Warschau – De crisis op de Pools-Belarussische grens begon half augustus bij het plaatsje Usnarz. Belarussische grenswachters voorkwamen dat migranten terug zouden gaan naar Belarus. Potige Polen sloten de weg af naar Europa. Toen ging het om 32 gestrande mensen. Sinds vorige week gaat het om duizenden mensen, de meesten uit Irak en Syrië, die vastzitten aan de oostgrens van de EU. De crisis is geprofessionaliseerd. Polen heeft met rollen scheermesprikkeldraad, hekken en traangas zijn grens afgegrendeld. Aan de Belarussische kant verrees afgelopen week een provisorisch kamp van tenten en primitieve hutten.

Informatie over dit nieuwe Usnarz is schaars en gekleurd. Polen heeft de grens hermetisch afgesloten voor pottenkijkers. Staatsmedia sturen filmpjes de wereld in waarop jonge mannen Poolse geüniformeerden vanuit Belarus bestoken met stenen. De beelden uit Minsk zijn daarentegen vooral bedoeld om Polen en de EU weg te zetten als hypocriete mensenrechtenschenders.

Ondertussen vallen er doden door kou, honger en uitputting. Al bijna tien zijn er officieel gevonden door de Polen, maar hulpverleners gaan ervan uit dat er meer lijken in de bossen en moerassen liggen. De situatie aan de andere kant van het prikkeldraad is waarschijnlijk nog erger. Migranten die over het grenshek komen, vertellen over grof geweld in Belarus.

Polen dwingt illegale grensoverschrijders linea recta terug naar Belarus, zonder mogelijkheid tot asiel. Deze pushbacks zijn volgens internationale verdragen illegaal, maar gelegaliseerd door de Poolse wetgever en ze worden gesteund door een meerderheid van de bevolking. Veel buitenlanders worden opgepakt, verdacht van mensensmokkel. Dit neemt niet weg dat duizenden migranten via de Minsk-route Duitsland al hebben bereikt.

Sinds de Belarussische president Loekasjenko een internationale paria is geworden door het bikkelhard neerslaan van de oppositie in eigen land is Moskou bezig het buurland langzaam te annexeren. Zondag verklaarde Vladimir Poetin als good cop – in tegenstelling tot bad cop Loekasjenko – bereid te zijn tot bemiddeling in de crisis. Sommige EU-landen willen Polen helpen bij het bouwen van een grensmuur zoals die aan de Amerikaans-Mexicaanse grens. Brussel steunt Polen bij het afslaan van de ‘hybride aanval’ uit het oosten. In Washington sprak Joe Biden zijn ‘grote bezorgdheid’ uit over de crisis, die wordt verergerd door militaire activiteiten van het (Bela)-Russische leger in de grensregio.

Ondertussen dreigt er een humanitaire ramp. Loekasjenko laat nog steeds mensen uit het Midden-Oosten naar Minsk vliegen op toeristenvisa die het nieuwe Usnarz doen groeien. Sanitaire voorzieningen zijn er niet. De temperatuur schommelt ’s nachts rond het vriespunt. En de winter is nog niet begonnen.