8 november 1986 – 11 januari 2013

Aaron Swartz

Verdriet en verontwaardiging over het verlies van een ‘gecompliceerd genie’ strijden om voorrang. Was het een depressie, de hardvochtige vervolging door de Amerikaanse overheid of beide waardoor cyber­activist Aaron Swartz tot zelfmoord werd gedreven?

Medium reporters 14845c000e988517

Toen Aaron Swartz veertien jaar oud was, was hij een van de ontwerpers van de rss-standaard, de op bijna geen website ontbrekende tool waarmee gebruikers automatisch updates kunnen ontvangen. Nog altijd als tiener richtte hij Inforgami op, een softwarebedrijf dat in 2005 opging in Reddit, een wereldwijd populaire user-generated nieuwssite. Als twintiger ontpopte Swartz zich tot een ‘programmeur met een geweten’: een uitzonderlijk getalenteerde hacker die zich inzette voor een optimale vrije informatiestroom, modernisering van intellectuele eigendomsrechten en ‘netneutraliteit’, het principe dat alle internetgebruikers gelijke toegang hebben tot welke site of applicatie dan ook. Zo werkte hij samen met Harvard-hoogleraar Lawrence Lessig aan de lancering van diens project Creative Commons, was hij de bedenker van OpenLibrary.org (gratis online bibliotheek) en richtte hij in 2010 Demand Progress op, een protestgroep die een prominente rol speelde in de succesvolle oppositie tegen de Stop Online Privacy Act (sopa), een door Hollywood-lobbyisten gewenste wet die vervolging van online inbreuk van intellectuele eigendomsrechten eenvoudiger moest maken. En dat was slechts zijn ‘cyberactivisme’. Swartz bemoeide zich ook actief met sociale kwesties als universele gezondheidszorg en de hervorming van campagnefinanciering, onder meer als stagiair en later als adviseur van het progressieve lid van het Huis van Afgevaardigden Alan Grayson.

Natuurlijk kreeg Swartz niet louter met voorspoed te maken. Uit de vele necrologieën, steunbetuigingen en getuigenissen die meteen na zijn dood online verschenen, komt een beeld naar voren van een koppig, gecompliceerd genie, voortgedreven door compassie en een sterk rechtvaardigheidsgevoel, die bij tijd en wijle moeite had met hoe de wereld in elkaar steekt. Dat uitte zich onder meer in een kritische houding ten opzichte van zijn vrienden en mede-activisten, die in zijn ogen nooit genoeg voor de goede zaak deden. Als jonge twintiger worstelde hij met depressiviteit, waarover hij in 2007 openhartig op zijn blog Raw Thought schreef: ‘Je voelt pijnscheuten door je hoofd schieten, alsof je bezig bent je lijf te vernietigen, je zoekt naar uitwegen maar vindt er geen.’

Zijn activisme bracht hem regelmatig in conflict met de Amerikaanse overheid, aanvaringen die hem volgens zijn omgeving diep raakten. De eerste keer was in 2008, toen hij een programma schreef dat twintig miljoen juridische documenten openbaar maakte. De documenten kwamen uit de Public Access to Court Electronic Records (pacer), een federale database die volgens Swartz gratis toegankelijk zou moeten zijn voor het publiek – terwijl de overheid tien dollarcent per pagina rekent. De overheid sloot het gratis programma van Swartz, maar besloot hem niet te vervolgen.

Dat gebeurde wel in 2011. De zaak was vergelijkbaar. Onder gebruikmaking van zijn abonnement op jstor, een database van academische artikelen en documenten, downloadde Swartz bijna vijf miljoen artikelen, nagenoeg de hele database, door tegen de regels van het Massachusetts Technology Institute (mit) zijn laptop dag en nacht een programma te laten draaien. Opnieuw was zijn argument dat de informatie vrij toegankelijk hoort te zijn. De documenten zijn immers mede dankzij openbare financiering tot stand gekomen, zo redeneert Swartz, en de betrokken auteurs ontvangen niet eens een vergoeding voor de terbeschikkingstelling van hun materiaal. Toen Swartz’ laptop, waarmee hij de documenten aan het downloaden was, werd ontdekt in een archiefkast besloot jstor geen klacht in te dienen. Het Openbaar Ministerie, door het mit op de hoogte gesteld van Swartz’ mislukte poging, ging echter wel tot vervolging over. Swartz werd onder meer fraude en diefstal ten laste gelegd en er hing hem een gevangenisstraf van maximaal 35 jaar en een boete van een miljoen dollar boven het hoofd. De zaak zou in april voorkomen.

Ook de bekendmaking afgelopen woensdag dat jstor uit eigen beweging delen van de database gratis toegankelijk gaat maken, deed openbaar aanklager Carmen Ortiz niet van gedachten veranderen, want ‘stelen is stelen, of je nou een computerprogramma of koevoet gebruikt, en of je documenten, data of dollars ontvreemdt’. Swartz zal de zaak, waarvan de torenhoge kosten hem nu al op de rand van faillissement zouden hebben gebracht, niet meer meemaken. Afgelopen zaterdag hing hij zichzelf op in zijn appartement in Brooklyn.

In een emotionele reactie op online tv-zender Democracy Now! liet Swartz’ jarenlange mentor en vriend Lawrence Lessig weten geen geduld te hebben voor mensen die het bestonden Swartz’ dood louter aan diens verleden met depressie toe te schrijven. Swartz was ‘tot de rand gedreven’, zei Lessig, ‘door wat een fatsoenlijke maatschappij niet anders kan bestempelen dan bullying.’ De Amerikaanse overheid had met de vervolging van Swartz in zijn ogen ‘geen enkel begrip voor proportionaliteit’ getoond.

Op de site Naked Capitalism ging Matt Stoller, ook een vriend van Swartz, een stap verder. Het was volgens Stoller niet slechts te ver doorgevoerde vervolgingsdrang die Swartz tot zelfmoord dreef. Het was corruptie. ‘Corruptie is meer dan mensen die profiteren door het publiek te bedriegen. Het is ook het straffen van mensen omdat ze het publieke belang dienen. (…) Wie zoals Aaron echt gevaarlijk en briljant subversief is, wordt kapotgemaakt.’

Een andere vriend van Swartz, sciencefictionschrijver en online activist Cory Doctorow, eindigde zijn ode aan de overledene in diep verdriet. ‘Wat de problemen ook waren waarvoor Aaron stond’, schreef Doctorow op de site BoingBoing, ‘zichzelf doden loste ze niet op. Als hij eenzaam was, zullen zijn vrienden hem nooit meer omarmen. Als hij moe was van de strijd, dan zal hij nooit meer zijn kameraden met zijn briljante strategieën en leiderschap achter zich krijgen. Als hij bezorgd was, kunnen zijn zorgen niet meer worden weggenomen.’


foto: Sage Ross/DPA/Reporters