreemd initiatief is. Openlijk wordt gezegd dat Van den Heuvel teleurgesteld is in de KRO omdat die zijn BV De wereld alleen op de slecht bekeken vrijdagmiddag wil uitzenden. En hij wilde een mediaprogramma, een waardig opvolger van de Alles is anders-show, maar kreeg na tijden lang leuren nul op het rekest. DNO zou zijn wraak zijn. Leo Fijen, eindredacteur KRO/RKK: ‘Van den Heuvel maakt een karikatuur van de publieke omroep. Netwerk, Antenne, 2Vandaag, Kruispunt; er zijn juist heel veel programma’s die aandacht besteden aan maatschappelijke misstanden.’ Roek Lips, directeur-tv van de NCRV: ‘Maatschappelijke betrokkenheid is voor hen het alibi om het bestel in te komen.’


Maar intussen is KRO-voorzitter Frans Slangen waarschijnlijk wél zijn anchorman kwijt. Daar is hij niet rouwig om: ‘Aad heeft grote verdiensten gehad voor de KRO, maar hij is 64. Het einde van zijn carrière is nabij.’ Daar denkt Aad van den Heuvel, bevlogen televisiemaker en ‘onbezoldigd minister van Ontwikkelingssamenwerking’, duidelijk heel anders over.