Hoofdcommentaar

Aan de vooravond van het grote klagen

In het veel christelijkere Nederland dan menige geseculariseerde stemgerechtigde vermoedt, wordt dit jaar vanwege de Biddag voor Gewas en Arbeid niet gewoon op woensdag maar op dinsdag gestemd. Verder is alles hetzelfde. Als dinsdagavond 7 maart om negen uur de stembussen sluiten, zal Schiermonnikoog alles op alles zetten om weer als eerste de uitslag van de raadsverkiezingen te kunnen melden. Daarna zullen de uitslagen van de andere gemeenten binnenlopen, gaandeweg zo snel dat het bijna niet meer bij te houden is. Een paar zullen landelijk aandacht trekken, zoals Rotterdam, waar de verkiezingen een wedstrijd Leefbaar Rotterdam-pvda zijn geworden, of Nijmegen, waar wordt beslist over het voortbestaan van een links college. Aan het einde van de avond zal echter vooral één uitslag in de schijnwerpers staan: hoe hebben de politieke partijen het landelijk gezien gedaan?

Minister Pechtold (d66) van Bestuurlijke Vernieuwing is juist die vertaling van de gemeenteraadsverkiezingen een doorn in het oog: alsof het op 7 maart om een nationale peiling gaat. Om die reden wil hij de gemeenteraadsverkiezingen spreiden in de tijd. Alleen dan kan het volgens hem bij raadsverkiezingen echt om de gemeente gaan en liften lokale bestuurders niet langer mee met de landelijke kopstukken van hun partij.

Tegenstanders van spreiding van de gemeenteraadsverkiezingen hebben één groot bezwaar. Zij vrezen dat de opkomst dan veel lager wordt dan de kleine 58 procent van vier jaar geleden, omdat de landelijke media bijna geen aandacht meer aan raadsverkiezingen zullen besteden. Elke maand kunnen er dan immers ergens in Nederland stemlokalen opengaan. En waar zijn plaatselijke bestuurders zonder aandacht voor hun landelijke voorlieden?

In 2002 kwam de «nationale peiling» vier maanden voor de kamerverkiezingen. De uitslag was desastreus voor de grote partijen. d66 en de pvda waren de grootste verliezers, de eerste moest bijna veertig procent van de raadszetels inleveren, de tweede ongeveer een kwart. Ook vvd en cda verloren respectievelijk bijna achttien en ruim tien procent van het aantal raadszetels. Wie toen op de verkiezingsdag tot laat in de nacht televisie bleef kijken, weet nog hoe Pim Fortuyn als voorman van dé grote winnaar, Leefbaar Rotterdam, in het afsluitende debat landelijke persoonlijkheden als Melkert (pvda), De Graaf (d66) en Dijkstal (vvd) snerend alle hoeken van de studio liet zien. Vier maanden later, bij de kamerverkiezingen, bleek de «nationale peiling» aardig voorspellend te zijn geweest.

Politici zeggen nu allemaal dat ze wat geleerd hebben van de later dat jaar vermoorde politicus. Ze luisteren sindsdien beter naar de kiezer en zijn niet meer zo met zichzelf en elkaar bezig.

Dus zei de d66-fractie in de Tweede Kamer, op een strategisch verkeerd moment, dat ze tegen de missie in Afghanistan is omdat volgens haar vele potentiële kiezers die mening delen. Daarom riep minister Zalm van Financiën, met behulp van verkeerde cijfers, burgers op geen ozb te betalen in gemeenten die deze belasting te veel verhogen, omdat ze bij de vvd menen te weten hoezeer burgers deze belasting haten. Dus lanceerde pvda-leider Bos het idee om werkgevers die moeilijk bemiddelbare mensen een baan geven te belonen door ze geen sociale premies te laten afdragen, want dat scoort goed bij de allochtone kiezers die, naar de sociaal-democraten hopen, dit keer massaler naar de stembus zullen gaan en dan, zoals de opiniepeilingen voorspellen, vooral op de pvda stemmen. En daarom rapte een cda-minister in een anti-wietlied: «Hier spreekt Donner van Justitie, ik doe het samen met politie», omdat overlast van coffeeshops en drugscriminaliteit vele burgers dwars zit.

De kiezer mag zich door al deze manoeuvres en voornemens gehoord weten, bij het maken van een keuze komende dinsdag heeft hij er niks aan. De Tweede Kamer heeft al ingestemd met de Nederlandse missie naar Afghanistan, daar hebben de raadsverkiezingen geen invloed op. Om de vraag of werkgevers al dan niet vrijgesteld worden van het betalen van premies draait het dinsdag niet, want dat kan alleen de landelijke politiek regelen. Zelfs over de ozb gaat het niet, al lijkt dat een lokaal thema bij uitstek omdat een stem op de vvd niet in elke gemeente een stem voor een lagere ozb betekent. Ook over het al dan niet toestaan van het kweken van wiet wordt dinsdag niet beslist: gemeenten kunnen dat niet zelf bepalen, dat kan Nederland zelfs niet zonder overeenstemming met de andere lidstaten van de Europese Unie.

Om dinsdag een echte keuze te kunnen maken moet de kiezer weten wat een raadslid vindt van het spreiden van allochtone leerlingen, hoe hij de gelden van de Wet Maatschappelijke Ondersteuning wil verdelen onder hulpbehoevenden, of hij meent dat er in een wijk gesloopt moet worden ter wille van nieuwbouw voor de (iets) hogere inkomens, of hij voor werkloze jongeren een aanpak voorstaat die scholing of een stageplek garandeert en of hij gaat pleiten voor meer kinderspeelplekken. Maar ja, die onderwerpen zijn door landelijke politici niet zo makkelijk over het voetlicht te brengen omdat het dan om maatwerk gaat, om het eens in hun eigen jargon te zeggen.

Landelijke politici inzetten om aandacht te vragen voor de lokale democratie: daarmee is niets mis. Die politici zouden zich echter meer moeten richten op wat er lokaal speelt. In algemene termen roepen dat het gaat om veiligheid (vvd) of jeugdwerkloosheid (pvda) werpt nog geen licht op wat in deze of gene gemeente de plannen zijn van de lokale vertegenwoordigers van de landelijke partijen.

Wie tegen spreiding van de gemeenteraadsverkiezingen is vanwege het teruglopen van de media-aandacht en de lage opkomst, en tevens graag landelijke politici inzet die praten over onderwerpen waar de gemeenten niet over gaan, kan vervolgens dus niet met het verwijt komen dat de uitslag wordt uitgelegd als een «nationale peiling».

De tegenstanders van Pechtolds idee moeten dinsdagavond niet klagen als uiteindelijk in beeld komt hoe het pvda, cda en vvd is vergaan en wat dat zegt over de toekomst: lees de landelijke verkiezingen van 2007.