Aanloopkosten

Van alle mensen die gevoelig zijn voor oplichting zijn er twee het meest vatbaar: ongeneeslijk zieken en mensen die een boek willen schrijven. De eerste groep valt ten prooi aan Jomanda’s en andere kwakzalvers, de tweede - die naar het schijnt een miljoen leden telt - aan semi-eigen-beheer-uitgevers, literair agenten en een bibliotheek vol zelfhulpboekjes.

Zo is er mijneigenboek.nl, waarmee uitgeverij Gopher de schrijver-in-spe lokt (‘de oplage kan al beginnen bij 1 exemplaar’), die een royalty van vijftien procent in het vooruitzicht krijgt gesteld (‘Dat is een hoger percentage dan bij een reguliere uitgeverij’). O ja, je moet wel eerst vijftienhonderd euro betalen, ‘aanloopkosten’.
Net als alternatieve genezers maken zulke alternatieve uitgevers misbruik van de uitzichtloze wanhoop van hun slachtoffers die hun manuscripten al van alle ‘reguliere uitgeverijen’ retour kregen. Mensen die als wanbetaler geregistreerd staan en toch een hypotheek willen, konden terecht bij DSB, terminale patiënten bij Jomanda en schrijvers die uit geen enkel postvak worden gevist bij mijneigenboek.nl.
Naast dit soort clubs, waarvan het evident is dat ze opereren op het randje van wat bonafide is, bestaat er een tamelijk groot circuit dat een beetje schippert tussen winstbejag en liefdadigheid.
Deze maand is er weer zo'n ‘initiatief’ ‘gelanceerd’. Of een ‘concept’ ‘gerealiseerd’, zoals ze het zelf noemen. Het haalde zelfs het NOS Journaal op Nederland 3. TenPages.com is een Nederlandse website, een ‘platform’, waarop would-be auteurs hun manuscripten online zetten, waar lezers vervolgens ‘aandelen’ in kunnen kopen. Heb je tweeduizend aandelen verkocht (van vijf euro per stuk) onder minstens tweehonderd aandeelhouders in vier maanden, dan wordt het manuscript uitgegeven bij een uitgeverij (een echte, een reguliere, hier ‘gerenommeerde’ genoemd).
Die aandeelhouders verdienen vervolgens weer geld als het boek een succes wordt. Nou ja, verdienen… Het rekenvoorbeeldje dat de site geeft is in ieder opzicht ontmoedigend. Als je aandelen koopt in de nieuwe Kluun (een miljoen exemplaren), dan levert je dat slechts 750 euro op. Iedereen uit het boekenvak weet dat je al in je handjes mag knijpen bij vijfduizend exemplaren, waarbij je als aandeelhouder dus nog niet eens je vijf euro inleg hebt terugverdiend. Tweeduizend aandelen van vijf euro: dat levert de mensen achter het platform dus tienduizend euro op. Aanloopkosten? Ja, zo rekenen ze voor: negenduizend gaat in productie en promotie zitten, en de auteur krijgt duizend euro ‘startbedrag’.
Na een tijdje rondneuzen op de site zie ik ineens glashelder wat me tegenstaat. De schrijver als beurskandidaat en de lezer als aandeelhouder. Het is die totale reductie van literatuur tot een financieel proces die aan dit op zichzelf niet onaardige ideetje - waar serieuze partners als Selexyz en De Arbeiderspers in participeren - uiteindelijk toch een onaangename bijsmaak geven.
Onder de knop ‘Zo werkt het’ vind je het stappenplan van TenPages: Plaats tien pagina’s - Koop een aandeel - Verkoop 2000 aandelen - Word uitgegeven - Verdien geld.
Het staat er zonder ironie en zonder schaamte: het verdienen van geld als einddoel van het schrijven. Daarmee scharen de mensen achter dit platform zich toch weer bij de kwakzalvers, Gophers en DSB'ers. Over literaire kwaliteiten, stijl of de functie van literatuur wordt bijna niet gerept. Word uitgegeven - Verdien geld, zo is hier het credo.
Was het maar zo eenvoudig! Iedereen in het boekenvak weet dat het schier onmogelijk is om louter van de schrijverij te leven. Degenen die dat kunnen zijn uiterst zeldzame uitzonderingen. Wie geld wil verdienen, moet iets anders gaan doen. Een schrijfadviesbureautje beginnen bijvoorbeeld.
Waar komt toch die hardnekkige mythe vandaan dat je als schrijver schatrijk kunt worden? Paul Coelho en Youp van ‘t Hek slepen miljoenen binnen met hun flinterdunne publiekspleasertjes, ja. Maar verder is het bittere armoede, al hoort u mij niet klagen.
Wat ook raadselachtig is: waar haalt TenPages.com de veronderstelling vandaan dat 'geld verdienen’ de motivatie van mensen is om te schrijven? Je hoeft maar ergens op een willekeurig literair avondje aangeklampt te worden door zo'n schrijver-in-spe, en je ontdekt dat geld voor die lui in het geheel geen motief is. Was dat het maar! Dan kon je ze met een afkoopsom bewegen nooit een letter van hun mallotige rotzooi te verspreiden.
Nee, eerder krijg je de indruk dat het hun levenswens is om koste wat het kost Uitgegeven Te Worden, dat zonder Een Eigen Boek hun leven totaal vergeefs is geweest. Ook met dat eigen boek is dat het geval, zou je ze gerust willen stellen, maar het helpt niet, het Eigen Boek is in de loop der jaren uitgegroeid tot een obsessie.
Van dat soort obsessies moet TenPages.com het hebben. Naar eigen zeggen ‘een innovatief online uitgeefconcept’. Bij zulke woorden weet je eigenlijk al meteen dat ze met literatuur weinig ophebben.