Televisie

Aan het IJ

Televisie: Galina Oestvolskaja

Recent kreeg Het klokhuis een prijs voor kunst- en cultuureducatie. Uitreiking in het Muziekgebouw aan het IJ. Ik kwam er voor het eerst, wat de sensatie opleverde van een evenement in een evenement. Zelden meegemaakt dat een gebouw van zichzelf zoveel blije opwinding teweegbrengt. Door wat en hoe het is, door waar en hoe het ligt en door de wisselwerking daartussen. Ik kende het in aanbouw, van langsfietsen. En van de televisie, doordat het locatie was voor TV3 en is voor het zondagmiddagse Arena (alleen al aan te raden vanwege herhaald bewijs dat dans van alle kunsten misschien wel de beste relatie met televisie heeft).

Maar voor de zoveelste keer bleek dat tekening, foto, film noch televisie de sensatie van lijflijke aanwezigheid kan evenaren. En het mooie is dat iets van de ervaring ter plekke doorwerkt wanneer je na zo’n bezoek het gebouw weer op de televisie ziet. Zoals een foto van de toren van Pisa louter een curieus plaatje was, tot ik die ooit, met kerk en Baptisterium, had bezocht. Sindsdien roept diezelfde foto de wonderlijke pracht terug, daar aan den lijve ervaren. Het Muziekgebouw zag ik meteen de volgende dag weer toen ik op band de aflevering van Vrije geluiden over Galina Oestvolskaja be keek, zondag tevoren opgenomen. Eerst een portret, Schreeuw in het heelal, van Josée Voormans. Daarna de uitvoering van haar Tweede Symfonie door «spreker» Dmitri Lagatsjov en het Radio Filharmonisch Orkest onder Reinbert de Leeuw die, ondanks bedenkingen van de componiste, de belangrijke pianopartij speelt. Dat Voormans haar te spreken en zelfs voor de camera kreeg, het is een mirakel bij deze mensenschuwe en weinig door sociale conventies gehinderde oude vrouw. Het leverde bovendien een programma op dat inzicht geeft in wat haar drijft. Om chauvinistisch van te worden, dat een van de grootste componisten haar vertrouwen schenkt aan Nederlandse filmers – en dat weer mede door de kwaliteit van Nederlandse muzikanten. Verbluffend ook de uitvoering. Door de kracht van die muziek waar je, of je ervan houdt of niet, niet omheen kunt. En door de schitterende manier waarop die in beeld is gebracht door regisseur Odette Toeset en haar team. Enerzijds dienstbaar aan muziek en uitvoerenden, anderzijds een visuele prestatie van zichzelf, waarbij de mogelijkheden van het nieuwe gebouw (dit keer niet de spectaculaire buitenkant en het uitzicht) optimaal zijn gebruikt.

Toen zag ik nóg een keer het IJ. In Haven: Omzwervingen in de nacht van Marjoleine Boonstra (Hu man). Nachtelijke beelden van oevers, water, schepen, bedrijven. Korte gesprekken met mensen die er wonen of werken. Stil en vertrouwelijk. Alsof de nacht bewerkstelligt wat de reis ook kan doen: confidenties aan een vreemde die je toch nooit meer ontmoet. Even in totalen het gigantische lawaai en de verblindende flitsen van een housefeest; met een enkele close-up van een bezoeker tegen een muur, de geest kennelijk ver van alle denkbare werelden. Als de Jeanne van Dreyer. Dan weer de stilte, melancholie en berusting van zwervers en nachtelijke werkers. Maar er schijnt nooit iets op de televisie te zijn.