New York na 11 september

Acht maanden later

NEW YORK – Het was vorig jaar, 20 oktober, tijdens het Concert for New York . Mick Jagger van de Rolling Stones gaf het concert zijn motto mee: ‘Don’t fuck with New York!’ Zo was de stemming in de eerste maanden na de aanval op het World Trade Center. In een stad met de omvang en de samenstelling van New York waren we vreemdelingen geweest ten opzichte van elkaar, en nu was dat niet meer zo. We voelden dat we allemaal in hetzelfde bootje zaten, zwart, wit of geel, en je voelde je pas ongerust worden als er iemand met een Arabisch uiterlijk instapte.

Natuurlijk kon dat gevoel van solidariteit en broederschap niet blijven bestaan. Toch blijft een heel sterke herinnering deel uit maken van onze geestelijke gesteldheid, of we nu zwart zijn of wit. Links (ja, er is nog zoiets als links in de Verenigde Staten) lijkt het moment te hebben laten voorbijgaan. De Tweeprocenters (genoemd naar de twee procent van de kiezers die bij de laatste presidentsverkiezingen voor Ralph Nader stemden) en Oud Links in het algemeen hebben weinig gevoel voor zulke onideologische fenomenen. Bush profiteerde aanvankelijk van de nieuwe gemeenschapsgeest, maar op dit moment is hij in moeilijkheden vanwege binnenlandse blunders en schandalen. Stoer doen en zwaaien met de Amerikaanse vlag kan dat niet meer bedekken. En wat het Midden-Oosten betreft, wat moet je met een president die Ariel Sharon een man des vredes noemt?

Door september 2001 zijn de Amerikanen meer introspectief geworden en tegelijkertijd zijn ze meer geïnteresseerd in buitenlandse zaken dan ooit sinds de Tweede Wereldoorlog (de oorlog in Vietnam werd als een binnenlandse aangelegenheid beschouwd). De belangrijkste reden voor deze interesse in de wereld is nu angst.

Het kleine, nieuwe boekje van Noam Chomsky met de simpele naam 9/11, is een plotselinge bestseller geworden. Chomsky was altijd al een man die belangrijke politieke analyses schreef, gelijkelijk bewonderd en gehaat. Maar een auteur van bestsellers is hij in zijn eigen land nooit geweest en daar was hij trots op.

Nu is 9/11 een bestseller. Dat betekent dat zijn kritiek op de Amerikaanse regering als de enige schuldige aan het wereld wijde geweld als een schokkende verrassing wordt gezien door het grote publiek dat nooit enige interesse kon opbrengen voor zijn filippica over Oost-Timor of Rwanda. Nu zijn Chomsky’s ideeën belangrijk geworden voor hun eigen leven, hun veiligheid en die van hun kinderen. Ook hierin is dit land veranderd, en het lijkt alsof dat niet zo snel meer zal verdwijnen.

De nieuwsmedia hebben ondanks (of dankzij) de technologische vooruitgang niet zoveel goeds gedaan aan het beeld van de Verenigde Staten in de wereld. Via de televisie als belangrijkste nieuwsbron, liefst met Breaking News, ziet het Amerikaanse volk er behoorlijk militaristisch uit. Maar de ironie wil dat de gewone Amerikaanse man en vrouw steeds minder fiducie hebben in wat het Pentagon presenteert. Het is voor iedereen duidelijk dat de keuze voor militaire oplossingen van de regering de gevaren alleen maar vergroot. Niemand die ik sprak meent nog dat gevangenneming van Bin Laden zal betekenen dat alles weer normaal wordt. Want normaal betekende dat het geweld elders plaatsvond, vooral in de Derde Wereld. We weten nu wel beter.

Hans Koning, auteur van onder meer De Witt’s eigen oorlog, De solovlucht, In liefde en dood en Naar de Noordpool was in de jaren na 1945 redacteur van De Groene Amsterdammer en woont nu in New York.

Vertaling: Max Arian