Aan de frontlinie van het nieuwe Europa

Het broeit in Moldavië. Na de parlementsverkiezingen in april braken er grote rellen uit in de ex-sovjetstaat. De oppositie beschuldigde de winnende Communistische Partij van fraude. Om die reden blokkeerde zij de verkiezing van een nieuwe president. Op 29 juli gaat Moldavië opnieuw naar de stembus.

Sinds Moldavië zich in 1991 onafhankelijk verklaarde van de Sovjet-Unie leidde het grotendeels een vergeten bestaan. Het land – gelegen tussen Oekraïne en Roemenië – kwam alleen in het nieuws wanneer het weer werd bestempeld als het armste land van Europa, een van de meest corrupte landen van het continent en een van de belangrijkste reservoirs voor mensensmokkelaars. Maar op 6 en 7 april van dit jaar haalde Moldavië opeens de wereldpers.
De parlementsverkiezingen werden op 5 april gewonnen door de Communistische Partij, die al sinds 2001 aan de macht is. De uitslag werd betwist door de oppositiepartijen. De communisten zouden de verkiezingen hebben gemanipuleerd door onder meer de stemmen van overleden mensen mee te tellen. De waarnemingscommissie van de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa verklaarde geen onregelmatigheden te hebben gezien. De communistische partij zou wel de staatsmedia hebben misbruikt in de verkiezingscampagne.
Duizenden Moldaviërs gingen de straat op om te protesteren. De vreedzame demonstraties liepen al snel uit de hand door een handjevol relschoppers. Het parlementsgebouw werd bestormd door demonstranten met vlaggen van de EU en Roemenië in de hand. Ramen werden ingeslagen en computers, papieren en meubels naar buiten gegooid en in brand gestoken. In de dagen na de demonstraties trad de regering keihard op. Volgens Amnesty International zouden zeker honderd arrestanten zijn gemarteld of op een andere manier onmenselijk zijn behandeld. Minstens één demonstrant overleed onder onopgehelderde omstandigheden. De autoriteiten houden vol dat de 23-jarige Valeriu Boboc gestikt is door een onbekend gas. De familie van de overledene meent dat hij is doodgeslagen door de politie.
De protesten zijn het logische gevolg van de uitzichtloze situatie in het land. Het nationaal inkomen van het land per hoofd van de bevolking bedroeg in 2007 2200 dollar. Meer dan 600.000 Moldaviërs – op een bevolking van ruim vier miljoen – werken in het buitenland, al dan niet illegaal. De communistische regering is er tijdens haar bewind niet in geslaagd de toestand substantieel te verbeteren. Haar machtsbasis ligt vooral op het platteland, waar veel ouderen wonen die zich de sovjettijd herinneren, toen het leven beter was. De jongeren in de steden richtten hun hoop op het Westen, op toenadering tot de EU. Zij benadrukken de gedeelde geschiedenis, cultuur en taal met buurland Roemenië. In hun ogen houdt de communistische regering toenadering tot het Westen en verbetering van hun leefsituatie tegen.
De politieke richting van het land is onduidelijk. Dan weer richt de regering van president Voronin zich op Rusland, dan weer op de EU en Roemenië. De laatste maanden vaart de regering een meer anti-Europese koers. De Moldavische regering beschuldigde buurland Roemenië van het aanstichten van de onlusten in april. De huidige pro-Russische koers van Moldavië wordt deels ingegeven door de noodzaak om een oplossing te vinden voor het ‘frozen conflict’ in Transnistrië. Dit door vrijwel niemand erkende schurkenstaatje op de oostelijke oever van de rivier de Dniester verwierf in 1992 met Russische steun de facto onafhankelijkheid.
Zowel de Communistische Partij als de oppositie voorspelt een nieuwe communistische zege bij de parlementsverkiezingen op 29 juli. Afhankelijk van de grootte van de zege kan de Communistische Partij haar machtsbasis consolideren. In dat geval zal er weinig hoop zijn op verbetering van de moeilijke economische situatie, de mensenrechtenschendingen, de geringe persvrijheid en de welig tierende corruptie. Een ander scenario is een kleinere overwinning van de communisten. Weigert de oppositie opnieuw mee te werken om een nieuwe president te verkiezen, dan ontstaat er bestuurlijke chaos. Beide opties zijn niet erg aanlokkelijk. In beide gevallen bestaat het risico dat de aanwezige woede en wanhoop een nog gewelddadiger uitlaatklep zoeken dan de demonstraties in april. Mocht dat gebeuren, dan is het onvermijdelijk dat Moldavië langzaam afglijdt naar het niveau van een mislukte staat. En dat is voor niemand een prettige gedachte. Niet voor Rusland en niet voor de EU.