H.J.A. Hofland

Aan de wereld

In een open brief hebben zestig Amerikaanse intellectuelen zich tot de wereld gericht, om uit te leggen dat iedere natie het recht heeft op zelfverdediging, en waarom de oorlog die de Verenigde Staten nu voeren een rechtvaardige oorlog is. Het is een eigen aardig manifest geworden, een hybride verzameling van hoge beginselen, met een aanzet tot zelfkritiek en een belofte van beterschap, een smeekbede aan de islamitische wereld om Amerika goed te begrijpen en een ondertoon van verbazing over alle onbegrip. Met de voetnoten mee, verwijzingen naar Aristoteles, Osama bin Laden, Socrates, Paus Johannes Paulus II, Solzjenitsin, de Founding Fathers en vele anderen, is het meer dan achtduizend woorden. Deze high-powered academics, zoals ze worden genoemd door The Washington Post, zijn niet over een nacht ijs gegaan.

Waarom is het een eigen aardig document? Omdat er plechtig zoveel open deuren worden ingetrapt; omdat in deze verzameling van alles en nog wat staat waarvoor geen open brief aan de wereld nodig is, en omdat er een aantal inconsequenties in is gemoffeld die juist de kern zijn van het courante meningsverschil tussen deze high-powered Amerikanen aan de ene kant, en aan de andere kant veel van hun landgenoten die er anders over denken maar nog geen open brief hebben geschreven, en de Europeanen die het daarmee eens zijn. Het document heeft in de Europese pers niet veel aandacht gekregen. Dat is jammer, want het is een mooie aanleiding om de fundamentele verschillen, zoals die na het einde van de Koude Oorlog zijn gegroeid, en in een jaar George W. zich formidabel hebben ontwikkeld, eens goed te formuleren.

Om een sterk voorbeeld te noemen: deze brief begint met het grondbeginsel dat alle mensen als vrije wezens zijn geboren, met gelijke waardigheid en rechten. Het is niet goed er meteen al iets tussendoor te roepen, maar daar gaat het nu juist om. Punt vijf, het laatste van dit inleidende lijstje, luidt: doden in de naam van God is in tegenspraak met het vertrouwen in God, en het grootste verraad aan de universaliteit van godsdienstig vertrouwen. Ervan afgezien dat hiermee mensen die niet in een god geloven zich er al beledigend door voelen aangesproken, denk je: beste high-powered academics, ga dat in Georgia uitleggen, waar ze zich op het ogenblik afvragen of de krankzinnig verklaarde Alexander Williams wel of niet geëxecuteerd moet worden. Dat is geen argument van het soort spijkers op laag water, want een universeel beginsel geldt overal, altijd. Maar toegegeven, deze oorlog wordt niet tegen de voorstanders van de doodstraf in de Verenigde Staten gevoerd.

De ondertekenaars van de open brief begrijpen dat er kritiek is op het Amerikaanse consumentisme en de mondialisering van entertainment, ze komen hun critici in veel bezwaren tegemoet. Maar dit alles, zeggen ze, rechtvaardigt niet de moord op drieduizend onschuldigen. Niets kan dat rechtvaardigen. Daartegen voert Amerika zijn verdediging. Zijn de Europeanen het daarmee oneens? Geen sprake van. Na de elfde september heeft de Navo zich zonder praatjes achter en naast de Amerikanen verklaard. Dat is in principe niet veranderd. De afstand die Europa neemt, geldt niet het beginsel van het recht op zelfverdediging of het verweer tegen terreur. Het gaat niet om het principe, maar om het hoe: de manier waarop het door Bush en de zijnen wordt aangepakt. De zwakte van deze high-powered academics - hoe vertaal je dat? Gezaghebbend lijkt me te slap - is dat ze kundig en zorgvuldig aan de hoofdzaak voorbij laveren, en daarmee impliciet hun zegen geven aan de oorlog volgens Bush, de president die in Europa een verschijnsel begint te worden.