Televisie: ‘Het mysterie van de melkrobots’

Aanklacht op het dak

Medium het mysterie van de melkrobots st 4 jpg sd high 667x374
‘Het mysterie van de melkrobots’ © dedomijnen.nl

De documentaire Het mysterie van de melkrobots is een tragedie. Die van Brabantse melkveehouder Johan van Rijthoven (zevende generatie) en zijn vrouw Maria. En op termijn die van hun zonen. Johan moet van de Rabobank overstappen op melkrobots, heeft daar ruim een half jaar succes mee tot de koeien alleen nog met veel moeite de robots in te krijgen zijn, waar ze dan niet meer volledig worden leeggemolken en doorlopend gestrest raken. Talloze reparaties en andere pogingen van fabrikant en dealer om het probleem op te lossen zijn vergeefs. Inkomsten dalen, schulden aan de bank stijgen en rekeningen voor mislukte herstelpogingen stapelen zich op.

Johan gaat terug naar ouderwets melken, maar faillissement dreigt. Hij houdt fabrikant en leverancier verantwoordelijk en schildert een aanklacht tegen multinational DeLaval en leverancier Coppens op het dak van zijn bedrijf, met als conclusie dat die de gewone boer laten verrekken. Dat is schandalig, vinden ‘gedupeerden’, want het probleem ligt aan Johans ‘management’, en in een kort geding eisen ze dat de tekst wordt weggehaald.

De zitting is dramatisch: Johan is op van de zenuwen, de tegenpartij kil en hun advocaat komt regelrecht uit de karikaturen van Daumier, met arrogante blik, bekakte toon en neerbuigende tekst. Die van Johan komt zelf uit een boerenfamilie en stelt met emotie-schorre stem dat het dreigend faillissement catastrofaal is omdat een boer niet voor zichzelf boert, maar voor de volgende generatie. De rechter gebiedt het onleesbaar maken van de tekst en hernieuwd overleg tussen partijen om tot een nette regeling te komen. Johan eist ruim zeven ton.

Het wordt een slepende zaak, binnen, maar vooral buiten het gerecht. We zien Johan en Maria eraan onderdoor gaan, maar nog net niet helemaal. De vraag is of dit langzaam wurgen een Teledoc van speelfilmlengte rechtvaardigt. Qua thematiek zeker: boeren in de knel, van uitgestorven keuterboertje tot moderne ‘slaaf’ van de bank, het komt niet al te vaak aan de orde. En als die boer de media al haalt, buiten de vrouw-zoekende variant, dan als onze vijand in natuur- en milieukwesties. Maar het soort problematiek van Johan is soms zo heftig dat verhalen over zelfdoding van boeren niet tot Frankrijk beperkt blijven. Zijn moeder, die al vroeg doorhad dat hij als enige van de kinderen traditie en bedrijf zou voortzetten, vreest het ergste.

Een vijftig-minutendocumentaire verdient dat zeker. Maar wat doet iemand die een geheimzinnige ziekte heeft waartegen reguliere artsen geen remedie hebben? Precies. Stef heet hier de goeroe, die met wichelroede blokkeringen in Johan opheft en aardstralen en entiteiten rond het bedrijf te lijf gaat, deels veroorzaakt door een oorlogsmonumentje, deels door eeuwenoude grafheuvels. Helpen doet het niet, maar hoop geeft het kennelijk wel en Johan staat niet alleen: Stef gaat met een groepje boeren hun bedrijven af en stelt, letterlijk, de hoogte van de stress op het bedrijf vast, neutraliseert die en heft zelfs de zwaartekracht op. De kerk is nergens meer te bekennen, maar er is blijkbaar meer tussen hemel en aarde. Je zou erom moeten lachen als het niet om te huilen was. Een lange film waard.


Vuk Janic, Het mysterie van de melkrobots, KRO-NCRV, EO-Ikon Teledoc, maandag 4 juni, NPO 2, 20.25 uur