Aardige mensen, dat zijn het

Het kabinet oogt goed, knipoogde Eurocommissaris Van den Broek afgelopen zondag in het programma Buitenhof richting minister Sorgdrager. Een als compliment verpakte seksistische opmerking - ligt zoiets nou aan ‘s mans leeftijd, aan z'n religieuze geaardheid, of is dit het resultaat van de campagne tegen political correctness? Maar het is waar: het Paarse kabinet oogt goed. De bewindslieden lijken er plezier in te hebben, de dames onder hen kunnen niet vaak genoeg vertellen dat ze vrijdagochtend een uurtje samen trimmen, Kok is de ontspannenheid zelve, en we worden - vooral dank zij de internationale conjunctuur, maar ook dank zij de manier van begroten - niet maandelijks vermoeid met financiele gaten. Nog even en het kabinet heeft een heus positief imago.

Dat doet het vertrouwen in de (partij)- politiek geen kwaad, maar de vraag is of het beeld inhoudelijk stand houdt. Zeker, het financieringstekort daalt, de rente en inflatie zijn fantastisch laag, en de export neemt nog immer toe. Dit alles overigens vooral dank zij genoemde internationale conjunctuur.
Maar verder? Een paar voorbeelden. Het kabinet laat zich voorstaan op de enorme banengroei, maar goedbeschouwd is die groei nauwelijks hoger dan in de afgelopen tien jaren, terwijl het economisch toch een stuk beter gaat dan toen. Op milieugebied komt het kabinet met het verheugende feit dat “de vervuiling minder snel toeneemt” dan de economische groei. De werkgevers hoeven volgend jaar pakweg 3,5 miljard minder belastingen en premies te betalen, in de hoop dat ze met dat geld werkgelegenheid scheppen. Dat geld komt vanzelfsprekend ergens vandaan. Zo krijgen universiteiten voortaan betaald per afgeleverd diploma, met alle gevolgen van dien voor de inhoud van de studie. En ondanks de vele kritiek wordt per 1 januari de ziektewet afgeschaft.
Het kabinet lijkt zich in een vicieuze cirkel te manoeuvreren. Lastenverlichting betekent dat de overheid minder premies en belastingen binnenkrijgt, dus bezuinigen op collectiieve voorzieningen, waardoor de kosten voor individuele burgers stijgen (eigen bijdragen, particuliere verzekeringen), waardoor extra lastenverlichting nodig is (anders gaan werknemers immers hoge looneisen stellen), waardoor de overheid nog verder terug moet treden, et cetera.
Het is die lastenverlichting en de allesoverheersende financiele bril van dit kabinet waar WBS-directeur Paul Kalma onlangs grote twijfels over uitte. Maar aan premier Kok is die kritiek niet besteed. Kok over Kalma, afgelopen maandag: “Het verschil zit ’’m in of je verantwoordelijkheid wilt nemen of niet. Problemen lossen zich niet op door ze te verwaarlozen.” En of de critici zich maar willen realiseren wat het alternatief is voor lastenverlichting: verlaging van het minimumloon - want dat de arbeidskosten “aan de onderkant” omlaag moeten staat immers vast?
Het is opmerkelijk dat Kok zijn critici (Kalma, maar ook Rottenberg, die heeft geopperd dat de overheidsuitgaven misschien juist omhoog moeten om de werkloosheid te bedwingen) verwijt dat ze “ideologisch” zijn. De marktideologie mag dan alles doordrenken, het scheldwoord ideologie blijft gereserveerd voor de andere zijde. Op sommmige gebieden is overigens ook volgens dit kabinet meer overheid nodig. Zo gaat twee derde van de zogeheten “uitgavenprioriteiten” (geld dat komend jaar extra wordt uitgegeven) naar meer politie en meer cellen.
De oppervlakkige lezer kan het kabinet echter niet verwijten dat het geen oog heeft voor kwesties als milieu of “stille armoede”. Met name het woord milieu valt in vrijwel iedere alinea van de begrotingsstukken. Ook heeft het kabinet keurig geanaliseerd wat de grootste boosdoeners zijn: transport, landbouw, energiegebruik. Om vervolgens een aantal wegen versneld uit te breiden, de tuinbouw te vrijwaren van de energieheffing en de boeren opnieuw respijt te geven.
De internationaal afgesproken daling van het broeikasgas CO2 wordt bij lange na niet gehaald, maar daar heeft het kabinet het volgende op gevonden. Allereerst wordt de toename van CO2 voortaan niet gemeten ten opzichte van 1989, maar ten opzichte van 1990. Kassa! Vervolgens wordt de manier van rekenen van RIVM en CPB bekritiseerd: de beide bureaus hebben te weinig rekening gehouden met alle voornemens die er nog zijn. En ten derde gaat het kabinet voor het gemak uit van een lage economische groei - dat geeft immers een geringere toename van de CO2- uitstoot. Zo haalt men de normen zonder “maatregelen te moeten nemen die ten koste gaan van onze economische positie, want dat is ook weer niet de bedoeling”, aldus milieuminister De Boer.
Bijna lachwekkend is de zorg van het kabinet over het ontstaan van “stille armoede”. Lachwekkend omdat geen enkel oorzakelijk verband wordt gelegd met het gevoerde beleid. De daling van het aantal uitkeringen, de trots van de regering, lijkt vooral een boekhoudkundige kwestie, want volgend jaar komen er weer 60.000 bij. Dat er komend jaar “gekoppeld” wordt is mooi. Dat mag echter niet verhullen dat er steeds minder geld naar uitkeringsgerechtigden gaat, terwijl hun aantal nauwelijks daalt. Ergo: mensen krijgen lagere uitkeringen (bijvoorbeeld door van de WAO in de bijstand terecht te komen).
Bij haar aantreden kondigde het Paarse kabinet aan halverwege 1996 de sociale zekerheid op de pijnbank te leggen. Deze lakmoesproef van de samenwerking tussen de coalitiepartners is, zo blijkt uit de begrotingsstukken, van haar scherpste kanten ontdaan. Er lijkt sprake van een uitruil: de PvdA pikt de omstreden afschaffing van de ziektewet, de VVD dramt niet langer over invoering van een ministelsel. De gunstige internationale conjunctuur en de dalende uitkeringskosten maken scherpslijperij overbodig. En de niet helemaal fitte sollicitanten? Die hebben pech gehad. Zij vormen voor werkgevers voortaan een te groot risico, nu dezen het ziekengeld voortaan zelf moet betalen (of verzekeren).
Het is even schrikken, een troonrede die patsboem begint met de noodzakelijke versterking van de Nederlandse concurrentiekracht. Maar ach, wat valt er ook voor nieuws te zeggen over al die oorlogen in de wereld, of over andere dan economische waarden? Dan maar liever snel tot de kern komen. Minister Wijers heeft de wind eronder.
Valt er dan niets positiefs te melden? Jawel, het zijn echt allemaal aardige mensen.